ترجمه سوره ابراهیم ( از آیه 21 تا آیه 40 )
ساعت ۱:۱۳ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۳۱ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره ابراهیم

وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمیعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذینَ اسْتَکْبَرُوا إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَیْ‏ءٍ قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَیْناکُمْ سَواءٌ عَلَیْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحیصٍ21وَ قالَ الشَّیْطانُ لَمَّا قُضِیَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَکُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُکُمْ فَأَخْلَفْتُکُمْ وَ ما کانَ لِیَ عَلَیْکُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُکُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لی‏ فَلا تَلُومُونی‏ وَ لُومُوا أَنْفُسَکُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِکُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِیَّ إِنِّی کَفَرْتُ بِما أَشْرَکْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمینَ لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ22وَ أُدْخِلَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدینَ فیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ تَحِیَّتُهُمْ فیها سَلامٌ23أَ لَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ24تُؤْتی‏ أُکُلَها کُلَّ حینٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ25وَ مَثَلُ کَلِمَةٍ خَبیثَةٍ کَشَجَرَةٍ خَبیثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ26یُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَةِ وَ یُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمینَ وَ یَفْعَلُ اللَّهُ ما یَشاءُ27أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ28جَهَنَّمَ یَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ29وَ جَعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً لِیُضِلُّوا عَنْ سَبیلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصیرَکُمْ إِلَى النَّارِ30قُلْ لِعِبادِیَ الَّذینَ آمَنُوا یُقیمُوا الصَّلاةَ وَ یُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَ یَوْمٌ لا بَیْعٌ فیهِ وَ لا خِلالٌ31اللَّهُ الَّذی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَکُمْ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ لِتَجْرِیَ فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْأَنْهارَ32وَ سَخَّرَ لَکُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَیْنِ وَ سَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ33وَ آتاکُمْ مِنْ کُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ34وَ إِذْ قالَ إِبْراهیمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً وَ اجْنُبْنی‏ وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ35رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ کَثیراً مِنَ النَّاسِ فَمَنْ تَبِعَنی‏ فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانی‏ فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحیمٌ36رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتی‏ بِوادٍ غَیْرِ ذی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقیمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ37رَبَّنا إِنَّکَ تَعْلَمُ ما نُخْفی‏ وَ ما نُعْلِنُ وَ ما یَخْفى‏ عَلَى اللَّهِ مِنْ شَیْ‏ءٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی السَّماءِ38الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی وَهَبَ لی‏ عَلَى الْکِبَرِ إِسْماعیلَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبِّی لَسَمیعُ الدُّعاءِ39رَبِّ اجْعَلْنی‏ مُقیمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّیَّتی‏ رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ40

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(21) و ( در قیامت ) ، همه آنها در برابر خدا ظاهر می شوند در این هنگام ، ضعفا [ دنباله روان نادان ] به مستکبران ( و رهبران گمراه ) می گویند: «ما پیروان شما بودیم! آیا ( اکنون که بخاطر پیروی از شما گرفتار مجازات الهی شده ایم ، ) شما حاضرید سهمی از عذاب الهی را بپذیرید و از ما بردارید؟» آنها می گویند: «اگر خدا ما را هدایت کرده بود ، ما نیز شما را هدایت می کردیم! ( ولی کار از اینها گذشته است ، ) چه بیتابی کنیم و چه شکیبایی ، تفاوتی برای ما ندارد راه گریزی برای ما نیست!»

(22) و شیطان ، هنگامی که کار تمام می شود ، می گوید: «خداوند به شما وعده حق داد و من به شما وعده ( باطل ) دادم ، و تخلّف کردم! من بر شما تسلّطی نداشتم ، جز اینکه دعوتتان کردم و شما دعوت مرا پذیرفتید! بنا بر این ، مرا سرزنش نکنید خود را سرزنش کنید! نه من فریادرس شما هستم ، و نه شما فریادرس من! من نسبت به شرک شما درباره خود ، که از قبل داشتید ، ( و اطاعت مرا همردیف اطاعت خدا قرار دادید ) بیزار و کافرم!» مسلّماً ستمکاران عذاب دردناکی دارند!

(23) و کسانی را که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند ، به باغهای بهشت وارد می کنند باغهایی که نهرها از زیر درختانش جاری است به اذن پروردگارشان ، جاودانه در آن می مانند و تحیّت آنها در آن ، «سلام» است.

(24) آیا ندیدی چگونه خداوند «کلمه طیبه» ( و گفتار پاکیزه ) را به درخت پاکیزه ای تشبیه کرده که ریشه آن ( در زمین ) ثابت ، و شاخه آن در آسمان است؟!

(25) هر زمان میوه خود را به اذن پروردگارش می دهد. و خداوند برای مردم مثلها می زند ، شاید متذکّر شوند ( و پند گیرند ) !

(26) ( همچنین ) «کلمه خبیثه» ( و سخن آلوده ) را به درخت ناپاکی تشبیه کرده که از روی زمین برکنده شده ، و قرار و ثباتی ندارد.

(27) خداوند کسانی را که ایمان آوردند ، به خاطر گفتار و اعتقاد ثابتشان ، استوار می دارد هم در این جهان ، و هم در سرای دیگر! و ستمگران را گمراه می سازد ، ( و لطف خود را از آنها برمی گیرد ) خداوند هر کار را بخواهد ( و مصلحت بداند ) انجام می دهد!

(28) آیا ندیدی کسانی را که نعمت خدا را به کفران تبدیل کردند ، و قوم خود را به سرای نیستی و نابودی کشاندند؟!

(29) ( سرای نیستی و نابودی ، همان ) جهنم است که آنها در آتش آن وارد می شوند و بد قرارگاهی است!

(30) آنها برای خدا همتایانی قرار داده اند ، تا ( مردم را ) از راه او ( منحرف و ) گمراه سازند بگو: « ( چند روزی از زندگی دنیا و لذّات آن ) بهره گیرید امّا عاقبت کار شما به سوی آتش ( دوزخ ) است!»

(31) به بندگان من که ایمان آورده اند بگو نماز را برپا دارند و از آنچه به آنها روزی داده ایم ، پنهان و آشکار ، انفاق کنند پیش از آنکه روزی فرا رسد که نه در آن خرید و فروش است ، و نه دوستی! ( نه با مال می توانند از کیفر خدا رهایی یابند ، و نه با پیوندهای مادی! )

(32) خداوند همان کسی است که آسمانها و زمین را آفرید و از آسمان ، آبی نازل کرد و با آن ، میوه ها ( ی مختلف ) را برای روزی شما ( از زمین ) بیرون آورد و کشتی ها را مسخّر شما گردانید ، تا بر صفحه دریا به فرمان او حرکت کنند و نهرها را ( نیز ) مسخّر شما نمود.

(33) و خورشید و ماه را- که با برنامه منظّمی در کارند- به تسخیر شما درآورد و شب و روز را ( نیز ) مسخّر شما ساخت

(34) و از هر چیزی که از او خواستید ، به شما داد و اگر نعمتهای خدا را بشمارید ، هرگز آنها را شماره نتوانید کرد! انسان ، ستمگر و ناسپاس است!

(35) ( به یاد آورید ) زمانی را که ابراهیم گفت: «پروردگارا! این شهر [ مکّه ] را شهر امنی قرار ده! و من و فرزندانم را از پرستش بتها دور نگاه دار!

(36) پروردگارا! آنها [ بتها ] بسیاری از مردم را گمراه ساختند! هر کس از من پیروی کند از من است و هر کس نافرمانی من کند ، تو بخشنده و مهربانی!

(37) پروردگارا! من بعضی از فرزندانم را در سرزمین بی آب و علفی ، در کنار خانه ای که حرم توست ، ساکن ساختم تا نماز را برپا دارند تو دلهای گروهی از مردم را متوجّه آنها ساز و از ثمرات به آنها روزی ده شاید آنان شکر تو را بجای آورند!

(38) پروردگارا! تو می دانی آنچه را ما پنهان و یا آشکار می کنیم و چیزی در زمین و آسمان بر خدا پنهان نیست!

(39) حمد خدای را که در پیری ، اسماعیل و اسحاق را به من بخشید مسلّماً پروردگار من ، شنونده ( و اجابت کننده ) دعاست.

(40) پروردگارا: مرا برپا کننده نماز قرار ده ، و از فرزندانم ( نیز چنین فرما ) ، پروردگارا: دعای مرا بپذیر!


ترجمه سوره ابراهیم ( از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ۳:۱٤ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳٠ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره ابراهیم

الر کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلى‏ صِراطِ الْعَزیزِ الْحَمیدِ1اللَّهِ الَّذی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ وَیْلٌ لِلْکافِرینَ مِنْ عَذابٍ شَدیدٍ2الَّذینَ یَسْتَحِبُّونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا عَلَى الْآخِرَةِ وَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ وَ یَبْغُونَها عِوَجاً أُولئِکَ فی‏ ضَلالٍ بَعیدٍ3وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ فَیُضِلُّ اللَّهُ مَنْ یَشاءُ وَ یَهْدی مَنْ یَشاءُ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ4وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى‏ بِآیاتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَکَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ5وَ إِذْ قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ أَنْجاکُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ یَسُومُونَکُمْ سُوءَ الْعَذابِ وَ یُذَبِّحُونَ أَبْناءَکُمْ وَ یَسْتَحْیُونَ نِساءَکُمْ وَ فی‏ ذلِکُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّکُمْ عَظیمٌ6وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزیدَنَّکُمْ وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابی‏ لَشَدیدٌ7وَ قالَ مُوسى‏ إِنْ تَکْفُرُوا أَنْتُمْ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمیعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ حَمیدٌ8أَ لَمْ یَأْتِکُمْ نَبَؤُا الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذینَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا یَعْلَمُهُمْ إِلاَّ اللَّهُ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ فَرَدُّوا أَیْدِیَهُمْ فی‏ أَفْواهِهِمْ وَ قالُوا إِنَّا کَفَرْنا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَ إِنَّا لَفی‏ شَکٍّ مِمَّا تَدْعُونَنا إِلَیْهِ مُریبٍ9قالَتْ رُسُلُهُمْ أَ فِی اللَّهِ شَکٌّ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ یَدْعُوکُمْ لِیَغْفِرَ لَکُمْ مِنْ ذُنُوبِکُمْ وَ یُؤَخِّرَکُمْ إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى قالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنا تُریدُونَ أَنْ تَصُدُّونا عَمَّا کانَ یَعْبُدُ آباؤُنا فَأْتُونا بِسُلْطانٍ مُبینٍ10قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ یَمُنُّ عَلى‏ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ ما کانَ لَنا أَنْ نَأْتِیَکُمْ بِسُلْطانٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ11وَ ما لَنا أَلاَّ نَتَوَکَّلَ عَلَى اللَّهِ وَ قَدْ هَدانا سُبُلَنا وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلى‏ ما آذَیْتُمُونا وَ عَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ12وَ قالَ الَّذینَ کَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّکُمْ مِنْ أَرْضِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فی‏ مِلَّتِنا فَأَوْحى‏ إِلَیْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِکَنَّ الظَّالِمینَ13وَ لَنُسْکِنَنَّکُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ذلِکَ لِمَنْ خافَ مَقامی‏ وَ خافَ وَعیدِ14وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ کُلُّ جَبَّارٍ عَنیدٍ15مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ یُسْقى‏ مِنْ ماءٍ صَدیدٍ16یَتَجَرَّعُهُ وَ لا یَکادُ یُسیغُهُ وَ یَأْتیهِ الْمَوْتُ مِنْ کُلِّ مَکانٍ وَ ما هُوَ بِمَیِّتٍ وَ مِنْ وَرائِهِ عَذابٌ غَلیظٌ17مَثَلُ الَّذینَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ کَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّیحُ فی‏ یَوْمٍ عاصِفٍ لا یَقْدِرُونَ مِمَّا کَسَبُوا عَلى‏ شَیْ‏ءٍ ذلِکَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعیدُ18أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ یَشَأْ یُذْهِبْکُمْ وَ یَأْتِ بِخَلْقٍ جَدیدٍ19وَ ما ذلِکَ عَلَى اللَّهِ بِعَزیزٍ20

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(1) الر ، ( این ) کتابی است که بر تو نازل کردیم ، تا مردم را از تاریکیها ( ی شرک و ظلم و جهل ، ) به سوی روشنایی ( ایمان و عدل و آگاهی ، ) بفرمان پروردگارشان در آوری ، بسوی راه خداوند عزیز و حمید.

(2) همان خدایی که آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است ، از آن اوست وای بر کافران از مجازات شدید ( الهی ) !

(3) همانها که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح می دهند و ( مردم را ) از راه خدا باز می دارند و می خواهند راه حق را منحرف سازند آنها در گمراهی دوری هستند!

(4) ما هیچ پیامبری را ، جز به زبان قومش ، نفرستادیم تا ( حقایق را ) برای آنها آشکار سازد سپس خدا هر کس را بخواهد ( و مستحق بداند ) گمراه ، و هر کس را بخواهد ( و شایسته بداند ) هدایت می کند و او توانا و حکیم است.

(5) ما موسی را با آیات خود فرستادیم ( و دستور دادیم: ) قومت را از ظلمات به نور بیرون آر! و «ایّام اللَّه» را به آنان یاد آور! در این ، نشانه هایی است برای هر صبر کننده شکرگزار!

(6) و ( به خاطر بیاور ) هنگامی را که موسی به قومش گفت: «نعمت خدا را بر خود به یاد داشته باشید ، زمانی که شما را از ( چنگال ) آل فرعون رهایی بخشید! همانها که شما را به بدترین وجهی عذاب می کردند پسرانتان را سر می بریدند ، و زنانتان را ( برای خدمتکاری ) زنده می گذاشتند و در این ، آزمایش بزرگی از طرف پروردگارتان برای شما بود!»

(7) و ( همچنین به خاطر بیاورید ) هنگامی را که پروردگارتان اعلام داشت: «اگر شکرگزاری کنید ، ( نعمت خود را ) بر شما خواهم افزود و اگر ناسپاسی کنید ، مجازاتم شدید است!»

(8) و موسی ( به بنی اسرائیل ) گفت: «اگر شما و همه مردم روی زمین کافر شوید ، ( به خدا زیانی نمی رسد چرا که ) خداوند ، بی نیاز و شایسته ستایش است!»

(9) آیا خبر کسانی که پیش از شما بودند ، به شما نرسید؟! «قوم نوح» و «عاد» و «ثمود» و آنها که پس از ایشان بودند همانها که جز خداوند از آنان آگاه نیست پیامبرانشان دلایل روشن برای آنان آوردند ، ولی آنها ( از روی تعجّب و استهزا ) دست بر دهان گرفتند و گفتند: «ما به آنچه شما به آن فرستاده شده اید ، کافریم! و نسبت به آنچه ما را به سوی آن می خوانید ، شکّ و تردید داریم!»

(10) رسولان آنها گفتند: «آیا در خدا شکّ است؟! خدایی که آسمانها و زمین را آفریده او شما را دعوت می کند تا گناهانتان را ببخشد ، و تا موعد مقرّری شما را باقی گذارد!» آنها گفتند: « ( ما اینها را نمی فهمیم! همین اندازه می دانیم که ) شما انسانهایی همانند ما هستید ، می خواهید ما را از آنچه پدرانمان می پرستیدند بازدارید شما دلیل و معجزه روشنی برای ما بیاورید!»

(11) پیامبرانشان به آنها گفتند: «درست است که ما بشری همانند شما هستیم ، ولی خداوند بر هر کس از بندگانش بخواهد ( و شایسته بداند ) ، نعمت می بخشد ( و مقام رسالت عطا می کند ) ! و ما هرگز نمی توانیم معجزه ای جز بفرمان خدا بیاوریم! ( و از تهدیدهای شما نمی هراسیم ) افراد باایمان باید تنها بر خدا توکّل کنند!

(12) و چرا بر خدا توکّل نکنیم ، با اینکه ما را به راه های ( سعادت ) رهبری کرده است؟! و ما بطور مسلّم در برابر آزارهای شما صبر خواهیم کرد ( و دست از رسالت خویش بر نمی داریم ) ! و توکّل کنندگان ، باید فقط بر خدا توکّل کنند!»

(13) ( ولی ) کافران به پیامبران خود گفتند: «ما قطعاً شما را از سرزمین خود بیرون خواهیم کرد ، مگر اینکه به آیین ما بازگردید!» در این حال ، پروردگارشان به آنها وحی فرستاد که: «ما ظالمان را هلاک می کنیم!

(14) و شما را بعد از آنان در زمین سکوت خواهیم داد ، این ( موفقیّت ) ، برای کسی است که از مقام ( عدالت ) من بترسد و از عذاب ( من ) بیمناک باشد!»

(15) و آنها ( از خدا ) تقاضای فتح و پیروزی ( بر کفار ) کردند و ( سرانجام ) هر گردنکش منحرفی نومید و نابود شد!

(16) به دنبال او جهنم خواهد بود و از آب بد بوی متعفّنی نوشانده می شود!

(17) بزحمت جرعه جرعه آن را سرمی کشد و هرگز حاضر نیست به میل خود آن را بیاشامد و مرگ از هر جا به سراغ او می آید ولی با این همه نمی میرد! و بدنبال آن ، عذاب شدیدی است!

(18) اعمال کسانی که به پروردگارشان کافر شدند ، همچون خاکستری است در برابر تندباد در یک روز طوفانی! آنها توانایی ندارند کمترین چیزی از آنچه را انجام داده اند ، به دست آورند و این همان گمراهی دور و دراز است!

(19) آیا ندیدی خداوند ، آسمانها و زمین را بحق آفریده است؟! اگر بخواهد ، شما را می برد و خلق تازه ای می آورد!

(20) و این کار برای خدا مشکل نیست!


معنی لغوی و مفهومی اجل مسمی
ساعت ۱:٠٩ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٩ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،گل‌واژه‌های قرآنی

اجل , در لغت دو معنا دارد: یکی مدت معین و دیگری آخر مدت , در مفردات راغب و قاموسبه آن ها اشاره شده است . به نظر علامه طباطبایی , معنای اصلی آن تمام مدت است و بهطور مجازی در آخر مدت نیز استعمال می شود(1) طبق مفاد آیه ی 2 از سوره ی انعام (ثم قضی اجلا و اجل مسمی عنده ), انسان دارای دو نوعاجل است که یکی مشروط است و دیگری محتوم یا مسمی . منظور از مشروط این است که تابعشرایطی است و اگر آن شرایط فراهم باشد, اجل خواهد آمد و اگر فراهم نباشد, نخواهدآمد. مقصود از محتوم هم این است که در وقت معینی می آید و حتمی است . اجل نوع اول , قابل محو و اثبات است ; اما دومی ثابت و پایدار است (2) در حدیثی از امام صادق (ع ) در تفسیر آیه ی فوق آمده است که آنحضرت فرمود: آن ها دو اجلند اجل مشروط که خدا در آن هر چه بخواهد می کند و اجل محتوم(3) خلاصه , از کلمه ی مسمی که بعد از واژه ی اجل درآیه ی 60 سوره انعام ذکر شده است و با توجه به آیه ی 124 اعراف که می فرماید: ((ولکم فی الارض مستقر و متاع الی حین )), می توان چنین استنباط کرد که اجل مسمی برایهر کس از روز تولد, نزد خدا معلوم و معین است . افزون بر آن , در آیه ی 2 همین سوره , بعد از کلمه ی مسمی , عبارت ((عنده )) هم به کار رفته است که نشان می دهد اطلاعبر این مسمی منحصر به خدا می باش(4) پاسخ را با بیانی دیگر پی می گیریم: همه موجودات و حوادث وپدیده‏هاى جهان، مطابق اراده ازلى و قضا و قدر الهى انجام مى‏شود. قضا و قدر الهىنیز به این تعلق گرفته که هر موجود و پدیده‏اى از راه علل و اسباب خاص خودش به وجود بیاید یا از بین برود و مسأله مرگ و میرها نیز طبق ناموس خلقت و نظام علّى و معلولى پدید آید. به طور کلى مرگ و میر دو نوع است: یکى اجل مسمّى، و دوّم اجل معلّق یاغیر مسمّى. نوع اوّل همان اجل طبیعى است که مطابق با نظام خلقت هرموجود زنده‏اى پساز یک دوره زندگى عوامل زیستى او رو به کاهش و زوال مى‏گذارد تا روزى که عمر او به سر رسد، و اجل معلق، مرگ‏هاى زودرس هستند که بر اثر تصادف یا بیمارى‏ها و... پدیدمى‏آیند و هر دو اجل به اراده و مشیت الهى و بر طبق قضا و قدر الهى انجام مى‏شود،ولى نکته‏اى که در اینجا قابل توجه است این که اعمال و رفتار ارادى و اختیارى انسان نیز، خود یکى از اسباب و مشیات این عالم و جزئى از قضا و قدر الهى است که در بسیارىازحوادث و پدیده‏هاى عالم، نقش فاعلى به خود مى‏گیرد. پس انسان مى‏تواند با اعمال ورفتار خود، سرنوشت خویش را تعیین کند و یکى از امورى که رفتار انسان در تعیین آن مؤثر است، مرگ مى ‏باشد. انسان مى‏تواند با رعایت اصول بهداشتى و... عمر خود را بهحد طبیعى و واقعى برساند. علاوه بر این بعضى از گناهان یا کارهاى خیر مانند قطع رحم یا ظلم و احسان وصله رحم و صدقات و... نیز در تأخیر و تقدیم مرگ‏ها مؤثر است، ولى در نهایت همه اینها برطبق قانون قضا و قدر الهى است و خداوند از ازل مى‏داند که هرانسانى با اعمال و رفتار خوب یا بد خویش چه نوع اجلى خواهد داشت. با استفاده ازآیات و روایات، معلوم مى‏شود که انسان داراى دو نوع مرگ است: یکى مرگ حتمى (و بهتعبیر قرآن مرگ مسمّى) و دیگرى مرگ مشروط (و به تعبیر قرآن مرگ معلّق). مرگ حتمى،هرگز تأخیر و تقدم ندارد و صله رحم، صدقه و... هم تأثیرى بر آن نخواهد داشت. آنچه در روایات وارد شده که صدقه، صله رحم، تشییع جنازه مؤمن و... عمر انسان را طولانىمى‏کند و با برخى امور آن را کاهش مى‏دهد، مربوط به اجل معلق است. به این مثال توجه کنید: اگر فانوسى را که در مخزن آن مقدارى نفت وجود دارد، روشن کنیم دو نوع خاموشى براى آن متصور است: یکى آن که آن قدر روشن باشد تا نفت آن تمام شود و به طور طبیعى خاموش گردد. دوم آن که قبل از تمام شدن نفت، کسى آن را خاموش کند یا فانوس بر زمین افتد و... خاموش شود. بیشتر مرگ‏ها با اجل معلق تحقق مى‏پذیرد نه با اجل حتمى؛یعنى، یک‏سرى عوامل، در تقدیم و یا تأخیر آن دخیل است؛ مثلاً اگر کسى از بدن خود مراقبت نکند و غذاهاى ناسالم و مضر تناول نماید، در اثر مسمومیت و یا انسداد شریان‏ها و... عمرش به پایان مى‏رسد؛ حال آن که اگر مراقبت مى‏کرد، ممکن بود عمرش طولانى‏تر باشد. تأثیر برخى از اعمال نیز به همین شکل است. صله رحم آن را افزایش مى‏دهد و قطع رحم آن را کاهش مى‏دهد؛ ولى دامنه تأثیر در محدوده اجل معلق است نهاجل مسمى. صدقه مسلما اجل را به تأخیر مى‏اندازد؛ ولى باید بدانیم که یک حادثه مرهون علل و عوامل مختلفى است که مجموع آنها حادثه‏اى را پیش مى‏آورند. بنابراین چهبسا اگر صدقه در کار نبود پیش از این حوادث منجر به آن واقعه مى‏شد و یا حادثه ناگوارترى پیش مى‏آمد. بالاخره محاسبه دقیق این امور از عهده بشر خارج است.

[1]- تفسیر المیزان _ ج 7 _ ص 10

[2]- همان _ ص11-13

[3]- بحارالانوار _ ج 5 _ ص 140 _ چ بیروت

[4]- المیزان _ ج 7 _ ص 206


کوثر
ساعت ۳:۱٢ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢۸ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،گل‌واژه‌های قرآنی

واژه "کوثر" به معنای "زیادت" و بر وزن فوعل می باشد که برای وصف مبالغه بکار می رود عرب چیزی را که از نظر عدد و اندازه بسیار زیاد شود کوثر می نامد.هنگامی که از پیر زن عربی که فرزندش به تجارت رفته بود و با مال فراوان برگشته بود پرسیدند :" بم آبَ ابنِک؟" یعنی؛پسرت با چه برگشته است؟ پاسخ داد:" آبَ بکوثر"یعنی با مال زیاد برگشت. در اصطلاح منظور از کوثر،کثرت و فراوانی ذریه و فرزندان رسول خداست که همگی از نسل دختر گرامیش حضرت فاطمه زهرا (س) بوجود آمدند و تا دامنه قیامت یادآور وجود مبارک پیامبر اعظم(ص) می باشند اگر چه کوثر میتواند مصادیق دیگری هم داشته باشد ولی حضرت فاطمه (س) و فرزندان او از مصادیق تمام کوثر است و این با شان نزول آیه نیز بهتر همخوانی دارد. در شان نزول سوره کوثر آمده است: مشرکان پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم را متّهم کردند که فاقد نسل است. قرآن ضمن نفی سخن آنها، می‏گوید: «ما به تو کوثر دادیم.» از این تعبیر استفاده می‏شود که این خیر کثیر همان فاطمه زهرا علیهاالسلام است. نسل و ذریّه پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم به وسیله همین دختر گرامی در جهان انتشار یافت؛ نسلی که علاوه بر اینکه فرزندان جسمانی پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم بودند، آیین و ارزش‏های اسلام را حفظ کردند. مفسّران یادآور شده‏اند: اینکه این سوره خبر می‏دهد که پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم بی‏فرزند نخواهد بود و نسل و دودمان او فراوان در جهان وجود خواهد داشت، یکی از جهت‏های اعجاز قرآن محسوب می‏شود. از مصادیق دیگر "کوثر": قرآن، نبوت، چشمه ای در بهشت، علما، زیادی فرزندان، حوضی در بهشت، حکمت و شفاعت تفسیر شده است. هیچ کدام از معانی یاد شده با یکدیگر منافات ندارد؛ زیرا همه بیانگر همان مضمون متعالی کوثر و خیر فراوان است فخر رازی، از علمای اهل سنت، در این باره در تفسیر خود می نویسد:« در معنای دیگر منظور از«کوثر» ، فرزندان آن حضرت است و این بدان جهت است که، این سوره در رد کسانی نازل شده است که از آن حضرت به خاطر نداشتن فرزندان عیبجویی می کردند که در این صورت معنای آن این است که: خداوند به تو فرزندان و نسلی عطا می کند که در طول تاریخ برقرار خواهند ماند؛ سپس می گوید:ببین که چقدر انسان ها از اهل بیت پیامبر(ص) به شهادت رسیده اند، اما جهان همچنان شاهد رونق فزاینده آنان است، آن گاه بنگر که چه تعداد از بزرگان اندیشمند مانند امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا(ع) و محمد نفس زکیه در میان آنها جلوه گر شده است. سوره کوثر از اهمیت بسیاروالایی در میان سوره های دیگر قران برخوردار است. این سوره از جمله سوره هایی است که برای آن تحدی طلبی شده است تحدی یعنی دشمنان را به مبارزه طلبیدن چرا که به سه صورت قرآن کریم دشمنان را به مبارزه طلبیده است . به مانند قرآن بیاورند : ام یقولون تقوله بل لا یومنون (طور/33)/ فلیاتوا بحدیث مثله ان کانوا صادقین(طور/34) ده سوره بیاورید: ام یقولون افتراه قل فاتوا بعشر سور مثله مفتریات وادعوا من استطعتم من دون الله ان کنتم صادقین (هود/13) یک سوره بیاورید: ام یقولون افتراه قل فاتوا بسوره مثله و ادعوا من استطعتم من دون الله ان کنتم صادقین.(یونس/38) پر واضح است که اگر کمترین مقدار(از جهت تعداد آیه) برای آوردن به مثل را در نظر بگیریم سوره کوثر است. سوره کوثر از موسیقی بسیار زیبایی برخوردار می باشد که همه صاحبان ذوق را به وجد می آورد. مکتب فاطمه(س) مجموعه ای از فضایل انسانی و منظومه ای از گلواژه های نیک زیستن است که در هسته مرکزی آن پیامبر قرارگرفته است و فرزندان معصومش، اقمار این منظومه اند. جهان امروز به همان مقدار نیازمند به آرمانهای فاطمی است، که جامعه دیروز جاهلی.


