سلام
ساعت ٦:٢٠ ‎ب.ظ روز شنبه ٢ مهر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،گل‌واژه‌های قرآنی

کلمه سلام بیش از 40(چهل)بار در قرآن کریم بکار رفته است. در آیه ای خداوند می فرماید: «فاذا دخلتم بیوتا فسلموا علی انفسکم تحیه من عندالله مبارکه طیبه» وارد خانه که می شوید سلام کنید «فسلموا علی انفسکم» مفسران فرموده اند که این آیه از مواردی است که همه مؤمنین به منزله یکدیگر حساب شده اند. و سلام کردن به دیگران سلام کردن به خود تلقی شده است و بعضی گفته اند که از این آیه استفاده می شود که اگر کسی هم در خانه نباشد برخودتان سلام کنید. «تحیه ی من عند الله مبارکه ی طیبه» این سلام کردن تحیتی است از ناحیه خدا و هم مبارک و پربرکت است و هم طیب و خوش؛ پربرکت است یعنی آثار خیری بر آن مترتب می شود و طیب است یعنی نفوس می پسندند و خوششان می آید و احساس آرامش می کنند. از این جهت مناسب است بحثی درباره سلام کردن و آیات مربوط به آن داشته باشیم. آداب سلام سلام که با سلامت، هم خانواده است معنایش نفی خطر یا ملزوم آن است. این شعاراسلامی که به عنوان تحیت ادا می شود و در قرآن کریم مورد تأکید قرار گرفته، شاید یکی از حکمتهایش این باشد که هر انسانی در زندگی دایماً نگرانیها، خوفها و دل واپسیهایی دارد و با هر کسی مواجه می شود. چون احتمال می دهد که از ناحیه وی ضرری به او برسد این نگرانی را دارد. پس اولین چیزی که در هر برخوردی مطلوب است رفع این نگرانی است، یعنی انسان احساس کند که از طرف آن شخص ضرری به او نمی رسد و هیچ چیز برای انسان مهمتر از دفع ضرر نیست و بعد نوبت می رسد به جلب منفعت. این است که در اولین برخورد بهترین چیزی که باید رعایت بشود همین تأمین دادن به طرف است که از ناحیه من به شما ضرری نمی رسد. پس در روابط اجتماعی اولین چیزی که باید تأمین بشود سلامت و امنیت است که اگر این نباشد زندگی اجتماعی هیچ ارزشی ندارد. از این رو در موارد زیادی «سلام» با «آمین» در قرآن کریم تواماً ذکر شده است. می دانید که یکی از اسمای خدای متعال «سلام» است و آن جا که این اسم در قرآن کریم ذکر شده به دنبالش «مؤمن» هم آمده است: «السلام المؤمن المهیمن»(1) خداست که سلامتی را تأمین و خطر را از دیگران رفع می کند. «مؤمن» در این جا یعنی کسی که ایجاد امن می کند. و در روز قیامت به مؤمنین گفته می شود: «ادخلوها بسلام آمنین؛ (2) با سلام و امن وارد بهشت شوید.» وقتی می گوییم «سلام علیکم» ممکن است قصد دعا باشد؛ یعنی از خدا می خواهم که سلامتی را برای شما تأمین کند و برگشتش به این است که سالم از ناحیه چه کسی باشد: وقتی می گوییم «سلام علیکم» یعنی سلام منی علیکم یا «سلام من الله علیکم» آنچه در بین عموم مردم متعارف است معنایش این است که از ناحیه سلام کننده خطری به شما نمی رسد ولی کسی که بینش توحیدی دارد و در هرحال توجهش به خدا هست این سلام را از ناحیه خدا می داند و از خدا در خواست می کند که برای او سلامت ایجاد کند و او را از خطرها حفظ نماید. اگر به این قصد باشد هم تحیت است برای او و هم دعا. از چیزهایی که اهمیت موضوع سلام و سلامتی را اثبات می کند همین است که خود اسلام، «سلام» تلقی شده و برنامه های اسلام «سبل السلام» نامیده شده است: «یهدی به الله من اتبع رضوانه سبل السلام»(3) وقتی قرآن می خواهد اهمیت اسلام و قرآن را بیان کند می فرماید: خدای متعال به وسیله قرآن راههای سلام را به مردم نشان می دهد، و یکی از بزرگترین اوصاف قرآن این است که به سوی راههای سلام هدایت می کند. در اسلام تأکید شده که مؤمنان به یکدیگر سلام کنند و پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم حتی به زنان و کودکان هم سلام می کردند و روایات زیادی درباره احکام و فضیلت سلام وارد شده که در اینجا نیازی به ذکر آنها نیست. جواب سلام یکی از نکته هایی که در آداب معاشرت در قرآن کریم مورد تأکید واقع شده جواب تحیت است. آیه 86 سوره نساء می فرماید: «و اذا حییتم بتحیه فحیوا باحسن منها اوردوها ان الله کان علی کل شیء حسیبا» تحیتی که به عنوان شعاراسلامی تعیین شده همان سلام است که مستحب مؤکد ولی جوابش واجب است. جواب هم باید مطابق با تحیت یا کاملترباشد. یکی دیگر از تحیتهایی که مورد تأکید واقع شده، هنگام عطسه کردن است؛ یعنی کسی که عطسه کرد به او بگویید «یرحمک الله » و او در پاسخ بگوید: «یغفرالله لک»

پی نوشت :

 1-حشر(59)آیه 23.

 2-حجر(15)آیه 46.

 3-مائده (5)آیه16.

نویسنده: آیة الله محمد تقی مصباح یزدی