بسم الله الرحمن الرحیم
ساعت ۱٠:۳۸ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٧ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،گل‌واژه‌های قرآنی

1- بسم: تشکیل شده از حرف « ب » و « اسم حرف " ب " به معنای استعانت است. یعنی با استعانت و یاری جویی به اسم الله، کاررا آغاز می کنیم. واژه ی « اسم »: بر اساس نظر مفسرین دو احتمال در ریشه ی این واژه وجود دارد: الف ) اگر از ریشه و ماده ی « وَسَم » به معنی « داغ و نشان زدن » باشد و بر اساس حدیث منقوله از امام رضا ( ع ) معنی « بسم الله » می شود: خدایا ! من داغ و نشانه ی و تورا بر جان و وجود خود می زنم تا مملوک باشم و ثابت شود متعلق به تو و ملک تو می باشم. ب ) اگر از ماده ی « سَمو» یا « سموّ » باشد به معنی ( ارتفاع و بلندی و رفعت ) است، زیرا اسم، معرّف و شناساننده ی صفات و آثار موجود و موصوف است و لذا رفعت و علوّ مقام مخصوص پروردگار و خالق عالمیان است. 2- الله: در خصوص ریشه ی این واژه نیز مفسرین چند احتمال مطرح نموده اند: الف ) اگر از ریشه « ألَهَ » باشد معنی ( فزع ) یا ( عبد ) است. در این معنی « إله » یعنی پناهگاه و یا معبود شایسته پرستش. ب ) اگر از ریشه ی « وَلَه » به معنی واله و شیدا شدن باشد، در اینصورت « الله » یعنی ذاتی که وجود در او متحیّر مانده و آدمیان سرگردان و واله و شیدای او می باشد. گر کسی وصف او زمن پرسد بی دل از بی نشان چه گوید باز عاشقـان کشتگـان معشوقند بر نیـــاید زکشتگـــــان آواز ج ) احتمال دیگر آنکه ممکن است کلمه « لاه » نام خداوند سبحان باشد که در اینصورت ( ال ) وارد بر آن جنبه ی تزیین و تفخیم دارد. خود کلمه ی « لاه » بمعنی محبوب و مستور است. به خداوند « لاه » گفته می شود چون از سویی تجلّی صفات او همه ی عوالم وجود و پهنه خلقت را درنوردیده و از سویی دیگر ذات او در نهایت خفا و نهانی است ، همانی که امام سجّاد در دعای ابوحمزه ثمالی می فرماید: « لَولا أنتَ لَم أدرِ مَا أنت » 3- رحمن و رحیم: ریشه ی این ماده « رحمت » است که ابتدا باید خود کلمه ی رحمت را معنی نمود تا معنای ( رحمن ) و ( رحیم ) آشکار گردد. الف ) اگر رحمت به معنای « نعمت » باشد، رحمن و رحیم به معنای منعم و نعمت دهنده هستند. ب ) معنای دوم رحمت: « انعطاف درونی و رقّت قلبی است که موجب لطف و احسان می شود. ) بنابراین مثلا هرگاه صحنه ای را ببینیم که در درون ما تأثیر می گذارد و موجب اقدام عمل خیر خواهانه ای می شود چنین عملی نوعی رحمت است. این معنی ناقص و نارسانا است، زیرا خداوند نظیر ما آدمیان تحت تأثیر عواطف و احساسات خود نمی باشد. بنابراین همان معنای اول صحیح تر می باشد. بیان نغز و لطیف و عمیق امام علی (ع)، به زیبایی معنی کلمه ی رحمت را می رساند: الرَّحمةُ مِنَ الله إنعامٌ وَ إفضالٌ وَ مِنَ الآدمییّن رِقَّهٌ و تَعَطُف. ( تسنیم ج 1 ص 128 ) ترجمه: رحمت از سوی خداوند نیکی و بخشش است و از سوی بشر دلسوزی و مهربانی. تفاوتهای رحمن و رحیم: 1- کلمه ی « رحمن » اختصاص به خداوند متعال دارد؛ یعنی اسم عَلَم و خاص است. اما رحیم بر غیر خداوند نیز اطلاق می شود. مانند آیه ی 128 توبه که صفت رحیم به رسول خدا نیز اطلاق و اعطا شده است. 2- کلمه ی « رحمن »، رحمت گسترده تری از کلمه ی « رحیم » دارد. به عبارتی کلمه رحمن رمز و سمبل رحمت واسعه ی الهی است، همانی که خداوند می فرماید: « وَ رَحمَتی وَسِعَت کُلّ شَئ. » ( اعراف 156) و سعدی شیرین سخن در بیان آن می فرماید: ای کریمی که از خزانه ی غیب گبر و ترس وظیفه خور داری دوستـان را کجـا کنی محـروم تو که با دشمن این نظر داری امّا کلمه ی « رحیم » رحمت اختصاصی و خصوصی خداوند نسبت به بعضی بندگان ویژه و خصوصی است.بندگان شایسته و متّقی که از خوان ویژه الهی بهره مند می شوند. « ... و کان بالمؤمنین رَحیماً. » ( احزاب 43 ) 3- در واقع می توان گفت در این مورد، دو کلمه ی مکمل و متمم هستند. صفت (الرحمن) بیان این حقیقت است که تمام وجود و هستی غرق نعمت ذات اقدس الهی است. و در ادامه صفت (الرحیم) منشأ دوام و استمرار این نعمات و رحمت خداوندی است. از نظر ادبی کلمه ی الرحیم بر وزن « فعیل » صفت مشبه است که بر دوام و ثبات و استمرار دلالت دارد. ( دلیل قرآنی: مراجعه شود به آیه ی 156 اعراف )