بسم الله الرحمن الرحیم
ساعت ۱٠:۳۸ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٧ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،گل‌واژه‌های قرآنی

1- بسم: تشکیل شده از حرف « ب » و « اسم حرف " ب " به معنای استعانت است. یعنی با استعانت و یاری جویی به اسم الله، کاررا آغاز می کنیم. واژه ی « اسم »: بر اساس نظر مفسرین دو احتمال در ریشه ی این واژه وجود دارد: الف ) اگر از ریشه و ماده ی « وَسَم » به معنی « داغ و نشان زدن » باشد و بر اساس حدیث منقوله از امام رضا ( ع ) معنی « بسم الله » می شود: خدایا ! من داغ و نشانه ی و تورا بر جان و وجود خود می زنم تا مملوک باشم و ثابت شود متعلق به تو و ملک تو می باشم. ب ) اگر از ماده ی « سَمو» یا « سموّ » باشد به معنی ( ارتفاع و بلندی و رفعت ) است، زیرا اسم، معرّف و شناساننده ی صفات و آثار موجود و موصوف است و لذا رفعت و علوّ مقام مخصوص پروردگار و خالق عالمیان است. 2- الله: در خصوص ریشه ی این واژه نیز مفسرین چند احتمال مطرح نموده اند: الف ) اگر از ریشه « ألَهَ » باشد معنی ( فزع ) یا ( عبد ) است. در این معنی « إله » یعنی پناهگاه و یا معبود شایسته پرستش. ب ) اگر از ریشه ی « وَلَه » به معنی واله و شیدا شدن باشد، در اینصورت « الله » یعنی ذاتی که وجود در او متحیّر مانده و آدمیان سرگردان و واله و شیدای او می باشد. گر کسی وصف او زمن پرسد بی دل از بی نشان چه گوید باز عاشقـان کشتگـان معشوقند بر نیـــاید زکشتگـــــان آواز ج ) احتمال دیگر آنکه ممکن است کلمه « لاه » نام خداوند سبحان باشد که در اینصورت ( ال ) وارد بر آن جنبه ی تزیین و تفخیم دارد. خود کلمه ی « لاه » بمعنی محبوب و مستور است. به خداوند « لاه » گفته می شود چون از سویی تجلّی صفات او همه ی عوالم وجود و پهنه خلقت را درنوردیده و از سویی دیگر ذات او در نهایت خفا و نهانی است ، همانی که امام سجّاد در دعای ابوحمزه ثمالی می فرماید: « لَولا أنتَ لَم أدرِ مَا أنت » 3- رحمن و رحیم: ریشه ی این ماده « رحمت » است که ابتدا باید خود کلمه ی رحمت را معنی نمود تا معنای ( رحمن ) و ( رحیم ) آشکار گردد. الف ) اگر رحمت به معنای « نعمت » باشد، رحمن و رحیم به معنای منعم و نعمت دهنده هستند. ب ) معنای دوم رحمت: « انعطاف درونی و رقّت قلبی است که موجب لطف و احسان می شود. ) بنابراین مثلا هرگاه صحنه ای را ببینیم که در درون ما تأثیر می گذارد و موجب اقدام عمل خیر خواهانه ای می شود چنین عملی نوعی رحمت است. این معنی ناقص و نارسانا است، زیرا خداوند نظیر ما آدمیان تحت تأثیر عواطف و احساسات خود نمی باشد. بنابراین همان معنای اول صحیح تر می باشد. بیان نغز و لطیف و عمیق امام علی (ع)، به زیبایی معنی کلمه ی رحمت را می رساند: الرَّحمةُ مِنَ الله إنعامٌ وَ إفضالٌ وَ مِنَ الآدمییّن رِقَّهٌ و تَعَطُف. ( تسنیم ج 1 ص 128 ) ترجمه: رحمت از سوی خداوند نیکی و بخشش است و از سوی بشر دلسوزی و مهربانی. تفاوتهای رحمن و رحیم: 1- کلمه ی « رحمن » اختصاص به خداوند متعال دارد؛ یعنی اسم عَلَم و خاص است. اما رحیم بر غیر خداوند نیز اطلاق می شود. مانند آیه ی 128 توبه که صفت رحیم به رسول خدا نیز اطلاق و اعطا شده است. 2- کلمه ی « رحمن »، رحمت گسترده تری از کلمه ی « رحیم » دارد. به عبارتی کلمه رحمن رمز و سمبل رحمت واسعه ی الهی است، همانی که خداوند می فرماید: « وَ رَحمَتی وَسِعَت کُلّ شَئ. » ( اعراف 156) و سعدی شیرین سخن در بیان آن می فرماید: ای کریمی که از خزانه ی غیب گبر و ترس وظیفه خور داری دوستـان را کجـا کنی محـروم تو که با دشمن این نظر داری امّا کلمه ی « رحیم » رحمت اختصاصی و خصوصی خداوند نسبت به بعضی بندگان ویژه و خصوصی است.بندگان شایسته و متّقی که از خوان ویژه الهی بهره مند می شوند. « ... و کان بالمؤمنین رَحیماً. » ( احزاب 43 ) 3- در واقع می توان گفت در این مورد، دو کلمه ی مکمل و متمم هستند. صفت (الرحمن) بیان این حقیقت است که تمام وجود و هستی غرق نعمت ذات اقدس الهی است. و در ادامه صفت (الرحیم) منشأ دوام و استمرار این نعمات و رحمت خداوندی است. از نظر ادبی کلمه ی الرحیم بر وزن « فعیل » صفت مشبه است که بر دوام و ثبات و استمرار دلالت دارد. ( دلیل قرآنی: مراجعه شود به آیه ی 156 اعراف )


تفسیر سوره محمد (ص) ( از آیه 21 تا آیه 38 )
ساعت ٦:٠٥ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٦ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره محمد (ص)

طاعَةٌ وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ فَإِذا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ21فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکُمْ22أُولئِکَ الَّذینَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمى‏ أَبْصارَهُمْ23أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها24إِنَّ الَّذینَ ارْتَدُّوا عَلى‏ أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّیْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلى‏ لَهُمْ25ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذینَ کَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطیعُکُمْ فی‏ بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ26فَکَیْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ27ذلِکَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَ کَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ28أَمْ حَسِبَ الَّذینَ فی‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ یُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ29وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَیْناکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسیماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فی‏ لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمالَکُمْ30وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدینَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرینَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَکُمْ31إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدى‏ لَنْ یَضُرُّوا اللَّهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ32یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَکُمْ33إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ ثُمَّ ماتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ فَلَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ34فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَکُمْ وَ لَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمالَکُمْ35إِنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا یُؤْتِکُمْ أُجُورَکُمْ وَ لا یَسْئَلْکُمْ أَمْوالَکُمْ36إِنْ یَسْئَلْکُمُوها فَیُحْفِکُمْ تَبْخَلُوا وَ یُخْرِجْ أَضْغانَکُمْ37ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَمِنْکُمْ مَنْ یَبْخَلُ وَ مَنْ یَبْخَلْ فَإِنَّما یَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِیُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا یَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَیْرَکُمْ ثُمَّ لا یَکُونُوا أَمْثالَکُمْ38

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(21) (طاعه و قول معروف فاذا عزم الامر فلو صدقوا الله لکان خیرا لهم ):(طاعت است و گفتار خوب ، لذا آنگاه که امر لازم شد، پس اگر با خدا راستی ورزیده بودند، هر آینه برای ایشان بهتر بود)یعنی اطاعت از خدا و گفتار نیکو برایشان بهتر است و یا ایمان آنها به ما، طاعتی است که بر آن با ما پیمان بستند و قولی معروف و غیرمنکر است که گفتند و آن این بود که اظهار سمع و اطاعت کردند. پس اگر اینها در هنگامی که تکلیف جهاد قطعی و منجزمی شود، خدا را در آنچه خود گفتند، تصدیق نموده و در آنچه دستور داده اطاعت کنند، برایشان بهتر است (چون دفاع از جامعه صالح همان قول معروف و نیکوست و آیاممکن است با وجود حاکمی که راه و روش او منطبق بر شریعت الهی نیست گفتارمعروف در جامعه حاکم باشد؟ و آیا شایسته ترین معروف بر کنار کردن او نیست و آیا باوجود او جامعه صالحی برقرار می ماند؟

(22) (فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض وتقطعوا ارحامکم ): (پس در غیر این صورت انتظاری جز این نمی رود که در زمین فساد به راه انداخته و رحم خودرا قطع کنید)

(23) (اولئک الذین لعنهم الله فاصمهم واعمی ابصارهم ): (آنها کسانی هستندکه خدا لعنتشان کرده و آنها را کر و کور ساخته است )

(24) (افلا یتدبرون القران ام علی قلوب اقفالها): (پس چرا در قرآن تدبرنمی کنند آیا بر دلهایشان قفل زده شده ؟)خطاب در این آیه با مؤمنان ضعیف الایمان و بیمار دلیست که از رفتن به جهادبهانه جویی می کردند و استفهام آیه تقریریست ، می خواهد بفرماید: شما این گونه هستیدکه در امر جهاد سستی می ورزید و از آن اعراض می کنید و با خونریزی و هدر کردن اموال و از بین بردن نوامیس و آبروها، در زمین فساد کرده و به علت تکالب بر سر لاشه پوسیده دنیا قطع رحم می کنید (و این رویه همه دولتهای غیراسلامیست ) می خواهدبفرماید در صورتی که شما هم اعراض کنید توقع همین امور از شما می رود، در ادامه می فرماید کسانی که در زمین فساد کرده و قطع رحم نمایند خدا آنها را از رحمت خوددور نموده و کور و کرشان ساخته بطوریکه دیگر سخن حق را نمی شنوند و حق رانمی بینند و آنگاه با استفهامی توبیخی می فرماید: چرا در قرآن تدبر و اندیشه نمی کنند،بلکه بر دلهایشان قفل زده شده و قدرت پذیرش حق را ندارند. همچنان که فرمود: (فانهالا تعمی الابصار و لکن تعمی القلوب التی فی الصدور براستی دیده هایشان کورنیست بلکه دلهایی که در سینه دارند از درک حق کور است ).

(25) (ان الذین ارتدوا علی ادبارهم من بعد ماتبین لهم الهدی الشیطان سول لهم واملی لهم ): (بدرستی کسانی که بعد از روشن شدن راه هدایت به کفر قبلی خودبازمی گردند، شیطان این عمل زشت را در نظرشان آراسته و به آرزوهایی کاذب آنها راامیدوار و آرزومند ساخته )می فرماید کسانی که بعداز آشکار شدن راه هدایت برای ایشان ، دوباره به عقب روی آورند و هدایت را ترک کنند، شیطان است که آرزوهای نفسانی را در نظرشان جلوه داده و زشتترین امور را در صورتی نیکو برایش می آراید و آنها را به آرزوهایی دور ودراز امیدوار و آرزومند می سازد.

(26) (ذلک بانهم قالوا للذین کرهوا ما نزل الله سنطیعکم فی بعض الامر والله یعلم اسرارهم ): (این به جهت آنست که این بیماردلان به کفاری که از آیات خداکراهت دارند گفتند: ما در پاره ای امور از شما اطاعت می کنیم و خدا بر اسرار نهانی آنهاآگاه است )یعنی علت تسویل شیطان و تسلط او بر (مرتدین ) این است که ، این بیماردلان مرتد،به کفار وعده اطاعت می دهند و می گویند ما در پاره ای از امور، یعنی تا آن حدی که برایمان خطری نداشته باشد، از شما اطاعت می کنیم ، و آنگاه این منافقان سر خود رامکتوم می دارند و به انتظار فرصت می نشینند اما خداوند از این اسرار نهانی آنها آگاه است و بر آنها احاطه دارد، از این آیه استفاده می شود که اطاعت از کافران در هر امری از امور، نشانه نفاق آشکار است .

(27) (فکیف اذا توفتهم الملئکه یضربون وجوههم وادبارهم ): (پس چگونه است حال آنها وقتی که ملائکه جانشان را می گیرند و به صورت و پشتشان می کوبند؟)

(28) (ذلک بانهم اتبعوا ما اسخط الله و کرهوا رضوانه فاحبط اعمالهم ): (این به جهت آنست که آنها همواره پیرو چیزی هستند که خدا را به خشم می آورد و از هرچه مایه رضایت اوست کراهت دارند، لذا خدا اعمال آنها را باطل و بی اجر می سازد)می فرماید: حال امروز آنها که به این صورت است که مرتد شده اند و ضلالت را به هدایت ترجیح داده اند پس وای به حالشان در وقتی که ملائکه آنها را قبض روح می کنند و با نهایت شدت بر صورت و پشتشان می کوبند و آنها را خوار و ذلیل می کنند واین عذاب و خواری به جهت آنست که اینها همیشه بدنبال چیزهایی بودند که باعث خشم و عقاب خداست و همواره از اموری که باعث خشنودی و ثواب او می شد،کراهت داشتند، بنابراین از هوای نفسشان پیروی کرده و تابع وسوسه های شیطان شده ومرتد گشتند، لذا خداوند همه اعمال آنها را باطل و بی اجر می سازد بطوری که هیچ عملی که لایق ثواب باشد، در پیشگاه الهی ندارند و به عذاب او گرفتار شقاوت می شوند.

(29) (ام حسب الذین فی قلوبهم مرض ان لن یخرج الله اضغانهم ): (آیا کسانی که در دلهایشان بیماریست پنداشته اند که خدا کینه های درونی آنهارا بیرون نمی کند؟)می فرماید بلکه این اشخاص ضعیف الایمان و بیمار دل که به سوی نفاق و ارتدادگراییده اند گمان کرده اند، که خدا کینه های شدید آنها را نسبت به دین و اهل دین آشکارو بارز نمی کند و به منصه ظهور نمی رساند و تاریخ صدر اسلام آشکار می کند که عده ای از مسلمانان بوده اند که به رسولخدا گرویده اند و سپس دچار نفاق و ارتداد شده اند،همچنان که برخی از آنها از همان روز اول تا آخر عمرشان منافق بوده اند.

(30) (ولو نشاء لاریناکهم فلعرفتهم بسیمهم ولتعرفنهم فی لحن القول والله یعلم اعمالکم ): (و اگر ما بخواهیم تک تک آنها را به تو نشان می دهیم ولی تو خودت هم آنها را از چهره ها و علائم ایشان و لحن سخنانشان می شناسی و خدا از اعمال شما آگاه است .)(سیما) یعنی علامت و (لحن ) به معنای تغییر کلام از سنتهای جاری آنست و (لحن قول ) در اینجا یعنی سخنان تعریض گونه و کنایه دار.می فرماید: اگر ما بخواهیم این افراد منافق و بیمار دل را به تو معرفی می کنیم وعلائمشان را می گوییم ، تا تو آنها را بشناسی . و هر آینه تو خودت نیز آنها را از لحن حرف زدن و سخنان نیش و کنایه دارشان بخوبی می شناسی و به هرحال خدا حقایق اعمال و قصد و نیات شما را می داند و مطابق آن مقاصد، به شما پاداش می دهد که این کلام در حکم وعده برای مؤمنان و تهدید برای منافقان و کفار است .

(31) (ولنبلونکم حتی نعلم المجاهدین منکم والصابرین ونبلوا اخبارکم ): (وهرآینه شما را می آزماییم تا معلوم کنیم مجاهدین و خویشتنداران چه کسانی هستند واعمالتان را آزمایش می کنیم )در این آیه علت وجوب جهاد را بیان می کند و می فرماید خدا می خواهد شما رابیازماید تا برایتان معلوم شود، مجاهدین در راه خدا و صابران بر مشقت تکالیف الهی چه کسانی هستند؟ و اعمال شما را می آزماییم تا صالح آن از فاسدش ممتاز شود وحالات شما آشکار گردد. و مراد (اخبار) گویا (اعمال ) باشد چون عمل که از شخصی سرمی زند از باطن او خبر می دهد و اختیار عمل به معنای آزمودن و جدا کردن عمل صالح از فاسد است .و همچنانکه بارها گفتیم علمی که در اینجا به خدا نسبت داده شده علم فعلی است وربطی به مقام ذات ندارد چون خداوند دانای مطلق است پس مراد از دانستن خدا این نیست که چیزی را که نمی دانسته ، بداند، بلکه منظور برملا شدن باطن بندگان است درمرحله عمل .

(32) (ان الذین کفروا وصدوا عن سبیل الله وشاقوا الرسول من بعدما تبین لهم الهدی لن یضروا الله شیئا و سیحبط اعمالهم ): (بدرستی کسانیکه کفر ورزیده و ازراه خدا جلوگیری کرده و با رسول خدا دشمنی و مخالفت نمودند، بعد از آنکه هدایت برایشان آشکار شد، هرگز ضرری به خدا نمی زنند و به زودی اعمالشان بی نتیجه وبی اجر می شود)مراد از کفار در اینجا رؤسای کفر و ضلالت در مکه است ، که البته سایر کفار وسردمداران ضلالت نیز به آنهاملحقند، می فرماید این کفاری که بعد از آنکه حق وهدایت برایشان آشکار شد، باز هم از راه خدا جلوگیری کردند و با رسولخدا ص دشمنی ورزیدند، به هیچ وجه ضرری به خدا نمی زنند، بلکه مکر و کید آنها ضررش متوجه خودشان می شود و به زودی اعمالشان را بی نتیجه می کند و کوششی که در راه انهدام اساس دین می نمایند، همه به هدر می رود. یعنی سرانجام پیروزی از آن حق است و این کلام در مقام تشویق و تحریک مؤمنان به قتال با آنهاست ، تا بدانند سرانجام پیروزی نصیب ایشان می‌شود.

(33) (یا ایها الذین امنوا اطیعوا الله و اطیعواالرسول ولا تبطلوا اعمالکم ):(ای کسانی که ایمان آورده اید، از خدا و رسول اطاعت کنید و اعمال خود را باطل نسازید)

(34) (ان الذین کفروا وصدوا عن سبیل الله ثم ماتوا و هم کفار فلن یغفر الله لهم ): (بدرستی آنانکه کفر ورزیدند و از راه خدا جلوگیری کرده و در حالت کفر از دنیارفتند، هرگز خدا آنان را نمی آمرزد)می فرماید ای مؤمنان از خدا در احکامی که در قرآن نازل کرده و شرایطی که قرارداده و خصوصا امور مربوط به جهاد پیروی کنید، و از پیامبر خدا نیز در همه دستوراتی که از جانب خدا به او ابلاغ شده و دستوراتی که آن جناب خودش از باب ولایت برجامعه دینی صادر فرموده ، اطاعت کنید و بوسیله ارتداد یا تخلف از جهاد، اعمال خودرا باطل و بی اجر نسازید، چون سرانجام مخالفت با دستورات الهی ، ارتداد و نفاق است .مفسرین درباره این آیه اقوال مختلف دارند لیکن چون این آیه در سیاق آیات مربوط به جهاد قرار گرفته ، ما آن را به مقتضای سیاق معنا کردیم .در آیه بعدی در مقام تعلیل این آیه می خواهد بفرماید: اگر شما خدا و رسول را اطاعت نکنید و اعمال خود را حبط سازید نتیجه اش این می شود که به کفار ملحق می شوید،کفاری که سد راه خدا هستند و هم خودشان از دین اعراض می کنند و هم مانع از ایمان مردم می شوند.و در این صورت اگر با همین کفر از دنیا بروید تا ابد معفرت و آمرزش خدا شامل حالتان نخواهد شد. از ابی العالیه نقل شده که : اصحاب رسولخدا ص گمان می کردند با وجوداعتقاد به توحید هیچ گناهی ضرری به فرد نمی زند و با وجود شرک هیچ عملی سودی به حال او ندارد، تا وقتی که این آیه نازل شد و آنوقت متوجه شدند که گناه و مخالفت باخدا و رسول ، اعمال صالح را باطل میکند.

(35) (فلا تهنوا وتدعوا الی السلم و انتم الاعلون والله معکم ولن یترکم اعمالکم ): (پس سستی نورزید و مشرکین را به صلح دعوت نکنید، در حالی که شماپیروز و برتر هستید و خدا با شماست و هرگز پاداش اعمالتان را نمی کاهد)در مقام نتیجه از آیه قبلی می فرماید: وقتی اطاعت نکردن از خدا و رسول کار شما رابه محرومیت ابدی می کشاند، پس مبادا در امر جهاد سستی کنید و هرگز کفار و مشرکین را به صلح و ترک جنگ دعوت نکنید و حال اینکه شما غالبید و خدا بر علیه آنها ناصرشماست و چیزی از اجر شما کم نمی کند بلکه اجرش را تمام و کمال می دهد. لذا امرواجب جهاد را بجا آورید، چون صلح و سلام در تسلیم شدن در برابر پرچم غیر اسلام نیست ، بلکه صلح و سلم این است که مردم از نعمت حیات طیبه و جامعه اسلامی بهره مند باشند. این آیه شبیه آیه (و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین سستی نکنید و اندوهناک نباشید که هر آینه شما اگر مؤمن باشید، غالب هستید) می باشد.

(36) (انما الحیوه الدنیا لعب ولهو و ان تؤمنوا وتتقوا یؤتکم اجورکم ولایسئلکم اموالکم ): (همانا منحصرا زندگی دنیا بازیچه و سرگرمی است ولی اگر ایمان بیاورید و تقوی پیشه کنید، خداوند پاداشهایتان را به شما می دهد و از اموالتان هم چیزی نمی خواهد)در این آیه با معرفی حقیقت زندگی دنیا و آخرت ، مؤمنان را نسبت به آخرت ترغیب و نسبت به دنیا بی رغبت می نماید و می فرماید: دنیا یک وسیله سرگرمی وبازیچه ایست بنابراین مقصود بالذات نمی باشد بلکه وسیله کسب توشه برای آخرت است . به همین دلیل اگر ایمان بیاورید و با اطاعت خدا و رسول تقوی در پیش بگیرید،خداوند پاداشتهایتان را می دهد و در برابر آن ، مالتان را از شما نمی خواهد، یعنی از شمانمی خواهد که همه اموالتان را در راه او انفاق کنید.

(37) (ان یسئلکموها فیحفکم تبخلوا ویخرج اضغانکم ): (چون اگر همه اموالتان را از شما بخواهد بطوری که خودتان تهی دست شوید، بخل می ورزید و کینه های درونیتان به بیرون زبانه می کشد)یعنی علت اینکه خدا همه اموالتان را از شما طلب نمی کند، این است که اگر از شمابخواهد همه اموال خود را انفاق کنید، مشقت بزرگی را به شما تحمیل کرده و آن وقت بخل می ورزید و از دادن آن امتناع می کنید و این امر باعث می شود که کینه های درونیتان آشکار شود و گمراه شوید.

(38) (ها انتم هؤلاء تدعون لتنفقوا فی سبیل الله فمنکم من یبخل و من یبخل فانما یبخل عن نفسه والله الغنی وانتم الفقراء وان تتولوا یستبدل قوما غیرکم ثم لایکونوا امثالکم ): (اینک شما آنهائید که وقتی دعوت می شوید که در راه خدا انفاق کنید، بعضی از شما بخل می ورزند و هر کس بخل بورزد، از سود بردن خود بخل نموده ، وگرنه خدا احتیاجی به شما ندارد، این شما هستید که سراپا فقیرید و اگر از دعوت اسلام سرپیچی کنید، خداوند به جای شما قوم دیگری قرار می دهد که ابدا مانند شمانباشند)این آیه استشهاد آیه قبلی است ، در واقع می فرماید اینکه گفتیم : اگر همه اموالتان را ازشما طلب کنیم ، شما دچار بخل می شوید، نمونه اش این است که وقتی شما به انفاق درراه خدا دعوت می شوید ـ با اینکه انفاق شامل بخشی از مال شماست ـ بعضی از شماخساست به خرج می دهند،پس قطعادر برابر طلب همه اموال ،شمادچاربخل خواهیدشد.ولی حقیقت این است که هر کس بخل بورزد خیر را از خودش منع کرده ، چون خداکه احتیاجی به مال شما ندارد و او غنی بالذات است ، پس طلب انفاق از جانب خدا به جهت این است که صاحب مال در دنیا و آخرت از خیر بهره مند شود، آنگاه می فرمایدخداوند غنی مطلق است و این شما هستید که سراپا احتیاج هستید و اگر یک لحظه فیض و عنایت خدا از شما منقطع شود، نابود می شوید.در انتها می خواهد بفرماید، اگر ایمان آوردید و تقوی پیشه کردید که خدا پاداشتان را تمام و کمال می دهد، ولی اگر اعراض کرده و روی گردانید خداوند به جای شما قومی دیگر قرار می دهد و آنها را موفق به ایمان می کند در حالیکه آنها مثل شما نیستند، بلکه ایمان می آورند و تقوی دارند و در راه او انفاق می کنند. در تفسیر الدر المنثور روایت شده که وقتی این آیه نازل شد مردم از رسولخدا ص پرسیدند: یا رسول الله این چه قومی هستند که خدا آنها را به جای ما می گذارد؟ رسولخدا ص دست به شانه سلمان زد و فرمود: این مرد و قوم او هستند، قسم به خدایی که جانم به دست اوست ، اگر ایمان به خدا را در آسمان آویزان کرده باشند، درنهایت مردمی از فارس آن را به دست می آورند.


تفسیر سوره محمد (ص) (از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ۳:٤۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٥ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره محمد (ص)

الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ1وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ کَفَّرَ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ2ذلِکَ بِأَنَّ الَّذینَ کَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ وَ أَنَّ الَّذینَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ3فَإِذا لَقیتُمُ الَّذینَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ذلِکَ وَ لَوْ یَشاءُ اللَّهُ لاَنْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لکِنْ لِیَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ وَ الَّذینَ قُتِلُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمالَهُمْ4سَیَهْدیهِمْ وَ یُصْلِحُ بالَهُمْ5وَ یُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ6یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ7وَ الَّذینَ کَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ8ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ9أَ فَلَمْ یَسیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ لِلْکافِرینَ أَمْثالُها10ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذینَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْکافِرینَ لا مَوْلى‏ لَهُمْ11إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ الَّذینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَ یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ12وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتی‏ أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْناهُمْ فَلا ناصِرَ لَهُمْ13أَ فَمَنْ کانَ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ14مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتی‏ وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فیها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَیْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ یَتَغَیَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبینَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فیها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِی النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمیماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ15وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتَّى إِذا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قالُوا لِلَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ ما ذا قالَ آنِفاً أُولئِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ16وَ الَّذینَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً وَ آتاهُمْ تَقْواهُمْ17فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها فَأَنَّى لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِکْراهُمْ18فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ مُتَقَلَّبَکُمْ وَ مَثْواکُمْ19وَ یَقُولُ الَّذینَ آمَنُوا لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْکَمَةٌ وَ ذُکِرَ فیهَا الْقِتالُ رَأَیْتَ الَّذینَ فی‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ نَظَرَ الْمَغْشِیِّ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلى‏ لَهُمْ20

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(1) (الذین کفروا وصدوا عن سبیل الله اضل اعمالهم ): (کسانیکه کفر ورزیدند واز راه خدا جلوگیری نمودند خدا اعمالشان را نابود می کند)

(2) (والذین امنوا وعملوا الصالحات وامنوا بما نزل علی محمد وهو الحق من ربهم کفر عنهم سیئاتهم واصلح بالهم ): (و کسانیکه ایمان آورده و اعمال شایسته انجام دادند و به آنچه بر محمد ص نازل شده و حقی از جانب پروردگارشان است ،ایمان آوردند، خداوند گناهانشان را محو می کند و شأن آنها را اصلاح می نماید)می فرماید کفار مکه و سایر کفاری که از آنها پیروی کرده و هم خود کافر شدند وهم مانع دیگران شدند و نگذاشتند که آنها ایمان بیاورند، خدا اعمالشان را باطل کرد درنتیجه راهی به مقصد نمی برند. و هیچکس در برابر اعمالشان به آنها پاداش نمی دهد وآنها را نمی پذیرد، درست مانند شتر گم شده ای که صاحبی ندارد تا از آن مراقبت کند.پس ضلالت عمل به معنای بطلان و فساد آن قبل از وصول به نتیجه است .در آیه دوم به توصیف مؤمنان صالح می پردازد که شامل همه مؤمنان می شود و قید(امنوا بما نزل علی محمد) قید احترازی است .می فرماید کسانی که حسن عقیده و حسن عمل را با هم قرین نمایند و به دین حقی که بر رسولخدا ص نازل شده ایمان آورند، خداوند با عفو و مغفرت خود پرده ای برروی گناهانشان می کشد و هم در دنیا و هم در آخرت دلهایشان و امورشان را اصلاح می کند که اصلاح در دنیا بوسیله دین فطری است که کمال سعادت انسان در آن است واصلاح در آخرت بوسیله حسن عاقبت و کمال رستگاری آنها است .

(3) (ذلک بان الذین کفروا اتبعوا الباطل و ان الذین امنوا اتبعوا الحق من ربهم کذلک یضرب الله للناس امثالهم ): (این به جهت آنست که کافران از باطل پیروی کردند و مؤمنان ، حقی را که از جانب پروردگارشان بود متابعت نمودند، خداوندبرای مردم این چنین مثلهایشان را بیان می کند)یعنی بی نتیجه کردن اعمال کفار و اصلاح حال مؤمنان و تکفیر گناهانشان ، به جهت آنست که کفار فقط پیرو باطلند و اعمالشان منسوب به خدا نیست . لذا خدا اعمال آنها راباطل و بی اجر می کند، اما مؤمنان فقط از حق پیروی می کنند و حق هم که منسوب به خداست و هرچه منسوب به اوست عین حق است ، پس خداوند خود، شأن آنها رااصلاح می نماید. یعنی تنها ملاک در سعادت یا شقاوت انسان پیروی از حق یا پیروی ازباطل است و در انتها می فرماید: خداوند اوصاف مردم را همانطور که هست برایشان بیان می کند و اعمال آنها را مقایسه می نماید.

(4) (فاذا لقیتم الذین کفروا فضرب الرقاب حتی اذا اثخنتموهم فشدوا الوثاق فاما منا بعد و اما فداء حتی تضع الحرب اوزارها ذلک ولو یشاء الله لانتصر منهم ولکن لیبلوا بعضکم ببعض والذین قتلوا فی سبیل الله فلن یضل اعمالهم ): (پس وقتی که به کفار برخوردید، باید با آنها بجنگید و گردن هایشان را بزنید تا وقتی که کشتگان شما زیاد شود، آنوقت می توانید دست از کشتار کشیده و اسیر بگیرید، که اسیران را یا منت نهاده و آزاد می کنید و یا فدیه می ستانید و رهایشان می کنید، تا وقتی که جنگ تمام شود، و اگر خدا می خواست از کفار انتقام می گرفت ، اما می خواهد بعضی ازشما را بوسیله بعضی دیگر آزمایش کند و کسانیکه در راه خدا کشته شدند خدا هرگزاعمالشان را باطل نمی کند)

(5) (سیهدیهم ویصلح بالهم ): (بزودی آنها را هدایت نموده و شأنشان را اصلاح می نماید)

(6) (ویدخلهم الجنه عرفها لهم ): (و آنها را وارد بهشتی می سازد که برایشان تعریف کرده )(ضرب رقاب ) به معنای گردن زدن است که آسانترین راه کشتن دشمن می باشد. و(اثخان ) به معنای بسیار کشتن و غلبه بردشمن است ،و (وثاق ) یعنی وسیله بستن ودربند نمودن .و (تضع الحرب اوزارها) یعنی جنگ سنگینی های خود را وانهد که کنایه از اتمام جنگ می باشد.به هرحال می فرماید بدلیل اوصافی که از کفار برشمردیم ، شما مؤمنان هرجا با کفاربرخورد کردید، با آنها بجنگید و گردنهایشان را بزنید، تا وقتی که بسیاری از آنها راهلاک کنید و غلبه شما قطعی شود، آنوقت مشغول اسیر گرفتن و بستن دست و پای اسراءشوید. و بعد از اسیر گرفتن ، یا برآنها منت نهاده و آزادشان می کنید و یا فدیه می گیریدو با گرفتن مالی ، آنها را آزاد می کنید. و این رویه را ادامه دهید تا وقتی که جنگ تمام شود و جنگجویان اسلحه های خود را زمین بگذارند.در ادامه می فرماید: حکم خدا همان است که گفته شد و اگر خدا بخواهد از کفارانتقام می گیرد و هلاکشان می کند یا عذابشان می دهد بدون اینکه به شما دستور جهاد باآنها را بدهد و جهاد را بر شما واجب کند تا بوسیله شما آنها را هلاک کند، اما خدادستور داده تا شما با آنها جهاد کنید و آنها را از سر راه حق کنار بزنید، تا شما را بوسیله یکدیگر امتحان کند یعنی مؤمنان را بوسیله کفار بیازماید تا معلوم شود چه کسی از حکم خدا اطاعت کرده و رنج جنگ را تحمل می کند و چه کسی عصیان می ورزد، و کفار راهم بوسیله مؤمنان امتحان می کند تا معلوم شود چه کسی اهل شقاوت ابدی است و چه کسی موفق به توبه و بازگشت بسوی حق می شود؟و در خاتمه برای تشویق به جهاد می فرماید: کسانیکه در راه جهاد با دشمنان دین ودر راه خدا کشته شوند اعمال صالحشان هرگز باطل نمی شود و اجرشان در نزد خدامحفوظ است و به زودی خدای تعالی آنها را بسوی منازل سعادت و کرامت هدایت کرده و با مغفرت و عفو گناهانشان ، حال آنها را اصلاح می کند تا شایسته دخول دربهشت شوند و مراد از (اصلاح بال ) زنده کردن آنها به حیاتی طیب است بطوریکه شایسته حضور در مقام قرب الهی گردند و در نهایت وبه عنوان غایت هدایتشان خداوندآنها را داخل بهشتی می کند که در دنیا بوسیله وحی انبیاء یا با بشارت در هنگام مرگ ویا در قبر و یا در قیامت ، آن را به ایشان معرفی کرده و شناسانده اند و همه این درجات درصورتی است که قتال و جهاد آنها در راه اعتلای کلمه توحید خدا و برقراری پرچم اسلام باشد (نه در راه تعصب و قومیت و دفاع از گروهی خاص یا در راه سرزمین یا درراه برپا داشتن عقایدی که خداوند هیچ حجتی در تأیید آن نازل نکرده .)

(7) (یا ایها الذین امنوا ان تنصروا الله ینصرکم و یثبت اقدامکم ): (ای کسانیکه ایمان آورده اید اگر دین خدا را یاری کنید، خداوند شما را یاری کرده وقدمهایتان را استوار می سازد)در این آیه به قصد تشویق و تحریک به جهاد، به مؤمنان وعده نصرت می دهد، ومی فرماید اگر با جهاد در راه خدا و به منظور تأیید دین او و اعتلای کلمه حق ، خدا رانصرت دهید، خدا هم شما را یاری می کند و اسباب غلبه بر دشمن را برایتان فراهم می سازد و به شما شجاعت داده و دلهایتان را تقویت می کند تا در برابر دشمن ثابت قدم باشید و برآنها غلبه بیابید و این وعده نصرت قطعی و حتمی است و حال که امر چنین است ، پس بر مؤمن واجب است که جان خود را در راه نصرت دین خدا هدیه کند.

(8) (والذین کفروا فتعسا لهم واضل اعمالهم ): (و کسانیکه کفر ورزیدند سقوطی همیشگی برایشان خواهد بود و خدا اعمالشان را نابود می کند)(تعس ) یعنی سقوط انسان و افتادن با صورت و باقی ماندن به همان حال ، این آیه نفرین بر کفار است و شاید هم خبری از آینده آنان باشد، به هرصورت می خواهدبفرماید کافران سقوط کرده و دیگر برنخواهند خاست و این کنایه از نهایت عجزآنهاست و نیز می فرماید اعمال آنها هم خنثی خواهد شد و نمی توانند حق را زایل کنند.

(9) (ذلک بانهم کرهوا ما انزل الله فاحبط اعمالهم ): (و این به جهت آنست که آنها از آنچه خدا نازل کرده کراهت دارند، پس خدا هم اعمالشان را بی نتیجه و باطل می کند)یعنی این سقوط کفار و گمراهی اعمالشان به جهت آنست که آنها از قرآن شریف واحکام و شرایعی که خدا توسط پیامبرش به مردم ابلاغ کرده ، کراهت ورزیده و از قبول آن استکبار نمودند، به همین دلیل هم خدا اعمال آنها را بی نتیجه و خنثی می سازد.

(10) (افلم یسیروا فی الارض فینظروا کیف کان عاقبه الذین من قبلهم دمرالله علیهم وللکافرین امثالها): (آیا در زمین سیر نمی کنند تا ببینند عاقبت کسانی که قبل از اینها بودند چگونه بود، خدا آنچه را داشتند بر سرشان خراب کرد و کافران همیشه چنین سرنوشتی خواهند داشت )یعنی ای رسول ما این کفار زمان تو نیز امثال این عقوبتها در انتظارشان است چون سرنوشت همه کافران و مکذبان و مستکبران یکسان است همانطور که خدا همه امتهای مکذب سابق را هلاک نمود، اینها را نیز نابود خواهد کرد.

(11) (ذلک بان الله مولی الذین امنوا وان الکافرین لا مولی لهم ): (این به جهت آنست که خدا سرپرست مردم با ایمان است و کافران هیچ سرپرستی ندارند)یعنی نصرت مؤمنان و هلاکت و سوء عاقبت کفار بدلیل آنست که خداوند مولا وسرپرست و متصرف مطلق در امور مؤمنان و یار و یاور آنهاست و آنها را به سوی سعادت ابدی هدایت می کند و به اعمال صالح موفق می نماید، چون فقط مؤمنان هستندکه در راه بندگی و پیروی از خدا قرار دارند، اما کافران هیچ مولی و سرپرست و یاوری ندارند، تا اعمالشان را بسوی هدف هدایت کند و آنها را از عقوبت خدا نجات دهد. نقل شده که ابوسفیان در روز احد فریاد می زد: روز احددر برابر روز بدر و جنگی در برابرجنگی ، همانا ما عزی داریم و شما ندارید. پیامبر ص به اصحاب خود فرمودند: شمابگویید: الله مولای ماست و شما مولایی ندارید و جنگ دو حالت دارد یا شما ما رامی کشید که در این صورت ما زنده جاوید بوده و نزد پروردگارمان روزی می خوریم ویا ما شما را می کشیم که در این صورت شما در آتش دوزخ معذب خواهید شد.

(12) (ان الله یدخل الذین امنوا وعملوا الصالحات جنات تجری من تحتهاالانهار والذین کفروا یتمتعون و یاکلون کماتاکل الانعام والنار مثوی لهم ): (خداکسانی را که ایمان آورده و اعمال صالح کردند به بهشتهایی وارد می کند که از زیر آن نهرها روان است و کسانیکه کفر ورزیدند سرگرم عیش و نوش دنیایند و می خورندهمانطور که چهارپایان می خورند و در آخرت جایگاهشان آتش است )در اینجا اثر ولایت خدا بر مؤمنان و نیز تأثیر عدم ولایتش برای کفار از حیث عاقبت و آخرت بیان شده و می فرماید: مومنان صالحی که راه رشد و هدایت را بپیمایند و به وظایف انسانی خود عمل کنند، داخل در ولایت خدا هستند و به همین دلیل خدا آنان را در آخرت وارد بهشتهایی می سازد که از دامنه آن نهرها جاریست ، اما کفاری که دردنیا هیچ اعتنایی به اقامه وظایف انسانی نداشته و تنها هم و غمشان شکم و شهوت بوده وسرگرم بهره گرفتن از لذات دنیای فانی بوده اند و مانند چهارپایان زندگی کرده اند، هیچ ولیی ندارند و به همین جهت خداوند اعتنایی به امر آنها ندارد و عاقبتشان هلاکت وشقاوت است و در آتش دوزخ مستقر می شوند که چه جایگاه و محل استقرار بدیست .

(13) (وکاین من قریه هی اشد قوه من قریتک التی اخرجتک اهلکناهم فلاناصر لهم ): (و چه بسیار اهالی آبادیهایی که از اهل آبادی تو که تو را بیرون کردند،نیرومندتر بودند، ولی ما آنها را هلاک کردیم و هیچ یاوری نداشتند)مراد از قریه تو، شهر مکه است که اهالی آن در اثر آزار و اذیت ، پیامبر ص را واداربه مهاجرت از آنجا کردند، در این آیه قلب رسولخدا ص را تقویت و اهل مکه راتهدید و تحقیر می کند و می فرماید، اهل مکه نمی توانند خدا را به عجز آورند چون خداقریه هایی بسیار نیرومندتر از اینها را هلاک نموده ، در حالیکه هیچ یاوری نداشتند که آنها را در برابر عذاب خدا یاری‌ کند.

(14) (افمن کان علی بینه من ربه کمن زین له سوء عمله واتبعوا اهواء هم ):(آیا کسی که بر برهان آشکاری از جانب پروردگارش می باشد، مانند کسی است که عمل زشتش برایش زینت یافته و از هوای نفس خود پیروی می کند؟)مراد از کسانی که بینه ای از پروردگارشان دارند، مؤمنین هستند و مراد از بینه ، دلایل روشن از ناحیه پروردگار است که عقاید آنها را یقینی کرده و همواره با دلیل و حجت ،راه حق را می پیمایند و از حق پیروی می کنند، اما کسانی که کافر شدند، شیطان اعمال زشتشان را برایشان زینت داد و آن اعمال را نیکو و حسن دیدند و لذا از اعمال پلید وهواهای نفسانی خود پیروی کردند و مسلما وضعیت این دو طائفه یکسان نیست .

(15) (مثل الجنه التی وعد المتقون فیها انهار من ماء غیر اسن و انهار من لبن لم یتغیر طعمه و انهار من خمر لذه للشاربین و انهار من عسل مصفی ولهم فیها من کل الثمرات ومغفره من ربهم کمن هو خالد فی النار وسقوا ماء حمیما فقطع امعاء هم ):(مثل و صفت آن بهشتی که به مردم باتقوی وعده داده شده این است ، که در آن نهرهایی از آب تازه و نهرهایی از شیر هست که طعمش تغییر نمی کند و نهرهایی از شراب در آن است که برای نوشندگان لذت بخش است و نیز نهرهایی از عسل خالص در آنجاست وآنها در بهشت از هر گونه ثمره و میوه برخوردارند و مغفرتی از پروردگارشان دارند، آیاچنین کسانی مثل آن کسی هستند که جاودانه در آتش قرار دارد و آبی جوشان می نوشند که اندرونشان را پاره پاره می کند؟)این آیه توضیح و تفصیل آیه سابق است و بهشتی را که مؤمنان وعده داده شده اند،توصیف می کند به این که بهشت آن چنان رفیع و بلندمرتبه است که قابل توصیف نیست و تنها می توان با آوردن مثالی ذهن را به نوعی به آن نزدیک کرد، به هر حال می فرمایددر این بهشت نهرهایی از آب تازه و راکد نشده و نهرهایی از شیر خوش طعم فاسدنشدنی و نهرهایی از شرابی لذت بخش که مستی و سستی نمی آورند و نهرهایی از عسل خالص و بدون موم و خلاصه از همه نوع میوه ها و مشتهیاتی که آرزو کنند، وجود داردو بالاتر از همه اینها آمرزشی از جانب پروردگارشان است که تمام گناهان و بدیهای آنهارا محو می کند و رأفت و رحمت الهی سراپای آنها را دربر می گیرد. با این حال آیا کسی که وارد چنین بهشتی می شود مثل کسی است که جاودانه در آتش دوزخ است ونوشیدنی ایشان آبی بسیار داغ و جوشان است که روده هایشان را تکه تکه می کند؟ البته اینها با هم یکسان نیستند.

(16) (و منهم من یستمع الیک حتی اذا خرجوا من عندک قالوا للذین اوتواالعلم ماذا قال انفا اولئک الذین طبع الله علی قلوبهم واتبعوا اهواءهم ): (وبعضی از آنها به تلاوت قرآن تو گوش می دهند ولی همینکه بیرون می روند از کسانی که خدا به آنها علم داده می پرسند، او چند لحظه قبل چه گفت ؟ اینها کسانی هستند که خدابر دلهایشان مهر نهاده و از هواهای نفسانی خود پیروی می کنند)می فرماید بعضی از این کفار در ظاهر به قرآن خواندن تو و اصول معارف و احکامی که برایشان بیان می کنی گوش می دهند اما همین که از نزد تو بیرون می رفتند، به جهت غرور و تکبری که داشتند و حرف حق را درک نمی کردند یا به منظور استهزاء وتحقیراز مؤمنانی که خدا به آنها آگاهی و علم داده بود، می پرسیدند: این چند لحظه قبل و یا در این ساعت ، محمد ص چه گفت ؟ این رفتار آنها به جهت آنست که آنهاعهد فطری خود را نقض کرده اند و خدا هم به عنوان مجازات بر قلبهایشان مهر نهاده وبه همین دلیل دیگر حق در دلهایشان نفوذی ندارد و فقط از تمایلات نفسانی خودپیروی می کنند، در حقیقت پیروی از هواها نشانه مهر نهاده شدن بر قلب و عقل آنهاست ، لذا قلبی که مهر نخورده و بر طهارت فطری خود باقی باشد، در فهم حقیقت درنگ نمی کند.

(17) (والذین اهتدوا زادهم هدی و اتیهم تقویهم ): (و کسانی که راه را یافته اندخدا هدایت آنها را بیشتر می کند و از مراحل تقوی آنچه را که شایستگی دارند به آنهامی دهد)مراد از (اهتداء) معنای مقابل ضلالتی است که مهر نهادن بر قلب برای انسان ایجادمی کند. پس اهتداء یعنی تسلیم شدن و پیروی از هر حقی که فطرت سالم به سوی آن هدایت می کند و زیاد کردن هدایت از جانب خدا به معنای این است که خداوند درجه ایمان آنها را بالا ببرد که مربوط به تکمیل علم آنهاست .اما (دادن تقوایشان ) به معنای تکمیل در ناحیه عمل آنهاست بگونه ای که با هوای نفس مقابله کرده و از محارم الهی پرهیز نموده و ملازم با اوامر الهی باشند.پس همانطور که نتیجه مهر نهادن برقلب ، نداشتن کمال علم و پیروی از هوای نفس وفقدان عمل صالح است ، نتیجه اهتداء هم افزایش ایمان و تورع از محارم الهی است .

(18) (فهل ینظرون الا الساعه ان تاتیهم بغته فقد جاء اشراطها فانی لهم اذاجاءتهم ذکریهم ): (آیا این کفار منتظرند که قیامت ناگهانی بیاید و آنوقت ایمان بیاورند،اینک که علامتهای آن آمد ایمان آورند، اما اگر خود قیامت سر برسد، دیگر کجامی توانند به خود آمده و از تذکر خود بهره مند شوند؟)سیاق آیه طعنه و تهکم است ، گویا عده ای از مردم به هیچ وظیفه ای عمل نمی کنند وفقط ایستاده اند و منتظر قیامت هستند، تا آنوقت یقین پیدا کنند و ایمان آورند و پیروحق شوند، اما تذکری که هنگام وقوع قیامت حادث شود هیچ سودی به حالشان ندارد.چون قیامت ناگهانی و بدون اطلاع سر می رسد و وقتی علائم آن پیدا شود دیگر مهلت داده نخواهند شد تا تذکر بیابند و به دنبال آن خاضع و مؤمن شوند یا عمل صالح بجاآورند، چون قیامت روز جزاست نه روز عمل همچنانکه می فرماید (یومئذ یتذکرالانسان وانی له الذکری ، روزی که انسان متذکر می شود و دیگر چه جای تذکراست ؟)به علاوه نشانه های قیامت محقق شده (که عبارتست از مرگ و ظهور پیامبرخاتم ص ظهور قرآن ، وقوع شق القمر و...)به هرحال ایمان در هنگام قیامت سودی ندارد، چون فرصتی برای رجوع از کفر به سوی ایمان و انجام عمل صالح برای کافران نیست . همچنانکه می فرماید (یوم لاینفع نفسا ایمانها لم تکن امنت من قبل او کسبت فی ایمانها خیرا روزی که ایمان هیچ نفسی که قبلا ایمان نیاورده ، یا به واسطه ایمانش خیری بدست نیاورده ، سودی به حال او ندارد)

(19) (فاعلم انه لا اله الا الله واستغفر لذنبک وللمؤمنین والمؤمنات والله یعلم متقلبکم و مثویکم ): (پس بدان که هیچ معبودی جز او نیست و برای گناه خود و مردان و زنان مؤمن ، استغفار کن و خدا به محل سکونت و انتقال شما آگاه است )می فرماید: تو، به علمی که نسبت به توحید داری تمسک بجوی و آن را رها نکن وبرای گناه خود و مردان و زنان مؤمنان استغفار نما، چون خدا همه احوال شما از سکون و دگرگونی و غیره را، می داند. پس چه بهتر که بر دین توحید ثابت قدم باشید از او طلب آمرزش کنید و بترسید از اینکه بر دلهایتان مهر زده و مهارتان را به دست هوای نفستان بسپارد.در مورد گناه پیامبر باید گفت چون آن حضرت معصوم است ، منظور از گناه ، اشتغال به ضروریات زندگی دنیوی مانند خواب و خوراک و نکاح و... است که این قبیل اموراگرچه لازمه حیات دنیا است اما نسبت به مقام انس و تقربی که آن حضرت در بارگاه ربوبی دارد، برای آن جناب مصداق ذنب محسوب می شود و شاید هم مراد از ذنب ،تبعات بدیست که دعوت آن جناب در نزد کفار دارد و بزودی در سوره فتح به این مسأله خواهیم پرداخت و در مورد گناه امت و امر به استعفار برای آنها باید گفت حاشاکه خدای تعالی به پیامبرش دستور به استغفار برای مؤمنان بدهد و آن استغفار را بامغفرت قرین نکند و این امر وعده جمیلی برای مؤمنان است .

(20) (ویقول الذین امنوا لولا نزلت سوره فاذا انزلت سوره محکمه و ذکر فیهاالقتال رایت الذین فی قلوبهم مرض ینظرون الیک نظر المغشی علیه من الموت فاولی لهم ): (و آنها که ایمان آوردند می گویند: چرا سوره ای جدید نازل نمی شود، ولی همینکه سوره ای محکم نازل شد و در آن دستور جهاد آمد، کسانی که در دلشان بیماری دارند مانند شخص محتضر که به اطرافانیش خیره می شود، به تو می نگرند وسزاوارشان هم همین است )می فرماید: مؤمنان ادعا می کنند که چرا سوره جدیدی نازل نمی شود تا تکالیف جدیدی بر ما تحمیل نماید تا ما به آن قیام کنیم ؟ اما وقتی سوره ای محکم و بدون شبهه نازل شد و در آن مأمور به جهاد شدند، افراد ضعیف الایمان را می بینی که درست مانندشخص محتضر خیره به تو نگاه می کنند و سزاوار آنها همین است که به حالت احتضاردرآمده و بمیرند و یا به گفته بعضی ، برای آنهابهتر است که به جای این فضیحت نفوسشان را تطهیر کنند و روش سلوکشان را استقامت ببخشند و از حکم خدا اطاعت کنند.


بهترین راه قرائت و فهم قرآن کریم(آقای احمد یوسفی)
ساعت ۱٠:۳٥ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٤ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،قرآن ،قرائت قرآن

راسخون : بهترین راه براى قرائت همراه با ادراک و فهم قرآن این است که انسان همراه با قرائت سور قرآنى، معانى ‏آن را در ذهن و نظر قرار دهد، و با هر آیهٔ در درون و نهاد خود گفتگو نماید. آیا تلاوت قرآن در صورتى که انسان معناى آیات را نفهمد اثر و فایده‌اى دارد ؟ اگر اهمیت و فضیلت تلاوت قرآن براى ما روشن شود و بدانیم که قرآن تکلم و سخن گفتن خداوند با ما ‏است، و با طهارت باطن و اُنس با قرآن لذت تلاوت را بچشیم، هیچ گاه حاضر نمى‌شویم بین خود و قرآن ‏فاصله بیندازیم و هرگز از فیض عظیم آن، حداقل با تلاوت پنجاه آیهٔ در شبانه‌روز، محروم نمى‌گردیم.‏ خداى سبحان، رسول الله (صلّى‌الله‌علیه‌وآله) را مستقیماً تحت ولایت خود معرفى کرده، مى‌فرماید: «إنّ ‏ولیّى الله الّذى نزّل الکتاب و هو یتولّى الصّالحین»(1) این آیهٔ کریمه حاوى چند مطلب است: اول آن ‏که مى‌فرماید خدا ولى رسول الله است «ان ولیّى الله» دوم آن که همان خدایى، ولى رسول الله است که ‏قرآن را نازل فرموده «الّذى نزل الکتاب» و سوم آن که خداوند متولّى صالحین است «و هو یتولّى الصالحین». ‏با توجه به این سه نکته مى‌فهمیم، راه این که خدا ولّى انسان باشد، آن است که انسان، صالح بشود و تا ‏صالح نگردد تحت ولایت الله نخواهد بود و خدا هم تولى او را نخواهد پذیرفت و بهترین راه صلاح، هم اُنس با ‏قرآن است. این جمله که مى‌فرماید ولّى رسول الله (صلّى‌الله‌علیه‌وآله)، خدایى است که قرآن را نازل کرده از ‏باب تعلیق حکم بر وصف مى‌باشد که مشعر به علیّت است؛ یعنى اگر کسى به قرآن عمل کند صالح ‏مى‌شود و اگر خداوند بخواهد «ولّى» کسى بشود، از راه قرآن، ولایت و تدبیر او را اعمال مى‌کند.‏ به همین دلیل مى‌فرماید: «فاقرءوا ما تیسّر من القرآن»(2) آن مقدارى که براى شما میسّر است ‏قرآن تلاوت کنید و با این کتاب الهى مأنوس باشید. حتّى اگر معناى بعضى از آیات و سور براى شما روشن ‏نشد، نگویید خواندن بدون ادراک چه اثرى دارد. چون قرآن، کلام آدمى نیست که اگر کسى معنایش را نداند ‏خواندنش بى‌ثمر باشد؛ بلکه نورى الهى است که خواندن آن به تنهایى عبادت است گرچه به معنایش ‏آگاهى نداشته باشد.‏ بهترین راه قرائت و فهم قرآن کریم چیست؟ بهترین راه براى قرائت همراه با ادراک و فهم قرآن این است که انسان همراه با قرائت سور قرآنى، معانى ‏آن را در ذهن و نظر قرار دهد، و با هر آیهٔ در درون و نهاد خود گفتگو نماید، در آیهٔ عذاب از خداوند، طلب ‏مغفرت و در آیهٔ رحمت از خداى سبحان طلب گذشت کند و بشیر بودن و نذیر بودن خداوند در آیات را ‏مشاهده نماید و از هر مطلبى که قرآن افاده مى‌نماید نکتهٔ علمى مربوط به آن را برداشت نماید.‏ در هنگام تلاوت قرآن با زبان، کلمات از راه گوش به سمع انسان مى‌رسد که معناى آن نیز باید به دل و ‏جان نفوذ کند و اگر دل بسته باشد، معنا به آن نفوذ نمى‌نماید، قرآن کریم در این مورد مى‌فرماید: «أفلا ‏یَتَدبّرونَ القرآن أم على قلوبٍ اقفالها»(3) آیا در قرآن تدبر نمى‌کنند یا بر دلها قفلهایى نهاده شده است؟ ‏و در آیهٔ دیگر مى‌فرماید: «کلاّ بل رانَ على قلوبهم ما کانوا یکسبون»(4) یعنى؛ بر قلب‌هاى آنها با آنچه ‏کسب کرده‌اند زنگار نشسته است.‏ گناه، غفلت و علائق به دنیا، دل را قفل مى‌کند و مى‌بندد و معارف قرآنى در این قلب‌ها نفوذ نمى‌کند و ‏انسان باید از راه باز کردن دل و زدودن «رین» و «چرک» از آن، زمینهٔ نفوذ معنا را به جان خود فراهم آورد. چون ‏این زمینه فراهم شود تلاوت آیات قرآن موجب لذّت مى‌شود. فرد با ورود به هر آیه‌اى اگر مشتمل بر خیرات، ‏معرفت، علم و مانند آن باشد، مضمون آن را مسألت مى‌کند و اگر ناظر به عذاب و مانند آن باشد نجات از آن ‏را از خداوند طلب مى‌نماید.‏

(1): سورهٔ اعراف، آیهٔ 196.‏

(2): ‏سورهٔ مزّمل، آیهٔ 20.‏ ‏(قرآن در قرآن، ص 239، 240.)‏ ‏

(3): سورهٔ محمّد، آیهٔ 24.‏ ‏

(4): سورهٔ مطففین، آیهٔ 14.

منبع: ندای انقلاب


ترجمه سوره محمد (ص) ( از آیه 21 تا آیه 38 )
ساعت ۱:٠۳ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢۳ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره محمد (ص)

طاعَةٌ وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ فَإِذا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ21فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکُمْ22أُولئِکَ الَّذینَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمى‏ أَبْصارَهُمْ23أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها24إِنَّ الَّذینَ ارْتَدُّوا عَلى‏ أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّیْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلى‏ لَهُمْ25ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذینَ کَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطیعُکُمْ فی‏ بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ26فَکَیْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ27ذلِکَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَ کَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ28أَمْ حَسِبَ الَّذینَ فی‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ یُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ29وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَیْناکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسیماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فی‏ لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمالَکُمْ30وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدینَ مِنْکُمْ وَ الصَّابِرینَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَکُمْ31إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدى‏ لَنْ یَضُرُّوا اللَّهَ شَیْئاً وَ سَیُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ32یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَکُمْ33إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ ثُمَّ ماتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ فَلَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ34فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَکُمْ وَ لَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمالَکُمْ35إِنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا یُؤْتِکُمْ أُجُورَکُمْ وَ لا یَسْئَلْکُمْ أَمْوالَکُمْ36إِنْ یَسْئَلْکُمُوها فَیُحْفِکُمْ تَبْخَلُوا وَ یُخْرِجْ أَضْغانَکُمْ37ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَمِنْکُمْ مَنْ یَبْخَلُ وَ مَنْ یَبْخَلْ فَإِنَّما یَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِیُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا یَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَیْرَکُمْ ثُمَّ لا یَکُونُوا أَمْثالَکُمْ38

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(21) ( ولی ) اطاعت و سخن سنجیده برای آنان بهتر است و اگر هنگامی که فرمان جهاد قطعی می شود به خدا راست گویند ( و از در صدق و صفا درآیند ) برای آنها بهتر می باشد!

(22) اگر ( از این دستورها ) روی گردان شوید ، جز این انتظار می رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید؟!

(23) آنها کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته ، گوشهایشان را کر و چشمهایشان را کور کرده است!

(24) آیا آنها در قرآن تدبّر نمی کنند ، یا بر دلهایشان قفل نهاده شده است؟!

(25) کسانی که بعد از روشن شدن هدایت برای آنها ، پشت به حق کردند ، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است!

(26) این بخاطر آن است که آنان به کسانی که نزول وحی الهی را کراهت داشتند گفتند: «ما در بعضی از امور از شما پیروی می کنیم؟» در حالی که خداوند پنهانکاری آنان را می داند.

(27) حال آنها چگونه خواهد بود هنگامی که فرشتگان ( مرگ ) بر صورت و پشت آنان می زنند و جانشان را می گیرند؟!

(28) این بخاطر آن است که آنها از آنچه خداوند را به خشم می آورد پیروی کردند ، و آنچه را موجب خشنودی اوست کراهت داشتند از این رو ( خداوند ) اعمالشان را نابود کرد!

(29) آیا کسانی که در دلهایشان بیماری است گمان کردند خدا کینه هایشان را آشکار نمی کند؟!

(30) و اگر ما بخواهیم آنها را به تو نشان می دهیم تا آنان را با قیافه هایشان بشناسی ، هر چند می توانی آنها را از طرز سخنانشان بشناسی و خداوند اعمال شما را می داند!

(31) ما همه شما را قطعاً می آزمائیم تا معلوم شود مجاهدان واقعی و صابران از میان شما کیانند ، و اخبار شما را بیازماییم!

(32) آنان که کافر شدند و ( مردم را ) از راه خدا بازداشتند و بعد از روشن شدن هدایت برای آنان ( باز ) به مخالفت با رسول ( خدا ) برخاستند ، هرگز زیانی به خدا نمی رسانند و ( خداوند ) بزودی اعمالشان را نابود می کند!

(33) ای کسانی که ایمان آورده اید! اطاعت کنید خدا را ، و اطاعت کنید رسول ( خدا ) را ، و اعمال خود را باطل نسازید!

(34) کسانی که کافر شدند و ( مردم را ) از راه خدا بازداشتند سپس در حال کفر از دنیا رفتند ، خدا هرگز آنها را نخواهد بخشید.

(35) پس هرگز سست نشوید و ( دشمنان را ) به صلح ( ذلّت بار ) دعوت نکنید در حالی که شما برترید ، و خداوند با شماست و چیزی از ( ثواب ) اعمالتان را کم نمی کند!

(36) زندگی دنیا تنها بازی و سرگرمی است و اگر ایمان آورید و تقوا پیشه کنید ، پاداشهای شما را می دهد و اموال شما را نمی طلبد ،

(37) چرا که هر گاه اموال شما را مطالبه کند و حتّی اصرار نماید ، بخل می ورزید و کینه و خشم شما را آشکار می سازد!

(38) آری ، شما همان گروهی هستید که برای انفاق در راه خدا دعوت می شوید ، بعضی از شما بخل می ورزند و هر کس بخل ورزد ، نسبت به خود بخل کرده است و خداوند بی نیاز است و شما همه نیازمندید و هر گاه سرپیچی کنید ، خداوند گروه دیگری را جای شما می آورد پس آنها مانند شما نخواهند بود ( و سخاوتمندانه در راه خدا انفاق می کنند ) .


ترجمه سوره محمد (ص) ( از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ۱:٠۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٢ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره محمد (ص)

الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ1وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ کَفَّرَ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ2ذلِکَ بِأَنَّ الَّذینَ کَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ وَ أَنَّ الَّذینَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ3فَإِذا لَقیتُمُ الَّذینَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ذلِکَ وَ لَوْ یَشاءُ اللَّهُ لاَنْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لکِنْ لِیَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ وَ الَّذینَ قُتِلُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمالَهُمْ4سَیَهْدیهِمْ وَ یُصْلِحُ بالَهُمْ5وَ یُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ6یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ7وَ الَّذینَ کَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ8ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ9أَ فَلَمْ یَسیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ لِلْکافِرینَ أَمْثالُها10ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذینَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْکافِرینَ لا مَوْلى‏ لَهُمْ11إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ الَّذینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَ یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ12وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتی‏ أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْناهُمْ فَلا ناصِرَ لَهُمْ13أَ فَمَنْ کانَ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ14مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتی‏ وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فیها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَیْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ یَتَغَیَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبینَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فیها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِی النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمیماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ15وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتَّى إِذا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قالُوا لِلَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ ما ذا قالَ آنِفاً أُولئِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ16وَ الَّذینَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً وَ آتاهُمْ تَقْواهُمْ17فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها فَأَنَّى لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِکْراهُمْ18فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ مُتَقَلَّبَکُمْ وَ مَثْواکُمْ19وَ یَقُولُ الَّذینَ آمَنُوا لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْکَمَةٌ وَ ذُکِرَ فیهَا الْقِتالُ رَأَیْتَ الَّذینَ فی‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ نَظَرَ الْمَغْشِیِّ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلى‏ لَهُمْ20

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(1) کسانی که کافر شدند و ( مردم را ) از راه خدا بازداشتند ، ( خداوند ) اعمالشان را نابود می کند!

(2) و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند و به آنچه بر محمد ( ص ) نازل شده- و همه حقّ است و از سوی پروردگارشان نیز ایمان آوردند ، خداوند گناهانشان را می بخشد و کارشان را اصلاح می کند!

(3) این بخاطر آن است که کافران از باطل پیروی کردند ، و مؤمنان از حقّی که از سوی پروردگارشان بود تبعیّت نمودند این گونه خداوند برای مردم مثَلهای ( زندگی ) آنان را بیان می کند!

(4) و هنگامی که با کافران ( جنایت پیشه ) در میدان جنگ رو به رو شدید گردنهایشان را بزنید ، ( و این کار را هم چنان ادامه دهید ) تا به اندازه کافی دشمن را در هم بکوبید در این هنگام اسیران را محکم ببندید سپس یا بر آنان منّت گذارید ( و آزادشان کنید ) یا در برابر آزادی از آنان فدیه [ غرامت ] بگیرید ( و این وضع باید هم چنان ادامه یابد ) تا جنگ بار سنگین خود را بر زمین نهد ، ( آری ) برنامه این است! و اگر خدا می خواست خودش آنها را مجازات می کرد ، اما می خواهد بعضی از شما را با بعضی دیگر بیازماید و کسانی که در راه خدا کشته شدند ، خداوند هرگز اعمالشان را از بین نمی برد!

(5) بزودی آنان را هدایت نموده و کارشان را اصلاح می کند

(6) و آنها را در بهشت ( جاویدانش ) که اوصاف آن را برای آنان بازگو کرده وارد می کند.

(7) ای کسانی که ایمان آورده اید! اگر ( آیین ) خدا را یاری کنید ، شما را یاری می کند و گامهایتان را استوار می دارد.

(8) و کسانی که کافر شدند ، مرگ بر آنان! و اعمالشان نابود باد!

(9) این بخاطر آن است که از آنچه خداوند نازل کرده کراهت داشتند از این رو خدا اعمالشان را حبط و نابود کرد!

(10) آیا در زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که قبل از آنان بودند چگونه بود؟! خداوند آنها را هلاک کرد و برای کافران امثال این مجازاتها خواهد بود!

(11) این برای آن است که خداوند مولا و سرپرست کسانی است که ایمان آوردند امّا کافران مولایی ندارند!

(12) خداوند کسانی را که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند وارد باغهایی از بهشت می کند که نهرها از زیر ( درختانش ) جاری است در حالی که کافران از متاع زودگذر دنیا بهره می گیرند و همچون چهارپایان می خورند ، و سرانجام آتش دوزخ جایگاه آنهاست!

(13) و چه بسیار شهرهایی که از شهری که تو را بیرون کرد نیرومندتر بودند ما همه آنها را نابود کردیم و هیچ یاوری نداشتند!

(14) آیا کسی که دلیل روشنی از سوی پروردگارش دارد ، همانند کسی است که زشتی اعمالش در نظرش آراسته شده و از هوای نفسشان پیروی می کنند؟!

(15) توصیف بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده ، چنین است: در آن نهرهایی از آب صاف و خالص که بدبو نشده ، و نهرهایی از شیر که طعم آن دگرگون نگشته ، و نهرهایی از شراب ( طهور ) که مایه لذّت نوشندگان است ، و نهرهایی از عسل مصفّاست ، و برای آنها در آن از همه انواع میوه ها وجود دارد و ( از همه بالاتر ) آمرزشی است از سوی پروردگارشان! آیا اینها همانند کسانی هستند که همیشه در آتش دوزخند و از آب جوشان نوشانده می شوند که اندرونشان را از هم متلاشی می کند؟!

(16) گروهی از آنان به سخنانت گوش فرامی دهند ، امّا هنگامی که از نزد تو خارج می شوند به کسانی که علم و دانش به آنان بخشیده شده ( از روی استهزا ) می گویند: « ( این مرد ) الان چه گفت؟!» آنها کسانی هستند که خداوند بر دلهایشان مُهر نهاده و از هوای نفسشان پیروی کرده اند ( از این رو چیزی نمی فهمند ) !

(17) کسانی که هدایت یافته اند ، خداوند بر هدایتشان می افزاید و روح تقوا به آنان می بخشد!

(18) آیا آنها [ کافران ] جز این انتظاری دارند که قیامت ناگهان فرا رسد ( آن گاه ایمان آورند ) ، در حالی که هم اکنون نشانه های آن آمده است اما هنگامی که بیاید ، تذکّر ( و ایمان ) آنها سودی نخواهد داشت!

(19) پس بدان که معبودی جز «اللَّه» نیست و برای گناه خود و مردان و زنان باایمان استغفار کن! و خداوند محل حرکت و قرارگاه شما را می داند!

(20) کسانی که ایمان آورده اند می گویند: «چرا سوره ای نازل نمی شود ( که در آن فرمان جهاد باشد ) ؟!» امّا هنگامی که سوره واضح و روشنی نازل می گردد که در آن سخنی از جنگ است ، منافقان بیماردل را می بینی که همچون کسی که در آستانه مرگ قرار گرفته به تو نگاه می کنند پس مرگ و نابودی برای آنان سزاوارتر است!


تفسیر سوره قصص ( از آیه 81 تا آیه 88 )
ساعت ٢:۳٧ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۱ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره قصص

فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ فَما کانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ یَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ ما کانَ مِنَ المُنْتَصِرینَ81وَ أَصْبَحَ الَّذینَ تَمَنَّوْا مَکانَهُ بِالْأَمْسِ یَقُولُونَ وَیْکَأَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِرُ لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنا لَخَسَفَ بِنا وَیْکَأَنَّهُ لا یُفْلِحُ الْکافِرُونَ82تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذینَ لا یُریدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقینَ83مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَلا یُجْزَى الَّذینَ عَمِلُوا السَّیِّئاتِ إِلاَّ ما کانُوا یَعْمَلُونَ84إِنَّ الَّذی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرادُّکَ إِلى‏ مَعادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى‏ وَ مَنْ هُوَ فی‏ ضَلالٍ مُبینٍ85وَ ما کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقى‏ إِلَیْکَ الْکِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ ظَهیراً لِلْکافِرینَ86وَ لا یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَ ادْعُ إِلى‏ رَبِّکَ وَ لا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکینَ87وَ لا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ کُلُّ شَیْ‏ءٍ هالِکٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ88

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(81) (فخسفنا به وبداره الارض فما کان له من فئه ینصرونه من دون الله وماکان من المنتصرین ): (او و خانه اش را در زمین فرو بردیم ، پس او هیچ کسی را نداشت که به غیر خدا او را یاوری کند و خودش هم از منع کنندگان از عذاب نبود) پس نهایت کار قارون این شد که زمین او را در خود فرو برد و بطلان ادعایش که می گفت : من با استحقاق و شایستگی خودم ثروتمند شده ام و بی نیاز از خدا هستم ،آشکار شد و او هیچ جماعتی را نداشت که وی را از عذاب شدن منع کنند و خودش هم قادر نبود که با حول و قوت و جمعیت خود آن عذاب را از خود دفع کند و آشکارگشت که آنچه داشت خدا به او بخشیده بود.

(82) (واصبح الذین تمنوا مکانه بالامس یقولون ویکان الله یبسط الرزق لمن یشاء من عباده و یقدر لولا ان من الله علینا لخسف بنا ویکانه لا یفلح الکافرون ): (و کسانی که دیروز آرزو می کردند که به جای او باشند، امروز می گفتند:وای ، گویا خداست که رزق را بر هر کس از بندگانش که بخواهد وسعت می دهد و بر هرکس بخواهد تنگ می گیرد، اگر خدا بر ما منت ننهاده بود ما را هم در زمین فرو می برد،وای ، گویا کافران رستگار نمی شوند) یعنی همان افراد دنیاطلبی که دیروز آرزوی مقام و موقعیت قارون را می کردند وقتی دیدند که زمین او را در خود فرو برد با ندامت و تعجب گفتند: معلوم می شود که ادعای قارون باطل بود و گشایش روزی یا تنگی آن به مشیت خدا وابسته است ، نه به قوت وجمعیت و داشتن نبوغ فکری در علم و تدبیر زندگی . و اگر خدا بر ما منت ننهاده بود هرآینه ما را هم به همراه او به زمین فرو می برد، چون او بر هر امری تواناست و تدبیر همه چیز بدست اوست و مجددا با پشیمانی و ندامت گفتند: وای ، گویا کافران رستگارنمی شوند و این سخن رد مطلب سابقشان است که آرزو می کردند بجای قارون باشندچون لازمه این آرزو آنست که امثال قارون رستگار هستند.

(83) (تلک الدار الاخره نجعلها للذین لایریدون علوا فی الارض ولا فساداوالعاقبه للمتقین ): (این خانه آخرت را برای کسانی قرار داده ایم که اراده برتری جویی و فساد انگیزی در زمین ندارند و سرانجام از آن متقین است ) این آیه و آیه بعدی درحکم نتیجه داستان قارون است . اشاره با (تلک ) که مخصوص اشاره به دور است برای فهماندن شرافت و ارجمندی ورفعت مکان آخرت است و مراد از دار آخرت ، آخرت سعید و نیکو می باشد، یعنی همان بهشت . می فرماید: ما بهشت را مخصوص کسانی قرار داده ایم که خواستار گناهان و نافرمانی خدا نبوده و نخواهند بر بندگان خدا استکبار بورزند. چون خداوند تکالیف و شرایع خود را بر اساس فطرت انسان قرار داده و فطرت انسان اقتضاء نمی کند مگر آنچه را که موافق با نظام احسن در زندگی بشر باشد، پس هر معصیتی با واسطه یا بدون واسطه باعث فساد در زندگی بشر می شود همچنانکه قرآن می فرماید: (ظهر الفساد فی البر والبحر بماکسبت ایدی الناس فساد در خشکی و دریا پدید آمد به خاطر آنچه مردم بدست خودانجام دادند) این آیه به نحو عمومیت افاده می کند که فقط کسانی به بهشت می روند که در زمین ابدا مرتکب هیچ معصیتی نشوند اما آیات دیگر این آیه را تخصیص زده و می فرماید:(اگر از گناهان کبیره اجتناب کنید، گناهان صغیره شما را جبران نموده و شما را درمنزلگاهی گرامی وارد می سازیم ) و در آخر می فرماید: عاقبت از آن اهل تقواست ، یعنی عاقبت شایسته و نیکو در دنیاو آخرت از آن تقوی پیشگان است و بهشت جایگاه آنهاست .

(84) (من جاء بالحسنه فله خیر منها ومن جاء بالسیئه فلا یجزی الذین عملواالسیئات الا ما کانوا یعملون ): (هر کس نیکی بیاورد، پس برایش بهتر از آن نیکی خواهد بود و هر کس بدی بیاورد، پس کسانی که مرتکب سئیات می شوند جز بدانچه عمل کرده اند جزا داده نمی شوند) یعنی هر کس عمل نیک کند به فضل خدا پاداشی بهتر از آنچه کرده دریافت خواهدکرد همچنانکه فرمود: (من جاء بالحسنه فله عشر امثالها هر کس عمل نیکی کند ده برابر آن پاداش خواهد داشت ) اما هر کس عمل زشتی کند جز با همان عملش جزا داده نمی شود، یعنی بر آنچه کرده اند چیزی اضافه نمی شود و این کمال عدل الهی است . همچنانکه معامله خداوند بانیکوکاران از کمال فضل اوست .

(85) (ان الذی فرض علیک القران لرادک الی معاد قل ربی اعلم من جاءبالهدی ومن هو فی ضلال مبین ): (آنکس که قرآن را بر تو واجب ساخت تو را به مکه باز می گرداند، بگو پروردگار من بهتر می داند که چه کسی هدایت آورده و چه کسی در گمراهی آشکار است ) (معاد) یعنی محل عود و رجوع که بعضی مفسران آن را به مکه تفسیر کرده اند وبعضی دیگر آن را مرگ و یا حشر دانسته اند و بعضی آن را مقام محمودشفاعت کبری نامیده اند و بعضی آن را بهشت یا بیت المقدس گفته اند و یا هر امرمحبوبی که دلخواه پیامبر ص باشد. اما به دلالت التزامی از نقل داستان موسی و وعده جمیل به مؤمنان استفاده می شودکه مراد از این آیه ، همان وعده جمیل نصرت بر مشرکان و فتح مکه است ، یعنی می فرماید: همانا آن خدایی که قرآن را بر تو واجب کرده تا آن را بر مردم بخوانی وابلاغ کنی و دستورات آن را بکارببندی به زودی تو را به آن محلی برمی گرداند که درآنجا معادت شود، یعنی شهر مکه که قبلا رسولخدا ص در آنجا بود ولی در اثر آزارو اذیت مشرکان مجبور به هجرت از آنجا شد ولی حالا که پایه های دینش محکم شده به قدرت خدا به مکه باز خواهد گشت و بنیان شرک را ویران می سازد و مؤمنان وارث آن سرزمین می شوند، در حالی که با ذلت و خواری مجبور به ترک آنجا شده بودند واین بازگشت به مکه قابل قیاس با بودن قبلی پیامبر ص در مکه نیست به همین دلیل هم (معاد) را نکره آورده تا بر عظمت این عود اشاره کند و خداوند کریم همچنانکه قوم موسی را از شدت و محنت به در آورد و آنان را وارث فرعونیان نمود قادر است تامؤمنان را نیز بر مشرکان فاتح و غالب گرداند. و در ادامه خطاب به رسولخدا می فرماید: ای محمد ص به مشرکان و سردمداران کفر و شرک از قوم خودت که تو را تکذیب کردند و نسبت سحر دادند، همان سخنی رابگو که موسی ع خطاب به فرعون گفت که ، همانا پروردگار من بهتر می داند که چه کسی هدایت آورده و چه کسی در گمراهی آشکار است . یعنی من که فرستاده خداهستم از جانب او هدایت و سعادت آورده ام و شما مشرکان در گمراهی آشکار هستیدکه این هدایت را نمی پذیرید و انکار می کنید.

(86) (وما کنت ترجوا ان یلقی الیک الکتاب الارحمه من ربک فلاتکونن ظهیرا للکافرین ): (و تو هیچ امیدی نداشتی که این کتاب بسویت نازل شود، مگرمرحمتی از جانب پروردگارت ، پس اکنون هرگز پشتیبان کافران مباش ) می فرماید نزول کتاب قرآن بر تو، یک امر عادی مانند سایر حوادث عادی نیست ،که کسی قبلا انتظار آن را داشته باشد، بلکه مرحمتی خاصه از ناحیه خدای تعالی است که مافوق انتظارت بود پس بر تو واجب است در برابر این نعمت و گسترش این دین حق و رسیدن آن به نهایت مطلوبش هرگز کفار را یاری و اطاعت نکنی و از آنها بیزاری بجوئی همچنانکه موسی ع نیز فرمود: رب بما انعمت علی فلن اکون ظهیرا للمجرمین پرودرگارا به جهت این نعمتی که به من ارزانی داشتی ، هرگز پشتیبان مجرمان نمی‌شوم.

(87) (ولا یصدنک عن ایات الله بعد اذ انزلت الیک وادع الی ربک ولا تکونن من المشرکین ): (و کفار تو را از آیات خدا باز ندارند، بعد از آنکه بسویت نازل شد وبه سوی پروردگارت دعوت کن و هرگز از مشرکین مباش ) در این آیه رسولخدا را نهی می کند از اینکه بواسطه کفار از آیات خدا که به سویش نازل شده ، روی بگرداند و در واقع نهی متوجه مردم و کفار است که نباید رسولخدا را ازتبلیغ آیات مانع شوند یا بخواهند او را از مأموریت خود منصرف کنند، بلکه پیامبر ص باید بدون توجه به کار شکنی آنان رسالت خود را ابلاغ کند و مردم را بسوی پروردگارش دعوت نماید و به گفته های مشرکان که کتاب و آیات خدا را از مقوله سحرو شعر خرافات و کهانت می نامند، توجه نداشته باشد، چون مدبر امر او خداست و هرگزنباید پیامبر ص غیر از خدای واحد خدای دیگری را بپرستد و از گروه مشرکان‌ باشد.

(88) (ولا تدع مع الله الها اخر لااله الا هو کل شی ء هالک الا وجهه له الحکم والیه ترجعون ): (و با خدای واحد معبود دیگری مخوان که جز او معبودی نیست ، همه چیز هلاک پذیر است ، مگر ذات پاک او، حکم خاص اوست و به سوی او برمی گردید) می فرماید: همچون مشرکان با خدای واحد خدای دیگری مخوان ، چون غیر از اوهیچ معبودی نیست و این کلام ، کلمه اخلاص عبودیت است . در ادامه می فرماید: هر چیزی ، یعنی هر موجودی ـ چون وجود از نظر مصداق مساوق با شیئیت است ـ باطل و معدوم شدنی است یعنی همه موجودات با نظر به ذاتشان باطل و معدوم هستند و هیچ حقیقتی ندارند جز آنچه از ناحیه خدای متعال به آنها افاضه شود. پس همه چیز نابود شدنیست جز وجه خدای متعال ، وجه خدا چیزی است که با آن برای خلقش نمودار است و خلقش بوسیله آن متوجه درگاه او می شوند، که همان صفات کریمه او و آیات داله بر او می باشند که همه آنها با ثبوت ذات مقدس او ثابتند، شاید هم مراد از (وجه ) ذات هر چیز باشد در این صورت معنای آیه شریفه این است که ، غیر ازخدای متعال هر موجودی که تصور شود ممکن است و ممکن بانظر به ذات خودش معدوم و هالک است ، تنها موجودی که فی ذاته راهی بر بطلان و هلاکت در او نیست ،ذات خداست که واجب الوجود است و یا هر چه که منتسب به او باشد، لذا اینکه گفتیم هیچ معبودی جز خدا نیست بدلیل آنست که معبود باید تدبیر عالم را بدست داشته باشدو تدبیر از ایجاد جدایی پذیر نیست لذا او تنها معبود و موجود بحق است و غیر او باطل است و حکم از آن اوست یعنی قضای نافذ خداوند در عالم جاری است و تدبیر همه موجودات بدست اوست و هیچ موجودی نمی تواند حکم او را تغییر دهد یا مانع شود ودر نهایت هم همه موجودات بسوی او باز گردانده می شوند پس ایجاد و تدبیر در عالم هستی به او منتهی می گردد و او تنها معبود و اله در نظام کون است .


تفسیر سوره قصص ( از آیه 61 تا آیه 80 )
ساعت ۱٠:٤٠ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٠ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره قصص

أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقیهِ کَمَنْ مَتَّعْناهُ مَتاعَ الْحَیاةِ الدُّنْیا ثُمَّ هُوَ یَوْمَ الْقِیامَةِ مِنَ الْمُحْضَرینَ61وَ یَوْمَ یُنادیهِمْ فَیَقُولُ أَیْنَ شُرَکائِیَ الَّذینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ62قالَ الَّذینَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذینَ أَغْوَیْنا أَغْوَیْناهُمْ کَما غَوَیْنا تَبَرَّأْنا إِلَیْکَ ما کانُوا إِیَّانا یَعْبُدُونَ63وَ قیلَ ادْعُوا شُرَکاءَکُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ یَسْتَجیبُوا لَهُمْ وَ رَأَوُا الْعَذابَ لَوْ أَنَّهُمْ کانُوا یَهْتَدُونَ64وَ یَوْمَ یُنادیهِمْ فَیَقُولُ ما ذا أَجَبْتُمُ الْمُرْسَلینَ65فَعَمِیَتْ عَلَیْهِمُ الْأَنْباءُ یَوْمَئِذٍ فَهُمْ لا یَتَساءَلُونَ66فَأَمَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى‏ أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُفْلِحینَ67وَ رَبُّکَ یَخْلُقُ ما یَشاءُ وَ یَخْتارُ ما کانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى‏ عَمَّا یُشْرِکُونَ68وَ رَبُّکَ یَعْلَمُ ما تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما یُعْلِنُونَ69وَ هُوَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الْأُولى‏ وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ70قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلى‏ یَوْمِ الْقِیامَةِ مَنْ إِلهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتیکُمْ بِضِیاءٍ أَ فَلا تَسْمَعُونَ71قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْکُمُ النَّهارَ سَرْمَداً إِلى‏ یَوْمِ الْقِیامَةِ مَنْ إِلهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فیهِ أَ فَلا تُبْصِرُونَ72وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْکُنُوا فیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ73وَ یَوْمَ یُنادیهِمْ فَیَقُولُ أَیْنَ شُرَکائِیَ الَّذینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ74وَ نَزَعْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ شَهیداً فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَکُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما کانُوا یَفْتَرُونَ75إِنَّ قارُونَ کانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى‏ فَبَغى‏ عَلَیْهِمْ وَ آتَیْناهُ مِنَ الْکُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِی الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْفَرِحینَ76وَ ابْتَغِ فیما آتاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْمُفْسِدینَ77قالَ إِنَّما أُوتیتُهُ عَلى‏ عِلْمٍ عِنْدی أَ وَ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَ أَکْثَرُ جَمْعاً وَ لا یُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ78فَخَرَجَ عَلى‏ قَوْمِهِ فی‏ زینَتِهِ قالَ الَّذینَ یُریدُونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا یا لَیْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِیَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظیمٍ79وَ قالَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَیْلَکُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَیْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا یُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ80

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(61) (افمن وعدناه وعدا حسنا فهو لاقیه کمن متعناه متاع الحیوه الدنیا ثم هویوم القیمه من المحضرین ): (آیا کسی که به او وعده نیک دادیم و او به آن وعده هاخواهد رسید مثل کسی است که تنها وسایل زندگی دنیا به او داده ایم و سپس در قیامت ازاحضار شدگان خواهد بود؟) این آیه و هفت آیه بعد توضیح آیه قبلی و مضمون آن است که پیروان هدایت را باپیروان هوی و هوس مقایسه می کند. که دسته اول به وعده هایی که خداوند از بهشت ومغفرت به ایشان داده ، می رسند، چون وعده خدا به حق است اما دسته دوم که فقططالب زندگی دنیوی و متاع ناچیز آن بوده اند از این وعده های حسن محروم هستند و درروز قیامت برای دیدن عذاب احضار می شوند و خدایان دروغینشان هیچ نفعی برایشان نخواهند داشت . و با استفهامی انکاری می فرماید آیا این دو گروه با هم یکسان هستند؟

(62) (ویوم ینادیهم فیقول این شرکائی الذین کنتم تزعمون ): (روزی که خداوند ندایشان می کند و می فرماید: کجایند آن شرکائی که برای من می پنداشتید؟) منظور از شرکاء همان معبودهایی هستند که مشرکان در دنیا آنها را می پرستیدند وبعضی از شئون خدای تعالی از قبیل پرستش و تدبیر را به پندار خودشان به آنها نسبت داده بودند و مشرکان که در آن روز از خدا دور افتاده و بی یار و یاور هستند موردخطاب الهی قرار می گیرند و خداوند از ایشان می پرسد کجایند آن شریکانی که تصورمی کردید؟

(63) (قال الذین حق علیهم القول ربنا هؤلاء الذین اغوینا اغویناهم کما غویناتبر انا الیک ما کانوآ ایانا یعبدون ): (کسانی که عذاب ما بر آنها حتمی شده ، د ر پاسخ می گویند: پروردگار اینها هستند که ما گمراهشان کردیم همچنانکه خودمان نیز گمراه بودیم ، پروردگارا اینک به درگاه تو از اینکه ما را می پرستیدند بیزاری می جوئیم ) یعنی در روز قیامت پیشوایان و ائمه ضلالت (از قبیل فرعون و نمرود و سایرگردنکشان تاریخ ) که خود را خدای مردم می دانستند، به مشرکین اشاره می کنند ومی گویند پروردگارا ما اینها را گمراه کردیم ، همان طور که خودمان هم گمراه شدیم ،یعنی اینها به اختیار خود گمراه شدند و ما آنها را مجبور به ضلالت نکردیم ، همچنانکه خود ما نیز به اختیار خود گمراه شدیم و هیچ اجبار و اضطراری در میان نبود و مانمی توانستیم از اینها سلب اختیار کنیم به همین دلیل هم ما به تمام معنا از مشرکین بیزارهستیم و از عمل اینها تبری می جوئیم چون شرک اینها به عهده خودشان است و نسبتی باما ندارد. پس در روز قیامت ائمه کفر و ضلالت از پیروان خود و اعمال شرک آمیز آنهابیزاری می جویند و نمی توانند هیچ نفعی برای آنها داشته باشند.

(64) (وقیل ادعوا شرکاء کم فدعو هم فلم یستجیبوا لهم وراوا العذاب لو انهم کانوا یهتدون ): (و به ایشان گفته می شود، شرکای خود را به کمک بخوانید، پس می خوانند ولی آن شرکاء، آنان را اجابت نمی کنند، عذاب را می بینند و گویند ای کاش ما هم هدایت شده بودیم ) یعنی در روز قیامت به مشرکان خطاب می رسد که آن الهه ها و شرکای فرضی خود رابخوانید تا شما را یاری کرده و عذابتان را رفع کنند و وقتی مشرکان آنها را می خوانند،آن معبودها ایشان را اجابت نمی کنند و نمی توانند هیچ عذابی را از آنان دفع کنند، پس آنگاه عذاب را می بینند و به حقانیت آن اعتقاد می یابند و ای کاش راه به جایی می بردندو هدایت را می پذیرفتند که در این صورت در دنیا به عذاب قیامت و حقانیت آن اعتقادپیدا می کردند.

(65) (ویوم ینادیهم فیقول ماذا اجبتم المرسلین ): (و روزی که خدا ندایشان می کند که چگونه پیامبران را پاسخ گفتید؟)

(66) (فعمیت علیهم الانباء یومئذ فهم لایتساء لون ): (پس در آن روز خبرها برآنان پوشیده گردد و از شدت عذاب از یکدیگر پرسش نمی کنند)

(67) (فاما من تاب و امن و عمل صالحا فعسی ان یکون من المفلحین ): (و اماکسی که توبه کرد و ایمان آورد دو عمل شایسته انجام داد، امید آن هست که ازرستگاران باشد) یعنی در روز قیامت به مشرکان خطاب می رسد که شما در پاسخ آن کسی که خداونداو را بسوی شما فرستاد تا شما را به سوی ایمان و عمل صالح دعوت کند، چه گفتید وچگونه با او مواجه شدید؟ ولی ایشان در آنروز در شرایطی قرار گرفته اند که راه نجات از همه طرف بسویشان بسته شده و دستشان از همه اسباب قطع گشته است و هیچ خبری به آنان نمی رسد و آنهاهم روزنه ای برای نجات ندارند و نمی توانند چیزی را دست آویز نموده و به آن اعتذارجویند و به این ترتیب خود را از عذاب نجات دهند و در عین حال میان خودشان هم سؤال و جوابی وجود ندارد، تا بتوانند از راه مشورت عذر و بهانه ای پیدا کنند و آن رابرای تکذیب رسولان الهی و نافرمانی خود دست آویز قرار دهند، ولی این شرایط برای کسانی است که کفر ورزیده و به سوی خدا رجوع نکرده باشند، اما کسی که رجوع کندو ایمان بیاورد و عمل صالح را نیز قرین اعتقاد حقه خود بنماید، امید است که ازرستگاران باشد یعنی این چنین افرادی باید در انتظار رستگاری و نجات اخروی باشند.

(68) (وربک یخلق ما یشاء و یختار ما کان لهم الخیره سبحان الله وتعالی عمایشرکون ): (و پروردگار تو هر چه بخواهد خلق می کند و برمی گزیند، و آنان هیچ اختیاری ندارند، منزه و برتر است خدا از آنچه شرک می ورزند) این آیه چهارمین پاسخ از عذر مشرکین است که گفتند: اگر ما به تو ایمان بیاوریم اعراب ما را از سرزمینمان می ربایند. می فرماید: خلقت یعنی صنع و ایجاد همه چیز بدست خدای متعال است و غیر اومؤثری در عالم هستی وجود ندارد، پس نه چیزی هست که در خدا اثر کند و نه چیزی هست که بتواند از اثر و حکم خدا جلوگیری نماید، لذا خداوند دارای اختیار حقیقی است ، یعنی از نظر تکوین و خلقت یگانه صاحب اختیار عالم وجود اوست و از نظرتشریع نیز خداوند قدرت و تخییر مطلق دارد و می تواند هر حکم و قانونی که بخواهدتشریع کند و خداوند بشر را به گونه ای خلق کرده که با انجام یک سری کارهایی که درشرع واجبات نامیده می شوند و با ترک کارهایی که محرمات نام دارند، به سعادت وکمال می رسد. اما هیچ شکی نیست که انسان نسبت به کارهایی که از روی علم و اراده انجام می دهداختیار تکوینی دارد ـ البته نه اختیار مطلق و به گونه ایست که هر عملی اراده کندانجام داده یا ترک می کند و هیچ یک از ابناء بشر اختیار این را ندارد که او را مجبور به انجام یا ترک عملی بکند چون همه افراد بشر در معنای انسانیت با هم شریک هستند،پس انسان بالطبع و فطرتا آزاد است مگر آنکه خودش به اختیار خود چیزی از اختیارش را به دیگری تملیک نماید و حریت خود را محدود و سلب کند. اما خدای سبحان چون مالک ذات انسان و تمام افعال صادره از اوست و مالکیت مطلق و نامحدود دارد، هم به ملک تکوینی مالک بشر است و هم به ملک تشریعی واعتباری ، لذا انسان نسبت به آنچه خدای متعال به امر و نهی تشریعی و یا به مشیت تکوینی از او بخواهد، هیچ گونه آزادی و حریتی ندارد، پس این معنای (ما کان لهم الخیره ) می باشد و در خاتمه می فرماید: خدا منزه است از شرک ایشان ، و از مصادیق شرک آنست که مردم خود را نسبت به آنچه خدا بر ایشان اختیار کرده ، مختار بدانند وبپندارند که می توانند آنچه او اختیار کرده رد کنند و یا آنچه را او اختیار ننموده ، قبول نمایند، خدا از چنین پنداری منزه است چون او متصف به هر کمال و منزه از هر نقص است و این تصور و پندار مستلزم ادعای استقلال در وجود و شریک دانستن خود درصفت الوهیت خداست ، تعالی الله عن ذلک علوا کبیرا.

(69) (وربک یعلم ما تکن صدورهم وما یعلنون ): (و پروردگار تو می داند آنچه را که سینه هایشان پنهان نموده و یا اظهار می کنند) یعنی خداوند تو آنچه را که مردم در باطن سینه خود مخفی می کنند و نیز آنچه را که اظهار می نمایند می داند چون او مخزن اسرار مردم و سینه های آنهاست و علم اونامحدود است . لذا او عالم به گناهان ظاهری و شرک باطنی و معاصی آنهاست و باحکمت خود برای آنان اعمالی را اختیار کرده تا به این وسیله آنها را پاک و مطهر نماید.

(70) (وهو الله لا اله هو له الحمد فی الاولی والاخره وله الحکم و الیه ترجعون ): (و اوست خدایی که جز او خدایی نیست و حمد و ستایش در دنیا و آخرت مخصوص اوست و حکم نیز فقط از آن اوست و به سوی او باز می گردید) پس او خدای یکتائیست که اختیار مطلق از آن اوست و همه ما سوی الله باید فقط اورا عبادت کنند و از آنجا که هر کمال و خیری در دنیا و آخرت نعمتی است که از جانب خدای متعال نازل شده ، بواسطه این کمالات سزاوار ثنای جمیل است و هر نعمتی ازکمال ذاتی و صفات ذاتی او نشأت می گیرد که بواسطه آن سزاور حمد و ثناست و هیچ شیئی در حمد و ستایش مستقل از او نیست ، بطوری که ستایش هر موجودی در نهایت به ستایش او منتهی می شود. لذا حمد و ستایش به تمامه از آن اوست و عبادت ستایش قولی و یا عملی است . پس او تنها معبودیست که صلاحیت و شایستگی عبادت را دارد و ازطرف دیگر خداوند مالک علی الاطلاق همه عالم است و غیر او کسی چیزی را مالک نیست ، جز آنچه را که او به وی تملیک کرده باشد و در عین حال او مالک همان امر هم هست و نیز خدای سبحان ، هم در مرحله تشریع و اعتبار مالک است و هم در مرحله تکوین و حقیقت ، و از آثار ملک او این است که فقط او می تواند بر بندگان خود حکم براند و حکم او این است که ایشان کسی غیر از او را نپرستند و در نهایت می فرماید همه به سوی او باز گردانده می شوید، و رجوع بسوی او به جهت حساب و جز است ، چون اوتنها مرجع است و پس از آن حسابرس و جزا دهنده نیز هموست و کسی غیر او حق حکم و حسابرسی ندارد، لذا تنها اوست که باید پرستیده شود و پرستش را باید مطابق دین او بجا آورد.

(71) (قل ارایتم ان جعل الله علیکم اللیل سرمدا الی یوم القیمه من اله غیرالله یا تیکم بضیاء افلاتسمعون ): (بگو، مرا خبر دهید، اگر خداوند شب را تا روزقیامت یکسره می کرد چه معبودی غیر خدای واحد نور را برایتان می آورد، پس آیانمی شنوید؟) اینکه شب را مقید به روز قیامت کرد برای آنست که پس از قیامت دیگر شبی نخواهد بود، می فرماید: اگر خداوند شب را دائما و یکسره تا روز قیامت ادامه می داد،کدامیک از معبودهای فرضی شما می توانست حکم خدا را نقض کند و نور روز رابیاورد تا شما را از تاریکی نجات دهد و بتوانید بواسطه آن در طلب معاش بروید؟ و آنگاه در مقام تنبیه و تذکر می فرماید: آیا گوش فهم و تفکر ندارید تا تعقل کنید وبفهمید که معبودی غیر از خدای متعال و ربی غیر او وجود ندارد.

(72) (قل ارایتم ان جعل الله علیکم النهار سرمدا الی یوم القیمه من اله غیرالله یاتیکم بلیل تسکنون فیه افلاتبصرون ): (بگو مرا خبر دهید، اگر خداوند روز رابرایتان تا روز قیامت یکسره قرار می داد، چه معبودی غیر او می توانست شب را برایتان بیاورد تا در آن آرامش بیابید، پس آیا نمی بینید؟) از طرف دیگر اگر خداوند روز را دائمی قرار می داد، کدامیک از معبودهای فرضی می توانستند حکم او را نقض کنند و شب را بیاورند تا در تاریکی آن آثار خستگی وتعب را زدوده و به آرامش برسید؟ پس آیا نمی بینید و متذکر نمی شوید؟ یعنی نمی فهمید که تنها معبود و مدبر هستی خدای یکتاست ؟ و حال که چنین است و ایشان بصیرت و شنوایی درک این مطلب را ندارند، افرادی کر و کور هستند.

(73) (و من رحمته جعل لکم اللیل والنهار لتسکنوا فیه ولتبتغوا من فضله ولعلکم تشکرون ): (و از رحمت اوست که شب و روز را برایتان جهت آرامش و طلب فضل و روزی ، قرار داد و جهت اینکه شاید شکر گزارید) این آیه نتیجه و فرع دو آیه سابق است و مطلبی ثابت را بیان می دارد که هیچ معارضی برای آن نیست . می فرماید قرار دادن شب به جهت آرامش و استراحت و نیز قرار دادن روز به جهت کسب و روزی و معاش که فضل و عطیه خداست هر دو از آثار رحمت حق هستند وخداوند آنها را اینچنین آفرید تا شاید شما شکر بگزارید. پس تکوین و آفرینش مانندسکون و تشریع مانند طلب فضل ، یعنی هدایت خلق به سوی شکر خالق ، همه از آثاررحمت او هستند.

(74) (ویوم ینادیهم فیقول این شرکائی الذین کنتم تزعمون ): (و روزی که خداوند ندایشان می کند که آن شرکائی که برای من می پنداشتید، کجا هستند؟) یعنی در روز قیامت مشرکان مورد خطاب الهی واقع می شوند و خداوند می فرماید:آن شرکائی که برای من تصور می کردید و آنها را به غیر من می پرستیدید کجا هستند تاشما را یاری و شفاعت کنند؟ و در آن روز به غیر خدا هیچ یاور و شفیعی نخواهد بود.

(75) (ونز عنا من کل امه شهیدا فقلنا هاتوا برهانکم فعلموا ان الحق لله وضل عنهم ما کانوا یفترون ): (و از هر امتی گواهی بیرون می کنیم و می گوئیم ، برهان خود رابیاورید، آن روز می فهمند که حق از آن خداست و آنچه افتراء می زدند از ایشان غایب می شود) مراد از گواه و شهید (گواهان اعمال ) هستند (که گفتیم شامل انبیاء و امامان و شهدا وصدیقین و صالحین و حتی اعضای بدن انسان می باشند) و در حضور آن گواهان ازجماعات خواسته می شود که بر پندار خود که می گفتند: خدا شریک دارد، حجتی قاطع بیاورند. و چون دستشان از هر عذر و حجتی کوتاه است در آن هنگام به یقین می فهمند که حقیقت الوهیت تنها برای خداست و او در الوهیت شریکی ندارد و در نتیجه آنچه به خدا افترا می بستند و شرکائی که برای او قرار می دادند، از ایشان غایب می شود ومی فهمند که حق با خدای متعال بوده و حقیقت امر الوهیت آنچنان بر ایشان آشکارمی شود که هیچ گونه خفایی نخواهد داشت ، به عکس دنیا که در آن حق و باطل بهم آمیخته بود، چون روز قیامت روز کشف حقایق و جدا شدن آنها از اباطیل است .

(76) (ان قارون کان من قوم موسی فبغی علیهم و اتیناه من الکنوز ما ان مفاتحه لتنوأ بالعصبه اولی القوه اذ قال له قومه لا تفرح ان الله لا یحب الفرحین ):(بدرستی که قارون از قوم موسی بود، پس بر آنها طغیان کرد، ما به وی آنقدر از دفاین وگنجینه ها داده بودیم که فقط کلیدهای آن ، مردانی نیرومند را خسته می کرد، آنزمان که قومش به او گفتند: شادی تؤام با غفلت نداشته باش چون خدا چنین افرادی را دوست نمی دارد) می فرماید قارون از بنی اسرائیل بود و قصد این نمود که بدون هیچ حقی بربنی اسرائیل تجاوز کند و ما آنقدر از مال و ثروت و گنجینه ها به او داده بودیم که حمل کلیدهای آن جماعتی نیرومند را به ستوه و تعب می آورد، و مردمش به او گفتند که ای قارون خوشحالی مفرط و بی اندازه که آخرت را از یادت ببرد، نداشته باش ، چون این نوع خوشحالی موجب طغیان است و خداوند افراد وابسته به دنیا و مفرحی را که آخرت را از یاد برده اند دوست نمی دارد.

(77) (وابتغ فیما اتیک الله الدار الاخره ولا تنس نصیبک من الدنیا واحسن کما احسن الله الیک ولا تبغ الفساد فی الارض ان الله لا یحب المفسدین ): (و درآنچه خدا به تو داده ، آخرت را بجوی و بهره ات از دنیا را هم فراموش مکن و همانطورکه خدا به تو احسان کرده تو نیز احسان کن و در طلب فساد انگیزی در زمین نباش هماناکه خدا فساد کاران را دوست نمی دارد) در ادامه مردم قومش خطاب به او می گویند: در آنچه از مال دنیا که خدا به تو ارزانی نموده ، در طلب آخرت باش و بوسیله انفاق آن مال در راه خدا و صرف کردن آن درراه رضای او، آخرت خود را آباد کن و آن مقدار رزقی را که خدا برایت مقدر کرده ترک مکن و آن را بعد از خودت بر جای مگذار، بلکه در آن برای آخرتت عمل کن ،چون حقیقت بهره و نصیب هر کس از دنیا همان مقداریست که برای آخرت انجام داده باشد و آنچه برای او باقی می ماند، همان عمل است . و زیادی مال خود را از باب احسان به دیگران انفاق کن ، همانطور که خدا از باب احسان به تو انفاق کرده و روزی فراوان داده ، بدون اینکه تو مستحق آن باشی و بااستعانت از آنچه خدا از مال و جاه و حشمت به تو بخشیده ، در طلب فساد انگیزی ومصرف آنها در غیر رضای خدا مباش چون خدا مفسدان را دوست نمی دارد و بنای خلقت را براساس صلاح و اصلاح نهاده است .

(78) (قال انما اوتیته علی علم عندی اولم یعلم ان الله قد اهلک من قبله من القرون من هو اشد منه قوه و اکثر جمعا ولا یسئل عن ذنوبهم المجرمون ): (گفت :آنچه به من داده شده از ناحیه علم خودم فراهم شده ، آیا نمی داند که خداوند قبل از اواز اقوام ماضیه کسانی را هلاک کرده که از او نیرومندتر و ثروت اندوزتر بودند ومجرمان از جرمشان پرسش نمی شوند؟)یعنی قارون در جواب نصایح مؤمنان قومش ، اصل سخن آنها را تخطئه کرده و گفته است آنچه که من دارم احسان و فضل خدا نیست و بدون استحقاق بدستم نیامده ، بلکه من این ثروت را با علم خودم کسب کرده و از راه تدبیر و کاردانی بدست آورده ام وهمه این ثروتها به دلیل نبوغ فکری من در کسب عزت می باشد پس من در میان همه مردم استحقاق اینها را داشته ام و خودم مستقل در مالکیت و تصرف در آنها هستم و هرچه بخواهم در ملک خود می کنم و کسی هم حق ندارد در کار من مداخله کند.خداوند در جواب می فرماید: مگر نمی داند که خدا قبل از او در قرون گذشته بسیاری از اقوام را که از او نیرومندتر و ثروتمندتر بودند هلاک کرده ؟ پس اگر علم و کاردانی علت تامه و سبب جامع کسب مال و حفظ آن بود، هر آینه آن امتهای هلاک شده می توانستند به سبب علم و ثروتشان از هلاکت نجات بیابند و حال آنکه علم و ثروت وقدرتشان هیچ کدام بکارشان نیامد و در ادامه می فرماید: مجرمان از گناهانشان پرسش نمی شوند، یعنی سنت الهی در عذاب کردن مجرمین و هلاکت ایشان به جرم گناهانشان به این صورت است که به آنها مهلت نمی دهد و به عذر و بهانه هایشان توجه نمی کند وآنچه تذلل و انابه کنند تا خود را از عذاب برهانند فایده ای نخواهد داشت و فقط حکم عذاب بدون درنگ در حق آنها جاری می شود عذابی که به هیچ وجه برگشت ندارد.

(79) (فخرج علی قومه فی زینته قال الذین یریدون الحیوه الدنیا یا لیت لنامثل ما اوتی قارون انه لذو حظ عظیم ): (پس قارون غرق در زینتهایش بر قومش بیرون شد و آنهایی که دنیا طلب بودند گفتند: ای کاش ما نیز آنچه را که به قارون داده شده ، داشتیم ، همانا او بهره عظیمی دارد) (حظ) یعنی بهره انسان از سعادت و بخت و اقبال . می فرماید: وقتی قارون غرق در زینت و در حالت خودنمایی با کبر و غرور ازخانه اش خارج می شد و مردم او را می دیدند کسانی که دنیا را هدف نهایی و غایت مطلوب خویش دانسته و هدفی ورای آن نمی دیدند و از آخرت غافل و جاهل بودند باحسرت می گفتند: ای کاش ما هم آنچه را قارون از مال و ثروت داراست ، داشتیم چون او سعادت و بختی عظیم دارد.

(80) (وقال الذین اوتوا العلم ویلکم ثواب الله خیر لمن امن وعمل صالحاولا یلقیها الا الصابرون ): (و کسانیکه به ایشان علم داده شده بود، گفتند: ای وای برشما، پاداش خدا برای آنکس که ایمان آورد و عمل شایسته کند، بهتر است و این سخن را جز خویشتن داران فرا نمی گیرند) یعنی افراد مؤمن بنی اسرائیل که به خدا علم داشتند خطاب به آن دنیا طلبان نادان می گفتند: ای جاهلان هلاکت بر شما که چنین سخنانی می گویید: چون ثواب خدا برای آنانکه ایمان آورده و عمل صالح بجا آورند بهتر است از آنچه قارون دارد و شما آن راآرزو می کنید، اما این معنا را جز صابران درک نمی کنند و صابران کسانی هستند که دربرابر مصائب و بلایا و نیز در برابر مشقت عبادات و برترک معاصی صبر می کنند. و علت اینکه این مطلب را فقط صابران درک می کنند این است که تصدیق این مطالب که بهره اخروی بهتر از تمتعات دنیویست قهرا مستلزم داشتن ایمان و عمل صالح است واین دو نیز ملازم با ترک بسیاری از هواهای نفسانی و محرومیت از مشتهیات و امیال است و این امور جز برای کسانی که دارای صبر هستند و می توانند مرارت مخالفت بانفس اماره را تحمل کنند، محقق نمی شود.


تفسیر سوره قصص ( از آیه 41 تا آیه 60)
ساعت ۳:۱٥ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٩ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره قصص

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ41وَ أَتْبَعْناهُمْ فی‏ هذِهِ الدُّنْیا لَعْنَةً وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحینَ42وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَى الْکِتابَ مِنْ بَعْدِ ما أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ الْأُولى‏ بَصائِرَ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ43وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنا إِلى‏ مُوسَى الْأَمْرَ وَ ما کُنْتَ مِنَ الشَّاهِدینَ44وَ لکِنَّا أَنْشَأْنا قُرُوناً فَتَطاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَ ما کُنْتَ ثاوِیاً فی‏ أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِنا وَ لکِنَّا کُنَّا مُرْسِلینَ45وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا وَ لکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ46وَ لَوْ لا أَنْ تُصیبَهُمْ مُصیبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَیْنا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ47فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا لَوْ لا أُوتِیَ مِثْلَ ما أُوتِیَ مُوسى‏ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِما أُوتِیَ مُوسى‏ مِنْ قَبْلُ قالُوا سِحْرانِ تَظاهَرا وَ قالُوا إِنَّا بِکُلٍّ کافِرُونَ48قُلْ فَأْتُوا بِکِتابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدى‏ مِنْهُما أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ49فَإِنْ لَمْ یَسْتَجیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّما یَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ50وَ لَقَدْ وَصَّلْنا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ51الَّذینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ مِنْ قَبْلِهِ هُمْ بِهِ یُؤْمِنُونَ52وَ إِذا یُتْلى‏ عَلَیْهِمْ قالُوا آمَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنا إِنَّا کُنَّا مِنْ قَبْلِهِ مُسْلِمینَ53أُولئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَیْنِ بِما صَبَرُوا وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ54وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَکُمْ أَعْمالُکُمْ سَلامٌ عَلَیْکُمْ لا نَبْتَغِی الْجاهِلینَ55إِنَّکَ لا تَهْدی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ یَهْدی مَنْ یَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدینَ56وَ قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى‏ مَعَکَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا أَ وَ لَمْ نُمَکِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً یُجْبى‏ إِلَیْهِ ثَمَراتُ کُلِّ شَیْ‏ءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا یَعْلَمُونَ57وَ کَمْ أَهْلَکْنا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعیشَتَها فَتِلْکَ مَساکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلیلاً وَ کُنَّا نَحْنُ الْوارِثینَ58وَ ما کانَ رَبُّکَ مُهْلِکَ الْقُرى‏ حَتَّى یَبْعَثَ فی‏ أُمِّها رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِنا وَ ما کُنَّا مُهْلِکِی الْقُرى‏ إِلاَّ وَ أَهْلُها ظالِمُونَ59وَ ما أُوتیتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَمَتاعُ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ زینَتُها وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقى‏ أَ فَلا تَعْقِلُونَ60

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(41) (وجعلناهم ائمه یدعون الی النار و یوم القیمه لاینصرون ): (و آنها راپیشوایانی قرار دادیم که دیگران را بسوی آتش دعوت می کردند و در روز قیامت ابدایاری نخواهند شد) یعنی فرعونیان در امر گمراهی از دیگران سبقت گرفته و دیگران را بسوی کارهایی که مستوجب آتش دوزخ بود راهنمایی می کردند، کارهایی از قبیل کفر و گناهان گوناگون واینکه خداوند آنها را پیشوای ضلالت قرار داد از باب مجازات بود نه آنکه امری ابتدائی و غیر عادلانه باشد و ایشان در قیامت نیز هیچ یاور و شفیعی نخواهند داشت که از عذابشان بکاهد و آنها را یاری دهد.

(42) (واتبعناهم فی هذه الدنیا لعنه و یوم القیمه هم من المقبوحین ): (و آنها رادر این دنیا با لعنت تعقیب نموده و در آخرت نیز ایشان از زشت رویان خواهند بود) یعنی از آنجا که آنها پیشوایان کفر و ضلالت بوده اند و سایرین از ایشان پیروی کرده اند، همیشه وزر و وبال گمراهی کسانی که به آنها اقتدا کردند آنان را دنبال می کندو ایشان غیر از بار گناهان خود، بار گناهان پیروی کنندگان خود را نیز بدوش خواهندکشید همچنانکه می فرماید: (ولیحملن اثقالهم و اثقالا مع اثقالهم ) پس لعنت و دوری از رحمت همواره قرین آنها خواهد بود و در آخرت نیز چون هیچ یاوری ندارند دلهای همه اهل محشر از آنها متنفر و منزجر خواهد بود و این تحقق معنای زشت رویی است .

(43) (ولقد اتینا موسی الکتاب من بعد ما اهلکنا القرون الاولی بصائر للناس وهدی ورحمه لعلهم یتذکرون ): (و به تحقیق ما بعد از هلاکت نسلهای گذشته ، به موسی کتاب دادیم تا مایه بصیرت مردم و هدایت و رحمتی برایشان باشد تا شاید متذکرشوند) می فرماید: سوگند می خورم که ما کتاب تورات را به موسی وحی نمودیم بعد ازهلاکت اقوام گذشته ، چون قوم نوح و قوم عاد و... زیرا بشر محتاج به یک کتاب آسمانی بود، تا مردم بوسیله آن بینا شوند و حق را از باطل بشناسند و نیز بواسطه آن هدایت بیابندو در اثر عمل به شرایع و احکام آن به رحمت حق نائل گردند و نیز این کتاب را نازل کردیم تا شاید مردم متذکر شوند و آنچه از اعمال و عقاید که بر آنان واجب است بشناسند و بفهمند که چه باید بکنند و چه عقایدی باید داشته باشند و بصیرت بیابند که چگونه دست قدرت الهی ، بر هلاکت طاغیان و نابودی آنها و جانشینی مستضعفین حکم رانده است .

(44) (وما کنت بجانب الغربی اذقضینا الی موسی الامروما کنت من الشاهدین ): (و تو ای رسول ما در سمت غربی سینا، آنجا که تورات را به موسی وحی کردیم و حکم بر رسالت و نبوت او راندیم ، نبوده و در آنجا از شاهدان نبودی ) یعنی ای محمد ص تو آن هنگامی که ما تورات را در جانب غربی از وادی یا کوه بر موسی نازل کردیم ، حاضر و شاهد نبودی و ما این اخبار را به تو وحی نموده و تو راآگاه می سازیم .

(45) (ولکنا انشانا قرونا فتطاول علیهم العمر وما کنت ثاویا فی اهل مدین تتلوا علیهم ایاتنا ولکنا کنا مرسلین ): (ولیکن ما نسلها را پدید آوردیم و زندگانی برایشان به طول انجامید و تو در میان اهل مدین ساکن و مقیم نبودی تا سرگذشت آنها رابرای مردم خودت بگویی ، این مائیم که تو را می فرستیم ) در ادامه می فرماید: تو هنگام نزول تورات حاضر نبودی ولی ما نسلهایی را پس ازآن پدید آوردیم و عمر آنها طولانی شد و ما بعد از آن داستان موسی و نزول کتاب رابرای تو بیان کردیم و نیز تو در میان اهل مدین و قوم شعیب ع ساکن نبودی و آنچه رابر آنها گذشت ناظر نبودی که اینک آیات ما را که حاوی داستان آنهاست بر امت خودو مشرکان بخوانی ، بلکه این ما هستیم که تو را بسوی قومت فرستاده ایم تا این آیات را برآنان ‌ بخوانی‌.

(46) (وما کنت بجانب الطور اذ نادینا ولکن رحمه من ربک لتنذر قوما مااتیهم من نذیر من قبلک لعلهم یتذکرون ): (و تو در طرف کوه طور آنجا که ما ندادادیم ، نبودی و لیکن ما از روی رحمت جریان را به تو خبر دادیم تا مردمی را که قبل ازتو پیامبر بیم رسانی نداشتند، بیم دهنده باشی تا شاید متذکر شوند) باز در مقام تأکید می فرماید: تو در جانب طور نبودی آن زمانی که ما به موسی نداکردیم و با او سخن گفتیم و او را برای رسالت برگزیدیم ، تا بتوانی این ماجرا را همچون کسی که خودش حاضر و ناظر بوده ، برای مردم معاصر خودت بازگو کنی ، ولی به خاطررحمتی که از جانب ما شامل حال تو شد ما تو را از آن خبر دار کردیم تا با نقل آن ،مردمی را که پیش از تو پیامبر و بیم دهنده ای نداشتند، انذار کنی تا شاید متذکر شده ،ایمان آورند و دعوت تو را بپذیرند.

(47) (و لولا ان تصیبهم مصیبه بما قدمت ایدیهم فیقولوا ربنا لولا ارسلت الینارسولا فنتبع ایاتک ونکون من المؤمنین ): (و اگر رسولی نمی فرستادیم و به کیفرگناهانی که کردند هلاکشان می ساختیم ، می گفتند: پروردگارا چرا رسولی به سوی مانفرستادی تا آیاتت را پیروی کنیم و از مؤمنان باشیم ؟) یعنی اگر پیامبری بسوی اینها نمی فرستادیم حجت بر علیه آنها تمام نبود و درصورتی که ما آنها را بواسطه کفر و فسقشان به مصیبت دنیوی یا اخروی گرفتارمی کردیم ، می توانستند عذر بیاورند و بر علیه ما حجت اقامه کنند، که پروردگارا چرارسولی بسوی ما نفرستادی تا آیات تو را پیروی کنیم و مؤمن شویم ؟

(48) (فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا لولا اوتی مثل ما اوتی موسی اولم یکفروا بما اوتی موسی من قبل قالوا سحران تظاهرا وقالوآ انا بکل کافرون ): (وزمانیکه حق از ناحیه ما سویشان آمد، گفتند: چرا مثل آنچه به موسی دادند به این پیامبرندادند، آیا در برابر آنچه که به موسی داده شد کافر نشدند و نگفتند که این قرآن وتورات دو سحرند که یکدیگر را کمک می کنند و ما نسبت به همه آنها کافر هستیم ؟) می فرماید ما به همین جهت و به منظور اتمام حجت رسولی برایشان فرستادیم وکتاب آسمانی بر آنها نازل کردیم ولی به جای آنکه به آن ایمان بیاورند، همین که این قرآن حق از ناحیه ما بسویشان آمد، گفتند: چرا به این پیغمبر مثل تورات موسی کتابی داده نشد، یعنی چرا قرآن مانند کتاب تورات یکباره نازل نشده. و خداوند در جواب اعتراضشان می فرماید: آیا جز این است که اینها به کتاب تورات هم کفر ورزیدند و گفتند: تورات و قرآن هر دو سحر هستند و یکدیگر را تأیید می کنندولی ما به هر دوی آنها کافریم و یا از اصل نبوت را هم منکر هستیم ؟پس سخن اینها فقط ناشی از بهانه جوئی و عذر تراشی است وگرنه اینها به خودتورات هم ایمان آور نبودند.

(49) (قل فاتوا بکتاب من عند الله هو اهدی منهما اتبعه ان کنتم صادقین ):(بگو اگر راست می گویید، کتابی از جانب خدا بیاورید که هدایت کننده تر از تورات وقرآن باشد، تا من از آن پیروی کنم ) این سخن نتیجه و فرع بر سحر بودن قرآن و تورات است ، یعنی حالا که شما ادعامی کنید که قرآن و تورات سحر هستند، اما به هر جهت واجب است که خدا برای هدایت بشر کتابی بفرستد تا هادی آنها باشد و بر بشر نیز واجب خواهد بود که از آن پیروی کند، پس باید کتاب دیگری باشد که حقیقتا از جانب خدا نازل شده و هدایت کننده تر از تورات و قرآن باشد اگر چنین کتابی را می شناسید آن را بیاورید تا من نیز ازآن پیروی کنم . و این نوعی امر تعجیری است که می خواهد بفرماید کتابی هدایت کننده تر از قرآن یا تورات وجود ندارد و این دو از ناحیه خدا هستند.

(50) (فان لم یستجیبوا لک فاعلم انما یتبعون اهواء هم و من اضل ممن اتبع هویه بغیر هدی من الله ان الله لایهدی القوم الظالمین ): (پس اگر تو را اجابت نکردند، بدان که اینها فقط از تمایلاتشان پیروی می کنند، و چه کسی گمراهتر است ازآنکه بدون هیچ هدایتی از جانب خدا فقط پیرو تمایلات و هوای نفس خود می باشد؟بدرستی که خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمی کند) یعنی اگر این کفار دعوت تو را برای آوردن کتابی بهتر و هدایت کننده تر از قرآن وتورات اجابت نکردند و معلوم شد که هدایتی اکمل و اتم از هدایت آندو وجود ندارد ودر عین حال باز هم اینها قرآن و تورات را متهم به سحر کردند و به آنها ایمان نیاوردند،بدان که اینها در طلب حق و حقیقت نیستند، بلکه فقط از هواهای نفسانی خود پیروی می کنند و چون قرآن یا تورات را مطابق هوای نفس خود نمی بینند با آنها مخالفت می کنند و یا اصولا اینها می خواهند اساس زندگی خود را بر مبنای پیروی هوی و هوس قرار دهند و اعتقادی به اصل نبوت ندارند و آنگاه در ادامه برای تأکید مطلب بااستفهامی انکاری می فرماید: چه کسی گمراهتر است از آنکه بدون هدایتی از جانب خدافقط هوای خود را پیروی می کند؟ و مسلما پیروی از هوی و هوس ، اعراض از حق وانحراف از جاده هدایت و رشد است و این عمل عین ظلم می باشد و ظالم را هم که خداهدایت نمی کند. لذا این چنین کسانی که هدایت نشده اند، گمراه هستند.

(51) (ولقد وصلنا لهم القول لعلهم یتذکرون ): (و به تحقیق ما قرآن را پیوسته فرستادیم تا شاید متذکر شوند) یعنی ما قرآن را که اجزائی متصل و بهم پیوسته دارد، آیه ای بعد از آیه دیگر وسوره ای دنبال سوره دیگر نازل کردیم تا شاید بواسطه وعده و وعیدها و معارف واحکام و مواعظ و حکمتهای آن ، متذکر و متنبه شوند.

(52) (الذین اتینا هم الکتاب من قبله هم به یؤمنون ): (کسانی که قبلا به ایشان کتاب داده ایم به قرآن ایمان می آورند) این آیه و چند آیه بعدی مدح افرادی از اهل کتاب است که به قرآن ایمان آورده اند،نه همه آنان ، می فرماید: اهل کتب آسمانی که پیش از قرآن ما به آنها کتاب آسمانی داده بودیم ، سخن حق را می شناسند و می فهمند که این قرآن از ناحیه خداست و لذا به آن ایمان می آورند.

(53) (واذا یتلی علیهم قالوا امنا به انه الحق من ربنا انا کنا من قبله مسلمین ):(و وقتی که آیات قرآن بر ایشان تلاوت می شود، گویند: ما به آن ایمان آوردیم ، همانااین حقی از ناحیه پروردگار ماست و بدرستی که ما قبلا اسلام آورده بودیم ) یعنی این عده حق جو از اهل کتاب با شنیدن آیات قرآن ، به آن ایمان می آورند ومی گویند این همان حقی است که از ناحیه پروردگارمان معهود است و ما آن را قبلاشناخته بودیم و قبل از نزول آن ، آن را باور داشتیم و تسلیم آن بودیم و به این دینی که قرآن به آن دعوت می کند و آن را اسلام می نامند، ایمان داشتیم .

(54) (اولئک یؤتون اجرهم مرتین بما صبروا ویدرؤن بالحسنه السیئه وممارزقناهم ینفقون ): (ایشان دو چندان اجر خواهند داشت ، چون هم صبر کردند و هم بدیها را با خوبیها رد و دفع نمودند و از آنچه روزیشان کردیم ، انفاق می کنند) یعنی این عده از اهل کتاب که شناخت خود را که از قرآن و پیامبر اسلام ص داشتند انکار نکردند و حق را کتمان ننمودند، دو اجر خواهند داشت یک اجر به جهت ایمان به کتاب آسمانی خودشان و یک اجر به جهت ایمان به قرآن ، به خاطر اینکه برایمان دومشان بعد از ایمان اول صبر نمودند و دشواری و مشقت مخالفت با هوی را که در هر دو ایمان هست ، تحمل کردند و همچنین آزاد و اذیت مردم را با مدارا و حلم وحوصله از خود دور می‌کردند.

(55) (واذا سمعوا اللغو اعرضوا عنه و قالوا لنا اعمالنا ولکم اعمالکم سلام علیکم لانبتغی الجاهلین ): (و زمانی که سخن بیهوده می شنوند از آن روی گردانیده ،می گویند: اعمال ما برای ما، اعمال شما برای شما، سلام بر شما، ما خواهان معاشرت جاهلان نیستیم ) (لغو) یعنی سخن بیهوده یا خشن و زشت . در ادامه در باره خصوصیات این افراد می فرماید: اینها زمانی که کلام بیهوده یا زشتی را می شنوند از آن اعراض نموده و مقابله به مثل نمی کنند، بلکه می گویند: اعمال ما برای ما و اعمال شما برای شما، و این سخن ترک گفتگو و اعلام متارکه است و در ادامه می گویند سلام بر شما، یعنی شما از ناحیه ما ایمن هستید و گزندی از ما به شما نخواهدرسید و ما شأن خود را اجل از این می دانیم که با جاهلان گفتگوهای بیهوده و بی ثمر رادنبال کنیم و زبان حال ایشان این است که طالب معاشرت و مجالست با افراد جاهل نیستند و در صدد آنند که هر چه زودتر گفتگو با آنها را خاتمه دهند.

(56) (انک لاتهدی من اخببت و لکن الله یهدی من یشاء وهو اعلم بالمهتدین ): (بدرستی تو هر کس را که دوست داشته باشی نمی توانی هدایت کنی ، بلکه خداست که هر کس را بخواهد هدایت می کند و او به حال کسانی که هدایت پذیرندداناتر است ) مراد از (هدایت ) در اینجا فقط راهنمایی نیست بلکه مراد، رساندن به هدف مطلوب است که بازگشت آن به مسأله افاضه ایمان بر قلب می باشد و طبعا چنین هدایتی از عهده رسول خارج است و فقط کار خداست و هیچکس در این امر با او مشارکت ندارد. در ادامه می فرماید: خداوند داناتر است که چه کسانی هدایت را قبول می کنند. پس مشرکان هم قوم و هم عشیره پیامبر که محروم از نعمت هدایت هستند، علت هدایت نشدنشان عدم استعداد و قابلیت ذاتی برای هدایت است که به جهت پیروی از هواهای نفسانی برایشان حادث شده ، و پیامبر هر چند هم تلاش کند و دوست بدارد که ایشان هدایت شوند، آنها توفیق هدایت را نخواهند یافت ، اما اهل کتاب با اینکه از قوم پیامبراسلام هم نیستند به جهت استعداد ذاتی ، خداوند آنها را هدایت فرمود و ایمان را به قلب آنان افاضه کرد. پس امر هدایت فقط بدست خداست و اوست که هدایت پذیران رامی شناسد.

(57) (وقالوا ان نتبع الهدی معک نتخطف من ارضنا اولم نمکن لهم حرما امنایجبی الیه ثمرات کل شی ء رزقا من لدنا ولکن اکثرهم لایعلمون ): (و گفتند: اگر ماهدایت تو را پیروی کنیم از سرزمینمان ربوده می شویم ، آیا ما آنها را در حرمی امن سکنی ندادیم ، که میوه هر درختی به جهت اینکه ما اراده کرده ایم اهل آن شهر را روزی دهیم ، بدانجا حمل و جمع آوری می شود؟ اما بیشتر آنها نمی دانند) (تخطف ) یعنی به سرعت ربودن که کنایه از کشتن و اسیر کردن و غارت نمودن می باشد. یعنی مشرکان ضمن اقرار به حقیقت اصل دعوت پیامبر ص به منظور اعتذار وبهانه جویی ، خطاب به رسولخدا گفتند: اگر ما به تو ایمان بیاوریم و از هدایت که توبرایمان آورده ای پیروی کنیم ، سایر اقوام عرب ما را از سرزمین مکه بیرون می کنند و برما یورش می آورند و مال و اهل ما را نابود می کنند، چون آنها مشرک هستند و به ایمان ما و ترک عبادت بتها رضایت نمی دهند. خدای متعال در جواب آنها می فرماید: آیا ما آنها را در شهر مکه مسکن ندادیم وبرای مکه یک امنیت و حرمتی تشریع نکردیم که همه اعراب آن را محترم می شمارند؟پس دیگر چرا باید از تعرض اعراب دیگر بهراسند؟در مرحله بعدی خداوند می فرماید: ما آنها را از هر ثمره ای روزی دادیم بطوریکه همه روزیها و ثمرات به سوی مکه گردآوری می شود و این رزقی از ناحیه ماست که برای آنها مقدر کرده ایم ، پس دیگر نباید بیم داشته باشند که در صورت ایمان آوردنشان ، دیگر کاروانی به مکه نمی آید و آنها رزق و روزی وسیعی نخواهند داشت و یا دچار قحطی می شوند. ابدا چنین نیست بلکه روزی دهنده و مدبر آن فقط خدای واحد است که آنها را حفظ نموده و روزی بسیار داده اما بیشتر ایشان این مطلب رانمی فهمند و گمان می کنند آنچه آنها را حفظ کرده و موجب روزی فراوان آنها شده شرک به خدا و بت پرستی است‌.

(58) (وکم اهلکنا من قریه بطرت معیشتها فتلک مساکنهم لم تسکن من بعد هم الا قلیلا و کنانحن الوارثین ): (و چه بسیار آبادیهایی را که در معیشتشان طغیان کردندو ما هلاکشان کردیم و اینک خرابه های منازل و مساکن آنهاست که دیگر بعد از آنهادارای سکنه نشد مگر اندکی و مائیم وارث آنها) (بطر) یعنی طغیان ناشی از نعمت . این آیه جواب دیگری به سخن کفار در آیه قبلی است که می فرماید: شرک و ایمان نیاوردن شما باعث نمی شود که شما در این سرزمین باقی بمانید و از نعمتها بهره مندشوید، چون چه بسا آبادیهای که در نهایت درجه تنعم و بهره مندی بودند و در نتیجه دچار غفلت و غرور شدند و طغیان نمودند و ما هم آنها را هلاک کردیم و آبادیشان خالی از سکنه ماند و دیگر مسکونی نشد، جز در زمانی اندک که بعضی کاروانیان درآنها منزل نمودند و چون آنها بعد از مالکیت آن مساکن آنجا را ترک کردند و کسی ازایشان باقی نماند تا آنجا را تملک کند، لذا ما وارث مساکن آنها شدیم ، چون مالک حقیقی هر چیز خداست ، یعنی از ابتدا نیز مالک مساکن آنها خدا بود که مدتی آن را به ایشان تملیک کرد و در اختیار و تسلط آنها قرار داد و آنگاه مجددا آن را از ایشان سلب نمود و آنان را هلاک کرد.

(59) (وما کان ربک مهلک القری حتی یبعث فی امها رسولا یتلوا علیهم ایاتناوما کنا مهلکی القری الا و اهلها ظالمون ): (و پروردگار تو چنین نبوده که مردم آبادیها را هلاک کند، مگر بعد از آنکه رسولی به سوی قراء اعظم ایشان بفرستد تا آیات ما را بر آنان بخواند و ما هرگز ویران کننده آبادیها نبوده ایم جز اینکه اهل آن آبادیهاستمکار بوده اند) (ام القری ) یعنی مرکز و شهری که همه قراء بدانجا مراجعه می کنند. همانند مکه نسبت به سایر بلاد اسلام . می فرماید: عذاب استیصال و انقراض هیچ وقت از جانب خدای متعال در خصوص آبادیی صادر نشده ، مگر پس از آنکه حجت بر آنها تمام شده باشد، یعنی رسولی بسویشان فرستاده شده تا آیات خدا را بر آنها بخواند و پس از آن در صورتی که آنهارسول را تکذیب نموده و به آیات خدا کفر ورزیده باشند، خداوند آنها را هلاک نموده . و در آخر در مقام تهدید مشرکان و کفار عرب می فرماید: ما هرگز هلاک کننده شهری نبودیم مگر اینکه مردم آن شهر ستمکار بوده اند، یعنی اگر شما هم پیامبر راتکذیب کنید، شرایط عذاب برای شما محقق است و این امر، هم تقویت نفس پیامبرخداست و هم تأکیدی برای حجت او.

(60) (وما اوتیتم من شی ء فمتاع الحیوه الدنیا وزینتها وما عند الله خیر وابقی افلاتعقلون ): (آنچه به شما داده شده است وسیله زندگی دنیا و زینت آنست وآنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است ، آیا تعقل نمی کنید؟) یعنی تمامی نعمات دنیوی که خدا در اختیارتان قرار داده وسیله ای است که زندگی دنیوی را که از آن زندگی دیگر به شما نزدیکتر و فانی و زودگذر است زینت داده وآنچه از ثوابها که ذخیره خانه آخرت است و ثمره پیروی از هدایت و ایمان به خداست بهتر و پایدارتر می باشد، پس بجاست که اگر اهل تعقل و تفکر هستید، آن زندگی بهتر وپایدارتر را بر زندگی دنیا و متاع و زینت آن ترجیح بدهید اگر چه که سایر اعراب شما رااز سرزمینان برانند، یعنی این جواب سوم به احتجاج کفار است و می فرماید، آنچه شمادر صورت حمله و غارت اعراب از دست می دهید متاع دنیویست و نباید آن را برسعادت آخرت مقدم بدارید.


تفسیر سوره قصص ( از آیه 21 تا آیه 40 )
ساعت ٩:٠۱ ‎ق.ظ روز جمعه ۱۸ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره قصص

فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً یَتَرَقَّبُ قالَ رَبِّ نَجِّنی‏ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمینَ21وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْیَنَ قالَ عَسى‏ رَبِّی أَنْ یَهْدِیَنی‏ سَواءَ السَّبیلِ22وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْیَنَ وَجَدَ عَلَیْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ یَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَیْنِ تَذُودانِ قالَ ما خَطْبُکُما قالَتا لا نَسْقی‏ حَتَّى یُصْدِرَ الرِّعاءُ وَ أَبُونا شَیْخٌ کَبیرٌ23فَسَقى‏ لَهُما ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ فَقالَ رَبِّ إِنِّی لِما أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقیرٌ24فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشی‏ عَلَى اسْتِحْیاءٍ قالَتْ إِنَّ أَبی‏ یَدْعُوکَ لِیَجْزِیَکَ أَجْرَ ما سَقَیْتَ لَنا فَلَمَّا جاءَهُ وَ قَصَّ عَلَیْهِ الْقَصَصَ قالَ لا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمینَ25قالَتْ إِحْداهُما یا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَیْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِیُّ الْأَمینُ26قالَ إِنِّی أُریدُ أَنْ أُنْکِحَکَ إِحْدَى ابْنَتَیَّ هاتَیْنِ عَلى‏ أَنْ تَأْجُرَنی‏ ثَمانِیَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِکَ وَ ما أُریدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَیْکَ سَتَجِدُنی‏ إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحینَ27قالَ ذلِکَ بَیْنی‏ وَ بَیْنَکَ أَیَّمَا الْأَجَلَیْنِ قَضَیْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَیَّ وَ اللَّهُ عَلى‏ ما نَقُولُ وَکیلٌ28فَلَمَّا قَضى‏ مُوسَى الْأَجَلَ وَ سارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً قالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ ناراً لَعَلِّی آتیکُمْ مِنْها بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ29فَلَمَّا أَتاها نُودِیَ مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَیْمَنِ فِی الْبُقْعَةِ الْمُبارَکَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ یا مُوسى‏ إِنِّی أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعالَمینَ30وَ أَنْ أَلْقِ عَصاکَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ کَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ یُعَقِّبْ یا مُوسى‏ أَقْبِلْ وَ لا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الْآمِنینَ31اسْلُکْ یَدَکَ فی‏ جَیْبِکَ تَخْرُجْ بَیْضاءَ مِنْ غَیْرِ سُوءٍ وَ اضْمُمْ إِلَیْکَ جَناحَکَ مِنَ الرَّهْبِ فَذانِکَ بُرْهانانِ مِنْ رَبِّکَ إِلى‏ فِرْعَوْنَ وَ مَلاَئِهِ إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً فاسِقینَ32قالَ رَبِّ إِنِّی قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْساً فَأَخافُ أَنْ یَقْتُلُونِ33وَ أَخی‏ هارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِساناً فَأَرْسِلْهُ مَعی‏ رِدْءاً یُصَدِّقُنی‏ إِنِّی أَخافُ أَنْ یُکَذِّبُونِ34قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخیکَ وَ نَجْعَلُ لَکُما سُلْطاناً فَلا یَصِلُونَ إِلَیْکُما بِآیاتِنا أَنْتُما وَ مَنِ اتَّبَعَکُمَا الْغالِبُونَ35فَلَمَّا جاءَهُمْ مُوسى‏ بِآیاتِنا بَیِّناتٍ قالُوا ما هذا إِلاَّ سِحْرٌ مُفْتَرىً وَ ما سَمِعْنا بِهذا فی‏ آبائِنَا الْأَوَّلینَ36وَ قالَ مُوسى‏ رَبِّی أَعْلَمُ بِمَنْ جاءَ بِالْهُدى‏ مِنْ عِنْدِهِ وَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ37وَ قالَ فِرْعَوْنُ یا أَیُّهَا الْمَلَأُ ما عَلِمْتُ لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْری فَأَوْقِدْ لی‏ یا هامانُ عَلَى الطِّینِ فَاجْعَلْ لی‏ صَرْحاً لَعَلِّی أَطَّلِعُ إِلى‏ إِلهِ مُوسى‏ وَ إِنِّی لَأَظُنُّهُ مِنَ الْکاذِبینَ38وَ اسْتَکْبَرَ هُوَ وَ جُنُودُهُ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَیْنا لا یُرْجَعُونَ39فَأَخَذْناهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْناهُمْ فِی الْیَمِّ فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الظَّالِمینَ40

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(21) (فخرج منها خائفا یترقب قال رب نجنی من القوم الظالمین ): (پس موسی با حالت خوف و نگرانی از شهر خارج شد و گفت : پروردگارا مرا از شر این مردم ستمکار نجات بده ) لذا موسی با حالت ترس و نگرانی از اینکه جنود فرعون او را بیابند و قصد سوئی درباره اش بنمایند، از شهر مصر خارج شده و به خدا پناهنده شد و از او یاری خواست تاخداوند وی را از شر ستمکاران حفظ کند و این جمله تأییدی است براینکه موسی ع عمل خود درباره قتل قبطی را جرم و گناه نمی ‌دانسته‌.

(22) (و لما توجه تلقاء مدین قال عسی ربی ان یهدینی سوآء السبیل ): (وزمانیکه متوجه جانب مدین شد، گفت : امیدوارم که پروردگارم مرا به راه راست هدایت کند) مدین نام شهر قوم شعیب ع بوده و این شهر در برابر تبوک قرار داشته و بعضی دیگر آن را در هشت منزلی مصر دانسته اند. به هر جهت موسی ع بعد از خروج از مصر متوجه جانب مدین شد و در مقام توجه به پروردگار با خود گفت : امیدوارم که پروردگارم مرا به راه وسط و مستقیم هدایت کندتا گمراه نشوم و دچار افراط و تفریط نگردم ، ظاهرا آن حضرت به راه مدین آشنا نبوده و امید هدایت از جانب پروردگار داشته‌ است‌.

(23) (ولما ورد ماء مدین وجد علیه امه من الناس یسقون و وجد من دونهم امراتین تذودان قال ما خطبکما قالتا لا نسقی حتی یصدر الرعاء وابوناشیخ کبیر): (و وقتی که به آب مدین رسید مردمی را دید که از چاه آب می کشند و در جانب دیگر دور از مردم دو زن را دید که از مخلوط شدن گوسفندان خود با دیگران جلوگیری می کردند، گفت : چه می کنید؟ گفتند: ما آب نمی کشیم تا وقتی که چوپانها گوسفندان خود را ببرند و پدر ما پیری سالخورده است ) وقتی موسی به کنار آب شهر مدین رسید جماعتی از مردم را مشاهده کرد که مشغول آب دادن گوسفندان خود بودند و در نزدیکی ایشان دو زن را دید که مانع از رفتن گوسفندان خود به سمت آب می شدند، موسی پرسید: چه می کنید؟ و شأن شما چیست که نمی گذارید گوسفندان جانب آب بروند شاید هم پرسش آنحضرت ناظر به این باشدکه چرا مردی همراه شما نیست ؟ آندو گفتند: ما گوسفندان خود را آب نمی دهیم تا وقتی که سایرین از آب دادن گوسفندان خود فارغ شوند و چون پدر ما پیری سالخورده است که نمی تواند خودمتصدی امر گوسفندان شود و به همین دلیل ما مجبور به خروج از خانه هستیم .

(24) (فسقی لهما ثم تولی الی الظل فقال رب انی لما انزلت الی من خیرفقیر): (موسی گوسفندان آنها را سیراب کرد و سپس به طرف سایه برگشت و گفت :پروردگارا من بر آنچه از خیر که بر من نازل کنی محتاجم ) موسی ع دانست که عقب کشیدن آن دو دختر هم به جهت حجب و حیاست و هم به جهت ستم مردم نسبت به آندو، لذا پیش رفت و برای آنان آب کشید و گوسفندان آنها را سیراب کرد و سپس از شدت حرارت گرما برای استراحت به جانب سایه رفت ودر مقام اظهار احتیاج و فقر به جانب پروردگار عرضه داشت که خدایا من نسبت به آنچه خیر که بر من نازل فرمایی محتاجم ، و اکثر مفسران این کلام را کنایه از درخواست طعام دانسته اند اما بهتر است بگوئیم مراد از آن ، درخواست نیروی بدنی است که بتواند بوسیله آن اعمال صالح انجام دهد یعنی کارهایی را بکند که موجب رضای خداست ، ماننددفاع از شخص بنی اسرائیلی و فرار از چنگ فرعونیان و آب دادن به گوسفندان شعیب و... . بعضی نیز دعا را ناظر بر همه نعمتهایی می دانند که موسی به آن نایل شد از قبیل قوه بدنی و رزق نیکو و همسر صالحه و هدایت الهی و نبوت و ....

(25) (فجاءته احدیهما تمشی علی استحیاء قالت ان ابی یدعوک لیجزیک اجرماسقیت لنا فلما جاءه وقص علیه القصص قال لاتخف نجوت من القوم الظالمین ):(پس یکی از آن دو زن که با حالت شرمگین راه می رفت نزد موسی آمد و گفت : هماناپدرم تو را دعوت نموده تا پاداش تو را به جهت آنکه برای ما آب کشیدی ، بدهد،همین که موسی نزد پدرشان آمد و داستان خود را برایش بازگو نمود، او گفت : دیگرمترس که از دست مردم ستمگر نجات یافتی ) ظاهرا یکی از دختران شعیب در نهایت حیا، بطوریکه عفت و نجابت از طرز راه رفتنش پیدا بود، به نزد موسی می آید و به او می گوید: که پدرمان تو را خوانده تا به توجزای سقایت گوسفندان را بدهد، وقتی موسی به نزد شعیب رفته ، حضرت شعیب ع ابتدا احوالات او را جویا شده و پس از ذکر ماجرا، شعیب به او اطمینان خاطر بخشیده ،تا بداند که نجات یافته و فرعونیان بر شهر مدین تسلطی ندارند و به این ترتیب دعاهای سه گانه موسی به اجابت رسید: اول نجات از شر ستمکاران دوم راهنمایی و هدایت او به مدین و سوم درخواست خیر و رزق ، که خداوند بوسیله این ملاقات با شعیب رزق ده سال او را تأمین کرد و همسری به او داد تا مایه سکون و آرامش او باشد.

(26) (قالت احدیهما یا ابت استاجره ان خیر من استاجرت القوی الامین ):(یکی از آن دو زن به پدر خود گفت : ای پدر چه خوبست که او را اجیر کنی همانابهترین اجیر کسی است که هم نیرومند باشد و هم امانت دار) ظاهرا همان دختری که برای دعوت موسی نزد او می رود چون از نحوه عمل او درآب دادن گوسفندان و گفتار او با خود، متوجه عفت و امانت و قدرتمندی او گشته ، به پدر پیشنهاد می کند تا او را برای مطلق حوائج خود استخدام کند که مباشر و قائم مقام اوباشد و به این ترتیب دختران از خروج از خانه و مشقت چراندن گوسفندان آسوده شوندو معلوم است که قدرت و امانت دو شرط لازم برای یک مباشر و مستخدم می باشد.

(27) (قال انی ارید ان انکحک احدی ابنتی هاتین علی ان تاجرنی ثمانی حجج فان اتممت عشرا فمن عندک وما ارید ان اشق علیک ستجدنی ان شاء الله من الصالحین ): (شعیب گفت : من می خواهم یکی از دو دخترم را به همسری تودرآورم ، در برابر اینکه تو هشت سال اجیر من باشی البته اگر ده سال کامل کار کنی پس از خود توست (آن دو سال جزء قرارداد ما نیست ) و من نمی خواهم که بر تو سخت بگیرم ، و به زودی انشاء الله مرا از شایستگان خواهی یافت ) مراد از (حجج ) که جمع (حجه ) می باشد، سال است چون در هر سال یک بار حج بیت الله الحرام انجام می شود و از همین جا معلوم می شود حج خانه خدا که جزءشریعت ابراهیم ع بوده در آن زمان نیز معمول بوده است . در هر حال حضرت شعیب ع در حضور هر دو دخترش ، خود به موسی پیشنهادمی کند که در برابر همسری یکی از دو دختر وی ، موسی خود را برای هشت یا ده سال در خدمت او قرار دهد و این قرارداد، عقد قطعی نبوده و درباره آن دو سال اضافه نیز به موسی می فرماید: اگر بخواهی هشت سال را به اختیار خودت به ده سال برسانی ،کاریست که ملزم به آن نیستی ، اما بدان که من کارفرمایی صالح هستم و نمی خواهم تودر امر خدمتگزاری من به مشقت بیافتی و تو این معنا را به خواست خدا درخواهی‌یافت‌.

(28) (قال ذلک بینی و بینک ایما الاجلین قضیت فلا عدوان علی والله علی مانقول وکیل ): (موسی گفت : این قرارداد میان من و تو معتبر است . هر یک از دو مدت هشت یا ده سال را که خواستم ، انجام می دهم و تو حق اعتراض بابت آن را بر من نخواهی داشت و خدا بر آنچه می گویم ، وکیل است ) موسی ع با این کلام قرارداد را می پذیرد و می گوید این امر میان ما ثابت است و نه من و نه تو حق مخالفت آن را نداریم و من اختیار دارم که هر یک از دو مقدار هشت یاده سال را به تو خدمت کنم و اگر هشت سال خدمت کردم تو حق اعتراض بر من نداری و نمی توانی مرا ملزم به اختیار ده سال نمایی و یا به عکس مرا از اختیار آن منع کنی وخداوند میان من و تو در این شرط و پیمان گواه و وکیل است یعنی در صورت تخلف واختلاف بین ما، حکم و داوری با خداست.

(29) (فلما قضی موسی الاجل و ساربا هله انس من جانب الطور نارا قال لاهله امکثوا انی انست نارا لعلی اتیکم منها بخبر اوجذوه من النار لعلکم تصطلون ): (پس چون موسی مدت را به سر رسانید، همسر خود را برداشت و به راه افتاد، و در راه از جانب کوه طور آتشی را حس کرد و به خانواده اش گفت : من آتشی رااحساس می کنم شما در اینجا بمانید تا من بروم و شاید در کنار آتش خبری کسب کنم ویا پاره ای از آتش را بیاورم تا شاید خود را گرم کنید) ظاهرا موسی ع پس از گذراندن ده سال و سرآمد مدت قرار داد، خانواده خود رابرداشته و راهی مصر می شود اما در شبی سرد و تاریک راه را گم می کنند و در همان زمان موسی از جانب کوه طور آتشی را احساس کرده و به خانواده اش دستور می دهدکه همانجا بمانند و او برود و ببیند شاید انسانی در آنجا باشد که او راه را از وی سؤال کند و یا پاره ای از آتش را با خود بیاورد تا با آن گرم‌ شوند.

(30) (فلما اتیها نودی من شاطی ء الواد الایمن فی البقعه المبارکه من الشجره ان یا موسی انی انا الله رب العالمین ): (پس زمانی که نزدیک آتش رسید،صدایی از کرانه وادی از طرف راست ، از درختی که در قطعه زمینی مبارک واقع بود،برخاست که ای موسی به درستی که من خدای پروردگار جهانیانم ) (شاطی ء وادی ) یعنی کنار وادی یا سیلاب و (بقعه ) یعنی زمین مخصوصی که به شکل زمینهای اطرافش نیست و مبارک بودن آن زمین به جهت وقوع تکلم الهی با موسی درآن مکان است که بواسطه آن تشرف و تقرب یافته است . و درخت مزبور به وجهی مبدأ آن ندا و گفتگو بوده است ، اما سخن ، قائم به خداوندبوده نه قائم به درخت ، همانطور که کلام ما قائم به خود متکلم است یعنی درخت حجابی بود که خدای متعال از ورای آن با موسی سخن گفت ، و این احتجاب به گونه ای بوده که لایق ساحت تقدس الهی باشد و با احاطه خدا بر هر چیز منافات نداشته باشد. و کلامی که موسی می شنود ندایی است که به طور اجمال به معارف سه گانه توحید،نبوت و معاد اشاره دارد و به موسی خبر می دهد که آن ذاتی که با تو سخن می گوید الله است که در الوهیت و ربوبیت یگانه است و تنها اوست که لیاقت پرستش دارد و همه عوالم مربوب او هستند. و لذا شایسته نیست که غیر او پرستیده شود.

(31) (وان الق عصاک فلما راهاتهتز کانها جان ولی مدبرا و لم یعقب یا موسی اقبل ولا تخف انک من الامنین ): (و اینکه ای موسی عصایت را بیفکن ، همین که موسی عصا را دید که به سرعت و شدت حرکت می کرد گویا یک مار کوچک و سبک است ، روی گرداند و گریخت ، بطوریکه پشت سرش را نیز نگاه نکرد، خطاب رسید: ای موسی بیا و نترس همانا تو از ایمنی یافتگانی ) در ادامه خطاب به موسی می فرماید: عصایت را بیفکن و چون موسی عصا راانداخت ناگهان بصورت اژدهایی درآمد که در سرعت حرکت همچون ماری کوچک بود، بهمین دلیل ترس او را فرا گرفت و پا به فراز گذاشت در این هنگام خداوند به منظورامنیت بخشیدن به او، وی را مخاطب قرار داد و فرمود: ای موسی بیا و نترس چون توپیامبر و مرسل هستی و پیامبران در نزد و مقام قرب من ایمن از هر شر و سؤ هستند وچنانچه قبلا هم گفتیم این کلام حاوی توبیخ و عتاب نیست ، چون عمل موسی یک عکس العمل طبیعی بوده و از آنجا که او برای اولین بار افتخار تقرب الهی را یافته بود،هنوز با مقام قرب و امنیت آن ، انس و آشنایی نداشت و خداوند با این کلام او را توجیه فرمود.

(32) اسلک یدک فی جیبک تخرج بیضاء من غیر سوء واضمم الیک جناحک من الرهب فذانک برهانان من ربک الی فرعون و ملائه انهم کانوا قوما فاسقین ):(دست خود را در گریبان ببر و بیرون آور در حالیکه سفید و درخشان است بدون اینکه درخشندگی آن از بدی و مرض باشد، و دست بر قلب خود بنه تا از ترس آرام گیرد، این دو معجزه از پروردگار تو است به سوی فرعون و جماعت او که آنان همواره مردمی فاسق و تجاوز پیشه بودند) اشاره به معجزه دیگر موسی ع ید بیضاء است و (غیر سوء) برای اشاره به آن است که درخشندگی دست او ناشی از برص و بیماری پوستی نبوده (به خلاف آنچه تورات تحریف شده ذکر می کند). (جناح ) به معنای دست یا بازوست ، می فرماید اگر هنگام ظهور این معجزات دچاروحشت و هراس شدی ، دست خود را به سینه بچسبان و سیمای افراد خاشع و متواضع رابه خود بگیر تا دچار تکبر و عجب نشوی و این دو معجزه یعنی عصا و یدبیضاء دو دلیل واضح و آشکار بر نبوت تو و صدق دعوتت هستند که خداوند آنها را برای قوم فرعون که مردمی خارج از روش بندگی می باشند فرستاده‌ است‌.

(33) قال رب انی قتلت منهم نفسا فاخاف ان یقتلون ): (موسی گفت : پروردگارامن کسی از آنان را کشته ام ، می ترسم که مرا بکشند)

(34) (واخی هرون هو افصح منی لسانا فارسله معی ردءا یصد قنی انی اخاف ان یکذبون ): (و برادرم هارون از نظر بیان از من فصیحتر است او را هم با من و به کمک من بفرست تا مرا تصدیق کند، همانا من از اینکه مرا تکذیب کنند بیمناکم ) موسی ع ابتدا به مسأله قتل غیر عمدی شخص قبطی اشاره می کند و می گوید من می ترسم مرا به جهت قصاص او بکشند، آنگاه در مقام استدعا عرض می کند: خدایابرادرم هارون از جهت بیان و لفظ فصاحت بیشتری نسبت به من دارد، لذا او را با من بفرست تا مرا یاری و پشتیبانی کند، چون من می ترسم که آنها مرا تکذیب کنند، ظاهراگفته شده که آنجناب لکنت مختصری در زبان داشته و این لکنت هنگام خشم شدت می گرفته و لذا می ترسیده که اگر او را تکذیب کنند خشمگین شود و نتواند حجت خودرا بطور کامل بیان‌ کند.

(35) (قال سنشد عضدک باخیک ونجعل لکما سلطانا فلا یصلون الیکما بایاتناانتما ومن اتبعکما الغالبون ): (خداوند فرمود: بزودی بازویت را به واسطه برادرت قوت می بخشم و به شما تسلط و قدرتی می دهم که هرگز به شما نرسند، و شما و پیروانتان به سبب آیات و معجزات ما غالب هستید) در اینجا خداوند درخواست موسی را اجابت می کند و می فرماید: ما تو را به واسطه برادرت تقویت و تأیید می کنیم و برایتان به سبب معجزات خود اقتدار و غلبه ای قرارمی دهیم که هرگز آنان نتوانند بر شما مسلط شوند و شما و پیروانتان به سبب حجت وبراهین ما غالب و مسلط خواهید بود.

(36) (فلما جاء هم موسی بایاتنا بینات قالوا ما هذا الا سحر مفتری وما سمعنابهذا فی ابائنا الاولین ): (پس زمانی که موسی با آیات روشنگر ما نزد آنها آمد، گفتند:این جز سحری که به خدا افترا بسته چیز دیگری نیست و ما این چنین چیزی را از نیاکان خود نشنیده ایم ) می فرماید زمانی که موسی با آیات آشکار و واضح الدلاله ما نزد فرعونیان آمد آنهااز روی انکار و با لحنی مبالغه آمیز گفتند: این نیست جز سحری مجعول که آن را از پیش خود جعل کرده و به خدا نسبت می دهد و ما این دعوت دینی را سابقا از نیاکان خودنشنیده ایم و از آنها نقل نشده که در هیچ زمانی از چنین دینی پیروی کرده باشند، پس دین موسی دینی نوظهور و مجعول است .

(37) (وقال موسی ربی اعلم بمن جاء بالهدی من عنده و من تکون له عاقبه الدار انه لا یفلح الظالمون ): (و موسی گفت : پروردگار من داناتر است که چه کسی ازجانب او با هدایت آمده و چه کسی خانه آخرت از آن اوست ؟ همانا ستمکاران رستگارنمی شوند) موسی فرمود پروردگار من از شما داناتر است ، نسبت به کسی که هدایتی از ناحیه اوآورده و نسبت به آنکس که دار آخرت از آن او خواهد بود و همین پروردگار است که مرا با دین توحید بسوی شما فرستاده و به من وعده داده که هر کس به دین توحید بگرودعاقبت نیکو خواهد داشت و خداوند زمین را بر هر کس از بندگانش که بخواهد به ارث خواهد داد و عاقبت نیکو از آن متقین است. و در آخر به عنوان تعریض خطاب به فرعونیان فرمود: همانا ستمکاران رستگارنمی شوند. چون آنها اساس سنت حیات را بر ظلم بنا نهادند و در چنین نظامی از عدالت اجتماعی که فطرت انسانی بسوی آن دعوت می کند و موافق با نظام هستی است ، اثری نیست ، در نتیجه نظام آفرینش در نهایت چنین نظامی را نابود خواهد کرد.

(38) (وقال فرعون یا ایها الملا ما علمت لکم من اله غیری فاوقد لی یاهامان علی الطین فاجعل لی صرحا لعلی اطلع الی اله موسی و انی لا ظنه من الکاذبین ):(فرعون گفت : ای بزرگان قوم ، من غیر از خودم برای شما معبودی نمی شناسم ، پس ای هامان برایم بر گل آتشی برافروز و آجر ساز و برجی بنا کن ، تا شاید از معبود موسی اطلاعی کسب کنم ، و همانا من او را از دروغگویان می پندارم ) فرعون به منظور کنایه و تعریض نسبت به موسی و دعوت حقه او و آیات و معجزاتی که ارائه کرده بود خطاب به اشراف و جماعت فرعونیان که از شدت مهابت و عظمت چشم بینندگان را خیره می ساختند، می گوید: من معبودی غیر خودم برای شما سراغ ندارم ، پس دعوت موسی که شما را به سوی رب العالمین می خواند صحت ندارد وآنگاه خطاب به هامان وزیر خود می گوید: ای هامان برای من از خشت خامی که درآتش پخته شده برجی بلند بساز که از همه طرف ظاهر و آشکار باشد و من با بالا رفتن ازآن و نگریستن در طبقات آسمان یا از راه رصد ستارگان ، ببینم می توانم اطلاعی از معبودموسی کسب کنم ؟ و بعد مطلب خود مبنی بر جهل به وجود معبودی غیر خود را ترقی داده و برای فریفتن مردم می گوید: من گمان می کنم که موسی دروغ می گوید و اصلا چنین معبودی وجود ندارد.

(39) (واستکبر هو و جنوده فی الارض بغیر الحق وظنوا انهم الینا لایرجعون ): (و فرعون و لشکریانش در زمین بدون حق استکبار کردند و پنداشتند که ایشان بسوی ما باز گردانده نمی شوند) یعنی فرعونیان با انکار ورد حقی که موسی بر ایشان آورده بود استکبار ورزیدند وحقیقت حالشان به گونه ای بود که گویا برنگشتن بسوی ما در نظرشان رحجان دارد، اگرچه در باطن به حقانیت آن یقین داشتند اما از روی ظلم و برتری طلبی منکر آن شدند،همچنانکه فرمود (وجحدوا بها واستیقنتها انفسهم ظلما و علوا)

(40) (فاخذ ناه وجنوده فنبذناهم فی الیم فانظر کیف کان عاقبه االظالمین ):(پس او و لشکریانش را گرفتیم و در دریا ریختیم ، پس بنگر که عاقبت ستمکاران چگونه بود) خداوند در مقام مجازات ، فرعونیان را با عذاب خود مؤاخذه کرده و آنها را در دریاریخت و غرق نمود و عاقبت همه ستمکاران جز ذلت و خواری نخواهد بود.


تفسیر سوره قصص ( از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ٧:۱۸ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۱٧ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره قصص

طسم1تِلْکَ آیاتُ الْکِتابِ الْمُبینِ2نَتْلُوا عَلَیْکَ مِنْ نَبَإِ مُوسى‏ وَ فِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ3إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِیَعاً یَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ یُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ یَسْتَحْیی‏ نِساءَهُمْ إِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدینَ4وَ نُریدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثینَ5وَ نُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَ نُرِیَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما کانُوا یَحْذَرُونَ6وَ أَوْحَیْنا إِلى‏ أُمِّ مُوسى‏ أَنْ أَرْضِعیهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَیْهِ فَأَلْقیهِ فِی الْیَمِّ وَ لا تَخافی‏ وَ لا تَحْزَنی‏ إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیْکِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلینَ7فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِیَکُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً إِنَّ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما کانُوا خاطِئینَ8وَ قالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَیْنٍ لی‏ وَ لَکَ لا تَقْتُلُوهُ عَسى‏ أَنْ یَنْفَعَنا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ9وَ أَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ مُوسى‏ فارِغاً إِنْ کادَتْ لَتُبْدی بِهِ لَوْ لا أَنْ رَبَطْنا عَلى‏ قَلْبِها لِتَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ10وَ قالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّیهِ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ11وَ حَرَّمْنا عَلَیْهِ الْمَراضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقالَتْ هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلى‏ أَهْلِ بَیْتٍ یَکْفُلُونَهُ لَکُمْ وَ هُمْ لَهُ ناصِحُونَ12فَرَدَدْناهُ إِلى‏ أُمِّهِ کَیْ تَقَرَّ عَیْنُها وَ لا تَحْزَنَ وَ لِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا یَعْلَمُونَ13وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوى‏ آتَیْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنینَ14وَ دَخَلَ الْمَدینَةَ عَلى‏ حینِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِها فَوَجَدَ فیها رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلانِ هذا مِنْ شیعَتِهِ وَ هذا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغاثَهُ الَّذی مِنْ شیعَتِهِ عَلَى الَّذی مِنْ عَدُوِّهِ فَوَکَزَهُ مُوسى‏ فَقَضى‏ عَلَیْهِ قالَ هذا مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبینٌ15قالَ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسی‏ فَاغْفِرْ لی‏ فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ16قالَ رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَیَّ فَلَنْ أَکُونَ ظَهیراً لِلْمُجْرِمینَ17فَأَصْبَحَ فِی الْمَدینَةِ خائِفاً یَتَرَقَّبُ فَإِذَا الَّذِی اسْتَنْصَرَهُ بِالْأَمْسِ یَسْتَصْرِخُهُ قالَ لَهُ مُوسى‏ إِنَّکَ لَغَوِیٌّ مُبینٌ18فَلَمَّا أَنْ أَرادَ أَنْ یَبْطِشَ بِالَّذی هُوَ عَدُوٌّ لَهُما قالَ یا مُوسى‏ أَ تُریدُ أَنْ تَقْتُلَنی‏ کَما قَتَلْتَ نَفْساً بِالْأَمْسِ إِنْ تُریدُ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ جَبَّاراً فِی الْأَرْضِ وَ ما تُریدُ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْمُصْلِحینَ19وَ جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدینَةِ یَسْعى‏ قالَ یا مُوسى‏ إِنَّ الْمَلَأَ یَأْتَمِرُونَ بِکَ لِیَقْتُلُوکَ فَاخْرُجْ إِنِّی لَکَ مِنَ النَّاصِحینَ20

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(1) (طسم ): (طا، سین ، میم ) همچنانکه گفته شد حروف مقطعه از رموز قرآنی است و گفته شده طاء اشاره به نام مقدس طالب و سین اشاره به نام سمیع و میم اشاره به نامهای مقدس مبدی ء و معید است .

(2) (تلک ایات الکتاب المبین ): (این قرآن آیات کتاب آشکار است ) همچنانکه گفته شد، اشاره با لفظ (تلک ) که مخصوص اشاره به دور است برای دلالت بر عظمت وعلو شأن قرآن است می فرماید این قرآن آیاتی واضح الدلاله و آشکار دارد و کتابی بیان کننده و توضیح دهنده است .

(3) (نتلوا علیک من نبا موسی وفرعون بالحق لقوم یؤمنون ): (ما از داستان موسی و فرعون آنچه را حق است بر تو و برای مردمی که ایمان می آورند، می خوانیم ) می فرماید ما بعضی از اخبار موسی و فرعون را بر تو می خوانیم ، خواندنی به حق ،برای اینکه این قومی که به آیات ما ایمان آورده اند در آن اندیشه کنند و برایشان محقق و مسلم شود که خدایی که آنها به او و فرستاده اش ایمان آورده اند و هر آزار و اذیتی رادر راه او تحمل کرده اند، همان خدایی است که موسی را، برای احیاء حق و به عزت رساندن بنی اسرائیل پس از سالها ذلت بردگی ، برگزید و بزودی مؤمنان این امت را وارث دشمنانشان می سازد و آنچه درباره بنی اسرائیل جاری نمود، در مورد ایشان نیز محقق خواهد کرد.

(4) (ان فرعون علا فی الارض وجعل اهلها شیعا یستضعف طائفه منهم یذبح ابناء هم ویستحیی نساءهم انه کان من المفسدین ): (بدرستی که فرعون در زمین برتری طلبی نمود و مردمش را دسته دسته کرد، گروهی از آنها را بیچاره و ضعیف نموده ، پسرانشان را می کشت و زنانشان را زنده می گذاشت به راستی که او از فسادکاران بود) می فرماید فرعون در زمین بلندپروازی و استکبار نمود و با گستردن دامنه تسلط خودبر مردم در میان آنها با ستمگری و جبر رفتار کرد و میان مردم تفرقه افکند و نظام طبقاتی را برقرار نمود تا با هم همدل و هماهنگ نشوند و نتوانند در مقابل زورگویی اومقاومت کنند، و گروهی از مردمش را که همان بنی اسرائیل و اولاد یعقوب باشند (که بعد از آنکه یوسف ع پدر و برادرانش را به مصر خواند در آنجا ساکن شده و زادوولد نموده بودند) به بردگی و استضعاف کشیده و همه فرزندان پسر آنها را می کشت ودختران آنها را برای خدمتگزاری زنده می گذاشت . و می خواست به این وسیله نسل آنهارا نابود کند و بدیهی است که فرعون با این اعمال پلید جزء مفسدان در زمین بود، چون خلقت عمومی انسانها اقتضاء می کند که همه آنها به یک اندازه از نعمات زندگی وامکانات زیستی بهره ببرند اما فرعون با به بردگی کشیدن بنی اسرائیل و محروم کردن آنهااز امکانات و تمتعاتی که استحقاق آن را داشتند، در زمین افساد می کرد و انسانیت را به سوی هلاکت و نابودی می کشاند. و این طرز رفتار فرعون یک شیوه سیاسی است که همه طغیانگران تاریخ برای محافظت از سلطنت خود به آن پناه می برند و همه با شیوه ای مشابه با گروهها و افراد مخالف خود که در برابر آنها مقاومت می کنند، برخوردمی نمایند و آنها را به جبر و ستم به بند می‌کشند.

(5) (ونرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین ): (و ما اراده کردیم که بر آنان که در زمین ضعیف شمرده شدند منت نهاده ،آنها را پیشوایان خلق و وارثان دیگران قرار دهیم ) می فرماید در همان جوی که قدرت فرعون طغیانگر بر قوم موسی احاطه داشت وآنها را به استضعاف و بردگی می کشید، اراده کردیم تا بر همان مستضعفان نعمتی ارزانی کنیم که از سنگینی آن گرانبار شوند و خواستیم تا آنان را پیشوا کنیم ، تا دیگران به آنهااقتدا کنند (با اینکه سالها پیرو و تابع بودند) و نیز خواستیم تا آنان را وارث دیگران درزمین نمایم ، یعنی بعد از آنکه زمین در دست فرعونیان بود، به آنها مکنت دهیم و آنان را مالک آن نموده و در آنجا استقرار بخشیم .

(6) (ونمکن لهم فی الارض ونری فرعون وهامان وجنود هما منهم ماکانوایحذرون ): (و آنها را در زمین مکنت داده و از همین مستضعفان به فرعون و هامان ولشکریان آن دو سرنوشتی را نشان دهیم که از آن می گریختند) لذا خداوند اراده کرده بود تا فرعونیان را غرق کند و بنی اسرائیل را در جای ایشان مستقر گرداند و به آنها مکنت و ملک ببخشد، و این همان سرنوشت محتومی بود که فرعون و وزیرش هامان سایر لشکریان او از آن بیم داشتند و از ترس اینکه بنی اسرائیل بر آنها غلبه و ظهور بیابند و ملک و مال و سنت شان را از بین ببرند، اقدام به کشتن و آزارآنها می نمودند، اما این ظاهر امر بود و در باطن امر الهی به این تعلق گرفته بود تابنی اسرائیل را از یوغ بندگی فرعونیان نجات دهد و ایشان را در جای آنها مستقر گرداند.

(7) (واوحینا الی ام موسی ان ارضعیه فاذا خفت علیه فالقیه فی الیم ولا تخافی ولا تحزنی انا رآدوه الیک و جا علوه من المرسلین ): (و به مادر موسی وحی کردیم که او را شیر بده و همین که بر جان او بیمناک شدی ، او را به دریا بیانداز و مترس و غمگین مباش ، که ما او را به تو باز گردانیده و او را از پیامبران می نمائیم ) می فرماید ما با نوعی الهام و القاء قلبی بعد از آنکه مادر موسی ع او را به دنیا آوردبه او گفتیم : به موسی شیر بده تا وقتی که بر جان او ترسیدی ، که مبادا فرعونیان او رابکشند، در آن هنگام او به دریا بیانداز (مراد از دریا رود نیل است ) و دیگر از بابت جان او هراسان و اندوهگین نباش و بدان که ما او را به تو برمی گردانیم و او را از پیامبران قرارمی دهیم . و در آیه اختصار و ایجازی بکار رفته که از نظر بلاغت در حد اعجاز می باشد،چون در همین آیه کوتاه ، دو امر، دو نهی و دو بشارت وجود دارد.

(8) (فالتقطه ال فرعون لیکون لهم عدوا وحزنا ان فرعون وهامان وجنود هماکانوا خاطئین ): (پس آل فرعون موسی را از دریا برگرفتند، تا در آینده باعث اندوه ودشمنشان شود، آری فرعون و هامان و لشکریان آنها خطاکار بودند) (التقاط) یعنی برخوردن به چیزی و برداشتن آن بدون اینکه در جستجوی آن باشند.می فرماید: آل فرعون موسی ع را از دریا برگرفتند و نتیجه این کار این شد که همین موسی ع در آینده باعث اندوه و دشمنشان شد، و براستی فرعونیان در کشتن فرزندان مردم و زنده نگه داشتن موسی خطا کار بودند، آنها می خواستند مقدرات الهی را تغییردهند و کسی را که به پیش بینی کاهنان ، حکومت آنها را نابود خواهد کرد، از بین ببرند،اما اطفال بی گناه فراوانی را کشتند و در عوض ، آن برگزیده الهی را خود، از دریا بازگرفتند و با کمال جد و جهد حفظ نمودند و در دامان خود بزرگ کردند.

(9) (وقالت امرات فرعون قره عین لی ولک لا تقتلوه عسی ان ینفعنا اونتخذه ولدا وهم لایشعرون ): (و همسر فرعون گفت : این کودک نور چشم من و توست ، او رامکشید چه بسا ما را سود بخشد، یا او را به فرزندی بگیریم و ایشان نمی دانستند) خداوند محبت موسی را در دل همسر فرعون بیانداخت و در نتیجه او میانجی وواسطه نجات موسی شد و همینکه آثار جلالت و جذبه الهی را در وجود آن کودک مشاهده کرد از فرعون خواست تا او را نکشد بلکه وی را به فرزندی بگیرد (چون آنهافرزند نداشتند) و این سخنان در حالی گفته می شد که نه او و نه مخاطبانش نمی دانستند که چه می کنند و سرانجام کار چه خواهد شد.

(10) (واصبح فؤاد ام موسی فارغا ان کادت لتبدی به لولا ان ربطنا علی قلبهالتکون من المؤمنین ): (و قلب مادر موسی مطمئن و فارغ از اندوه گشت ، که اگر ما قلب او را محکم به خود ربط نمی دادیم تا از مؤمنان باشد، نزدیک بود که راز موسی را افشاکند) می فرماید قلب مادر موسی از خوف و اندوه و اضطراب و خیالهای پریشان آسوده گشت و اگر ما قلب او را به واسطه وحی خود آرام و فارغ نمی ساختیم و بواسطه آن ازمؤمنینی که به خدا رجاء واثق دارند و صبر می کنند، نمی گشت ، هر آینه نزدیک بوداسرار موسی را که می بایست مخفی می ماند، اظهار کند و دشمنان از راز او آگاه شوند.

(11) (وقالت لاخته قصیه فبصرت به عن جنب وهم لا یشعرون ): (وی به خواهر موسی گفت : از دور مراقب موسی باش ، که از او خبری بیابی و او موسی را ازدور زیر نظر داشت اما دربایان متوجه نبودند) یعنی مادر موسی به خواهر او که نامش مریم بوده امر می کند که دنبال صندوق رابگیرد و ببیند که آب صندوق را به کجا می برد و او بدنبال صندوق رفت و آن را از دورزیر نظر داشت و دید که خادمان فرعون او را از آب گرفتند اما آنها متوجه و ملتفت نشدند که او ایشان را زیرنظر دارد.

(12) (و حرمنا علیه المراضع من قبل فقالت هل ادلکم علی اهل بیت یکفلونه لکم وهم له ناصحون ): (و ما قبلا پستان همه زنان شیر ده را بر او حرام کرده بودیم ، درنتیجه موسی شیر هیچ زنی را نخورد، خواهرش گفت : آیا می خواهید شما را به خاندانی راهنمایی کنم که سرپرستی این کودک را برای شما به عهده بگیرند و خیرخواه اوباشند؟) یعنی ما قبل از اینکه خواهرش نزدیک شود به نحو تکوینی پستان سایر زنان شیرده رابر او حرام کردیم بطوریکه ، پستان احدی را قبول نکرد و در نتیجه خواهرش وقتی این وضع را دید به آل فرعون گفت : می خواهید شما را به خانواده ای راهنمایی کنم تا آنان سرپرستی این کودک را به نفع شما به عهده بگیرند و ایشان خیرخواه او باشند و به امر اواهتمام بورزند؟

(13) (فرددناه الی امه کی تقرعینها ولا تحزن ولتعلم ان وعد الله حق و لکن اکثرهم لایعلمون ): (در نتیجه ما او را به مادرش باز گردانیدیم تا چشمش روشن شود واندوه نخورد و بداند که وعده خدا حق است و لیکن بیشتر مردم نمی دانند) ظاهرا فرعونیان پیشنهاد خواهر موسی را پذیرفتند و چاره ای هم نداشتند، چون موسی هیچ زن شیردهی را نمی پذیرفت ، و او آنها را به مادر موسی راهنمایی نمود و آنهاموسی را برای شیردهی و کفالت به مادرش سپردند. پس با این نقشه و طرح این اسباب خداوند موسی را به مادرش بازگردانید، تا چشمش به وجود او روشن شود و غصه نخورد و نفسش راضی گردد و با مشاهده او علم یقینی پیدا کند که وعده خدا حق است و خداوند هرگز در وعده خود خلاف نمی کند. اما بیشتر مردم در وعده های خدا گرفتارشک و تردید هستند و دلهایشان مطمئن به آن نیست و قدرت مطلقه پروردگار را درک نمی کنند.

(14) (ولما بلغ اشده واستوی اتیناه حکما وعلما وکذلک نجزی المحسنین ): (وچون به حد رشدش رسید و جوانی کامل و تمام عیار شد به او حکمت و علم دادیم واین چنین به نیکوکاران پاداش می دهیم ) منظور از (بلوغ اشد) این است که انسان به مرحله ای از رشد برسد که نیروها و قوای بدنش به حداکثر قوت و شدت برسد و این امر غالبا در سن 18 سالگی صورت می گیرد. و (استواء) در اینجا به معنای اعتدال و استقرار در حیات است و مراد از (حکم ) اصابه نظر و رأی صواب در مورد امور مختلف و مراد از علم نیز علم لدنی و خدایی است که پروردگار آن را به هر کس بخواهد اختصاص می دهد، و مراد از (احسان ) نیز نیکویی درمرحله عقیده و عمل می باشد.

(15) (ودخل المدینه علی حین غفله من اهلها فوجد فیها رجلین یقتتلان هذامن شیعته وهذا من عدوه فاستغاثه الذی من شیعته علی الذی من عدوه فوکزه موسی فقضی علیه قال هذا من عمل الشیطان انه عدو مضل مبین ): (و موسی درهنگامی که مردم شهر غافل بودند وارد شهر شد و در آنجا به دو نفر برخورد که بایکدیگر نزاع می کردند که یکی از بنی اسرائیل بود و دیگری از قبطیان ، آنکه از پیروان موسی بود او را به علیه قبطی یاری طلبید، پس موسی مرد قبطی را ضربه ای زد که در اثرآن فرد قبطی مرد، موسی با خود گفت : این امر از عمل شیطان بود همانا او دشمنی گمراه کننده و آشکار است ) موسی چون نزد فرعون و در قصر زندگی می کرد ظاهرا تا این زمان از قصر خارج نشده بود، اما سرانجام یک روز هنگامی که مردم دکانها و بازار را تعطیل کرده و به خانه می رفتند و خیابانها خلوت بوده (احتمالا هنگام ظهر یا اواسط شب ) موسی وارد شهرمصر می شود و در آنجا دو نفر را می بیند که مشغول جدال و نزاع بوده اند که یکی ازایشان فردی قبطی و از قوم فرعون و دیگری فردی بنی اسرائیل بوده یعنی انتساب به دین ابراهیم و اسحاق و یعقوب داشته اگرچه که در آن زمان از دین توحید جز اسمی باقی نمانده بود و بنی اسرائیل تظاهر به عبادت فرعون می کردند، به هر جهت فرد بنی اسرائیلی از موسی نصرت و کمک طلبید تا او را بر علیه قبطی یاری کند و موسی ع آن فرد قبطی را با مشت یا با کف دست ضربه ای زد تا او را دفع کند، اما در اثر آن ضربه ، فرد قبطی جابجا مرد، یعنی موسی بدون عمد و بطور اتفاقی مرتکب قتل شد و آنگاه در مقام ندامت با خود گفت : این مشاجره و درگیری که به فوت قبطی منجر شد از وساوس شیطان و اعمال او نشأت می گیرد و اوست که میان این دو نفر عداوت افکند و مرا وادار به مداخله و درگیری نمود، چون او دشمنی گمراه کننده و آشکار است و اینکه این عمل رااضلال شیطان نامید برای این بود که اگر چه عمل او معصیتی که موجب مؤاخذه باشدنبود و صرفا اشتباه و خطا بود و بلکه جنبه دفاع از مرد اسرائیلی در برابر مردی کافر وظالم را داشت ، اما به هر جهت این خطا منسوب به خدا نبود، بلکه منسوب به شیطان بود،چون این واقعه از اشتباه و سؤ تدبیر ناشی می شد و بزودی فرعون و بزرگان قبطی را برعلیه او تحریک می کرد و این امر همان چیزی بود که شیطان اراده آن را داشت‌.

(16) (قال رب انی ظلمت نفسی فاغفر لی فغفر له انه هو الغفور الرحیم ):(موسی گفت : پروردگارا من به نفس خود ستم کردم پس مرا بیامرز، و خدا هم اثر جرم او را محو کرد و او را آمرزید، آری خدا آمرزنده مهربان است ) موسی در اینجا در پیشگاه پروردگار خود اقرار می کند که به نفس خود ستم کرده ،چون نفس خود را مورد خطر قرار داده و آنگاه از خداوند درخواست می کند تا اثر این عمل را خنثی کند و او را از عواقب وخیم آن خلاص نماید و خداوند هم او را از شرفرعونیان و از این اندوه نجات داد چون او آمرزنده و مهربان است .

(17) (قال رب بما انعمت علی فلن اکون ظهیرا للمجرمین ): (موسی گفت :پروردگارا به خاطر این نعمتی که من دادی ، هرگز پشتیبان مجرمین نمی شوم ) در این عبارت موسی ع با خدای خود عهد و پیمان می بندد که به واسطه این نعمتی که خدا به او ارزانی داشته دیگر هرگز هیچ مجرمی را در جرمش کمک نکند، تا شکرنعمات الهی را به جا آورده باشد، و مراد از نعمت ، ولایت الهی است که خداوند آن رابه اهل صراط مستقیم (یعنی انبیاء، صدیقین ، شهداء و صالحین ) اختصاص داده است و از همین جا معلوم می شود مراد از (مجرمین ) امثال فرعون و درباریان او هستند، نه امثال آن مرد اسرائیلی که موسی او را یاری کرد، چون ، نه یاری کردن او جرم بود و نه سیلی زدن موسی به قبطی و چگونه ممکن است صاحب ولایت الهی و اهل صراطمستقیم مرتکب جرم و معصیت شود، با اینکه به شهادت قرآن دارای علم و حکم ‌می‌باشد؟

(18) (فاصبح فی المدینه خائفا یترقب فاذا الذی استنصره بالامس یستصرخه قال له موسی انک لغوی مبین ): (فردای آن روز در شهر نگران و هراسان می گشت ،ناگهان همان شخص دیروزی را که از او نصرت طلبیده بود دید، موسی به او گفت ، هماناتو گمراهی آشکاری ) ظاهرا موسی بعد از آن جریان و قتل قبطی ، دیگر به قصر فرعون برنگشته و شب رادر مصر بسر برده ، می فرماید موسی با حالت ترس و نگرانی در شهر شب را به صبح رسانید و دوباره همان مردی که دیروز او را به یاری طلبیده بود، با صدای بلند، از اویاری خواست که مرا از چنگ یک قبطی دیگر نجات بده و موسی از در توبیخ وسرزنش به او گفت : معلوم می شود که تو آشکارا گمراه هستی و نمی خواهی راه رشد وصواب را در پیش بگیری ، چون او با مردی نزاع و مقاتله می کرد که از نزاع با آنها جز شرو فساد برنمی خاست .

(19) (فلما ان اراد ان یبطش بالذی هو عدو لهما قال یا موسی اترید ان تقتلنی کما قتلت نفسا بالامس ان ترید الا ان تکون جبارا فی الارض وما ترید ان تکون من المصلحین ): (همین که خواست به شخص قبطی که دشمن او و آن مرد بود دست بگشاید و او را تنبیه کند، مرد اسرائیلی گفت : آیا می خواهی مراهم بکشی ؟ چنانچه دیروز هم شخصی را کشتی ، معلوم می شود تو جز جباری در زمین قصدی نداری ونمی خواهی از صلح جویان باشی ) ظاهرا به محض اینکه موسی می خواهد بر آن فرد قبطی خشم بگیرد و او را تنبیه کند، مرد اسرائیلی خیال کرد موسی با آن توبیخ و عتابش قصد دارد، وی را به قتل برساند، لذا از خشم موسی بیمناک شد و گفت : ای موسی آیا می خواهی مرا هم بکشی ،همانطور که دیروز یک نفر را کشتی ؟ و از سخن او، فرد قبطی فهمید که قاتل قبطی دیروز موسی بوده است و لذا برگشت تا این ماجرا را به دربار گزارش دهد.

(20) (وجاء رجل من اقصا المدینه یسعی قال یا موسی ان الملا یاتمرون بک لیقتلوک فاخرج انی لک من الناصحین ): (و از آخر شهر مردی دوان دوان آمد وگفت : ای موسی درباریان درباره تو مشورت کردند تا تو را بکشند، پس فرار کن و ازشهر بیرون برو، همانا من از خیرخواهان تو هستم ) ظاهرا قصر فرعون خارج از شهر بود و مردی از دوستداران و هواخواهان موسی که در جلسه مشورت فرعونیان حضور داشته ، از قصر خارج شده و به شهر آمده تا موسی راخبردار کند که فرعونیان قصد کشتن او را دارند و به او پیشنهاد کرد که از شهر خارج شود و برای تأکید کلام خود افزود، من از خیرخواهان تو هستم . یعنی دروغ نمی گویم وقصد خیانت به تو را ندارم .


ترجمه سوره قصص ( از آیه 81 تا آیه 88 )
ساعت ۸:٠٦ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٦ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره قصص

فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ فَما کانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ یَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ ما کانَ مِنَ المُنْتَصِرینَ81وَ أَصْبَحَ الَّذینَ تَمَنَّوْا مَکانَهُ بِالْأَمْسِ یَقُولُونَ وَیْکَأَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِرُ لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنا لَخَسَفَ بِنا وَیْکَأَنَّهُ لا یُفْلِحُ الْکافِرُونَ82تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذینَ لا یُریدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقینَ83مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَلا یُجْزَى الَّذینَ عَمِلُوا السَّیِّئاتِ إِلاَّ ما کانُوا یَعْمَلُونَ84إِنَّ الَّذی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرادُّکَ إِلى‏ مَعادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى‏ وَ مَنْ هُوَ فی‏ ضَلالٍ مُبینٍ85وَ ما کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقى‏ إِلَیْکَ الْکِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ ظَهیراً لِلْکافِرینَ86وَ لا یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَ ادْعُ إِلى‏ رَبِّکَ وَ لا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکینَ87وَ لا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ کُلُّ شَیْ‏ءٍ هالِکٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ88

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(81) سپس ما ، او و خانه اش را در زمین فرو بردیم ، و گروهی نداشت که او را در برابر عذاب الهی یاری کنند ، و خود نیز نمی توانست خویشتن را یاری دهد.

(82) و آنها که دیروز آرزو می کردند بجای او باشند ( هنگامی که این صحنه را دیدند ) گفتند: «وای بر ما! گویی خدا روزی را بر هر کس از بندگانش بخواهد گسترش می دهد یا تنگ می گیرد! اگر خدا بر ما منت ننهاده بود ، ما را نیز به قعر زمین فرو می برد! ای وای گویی کافران هرگز رستگار نمی شوند!

(83) ( آری ، ) این سرای آخر تو را ( تنها ) برای کسانی قرار می دهیم که اراده برتری جویی در زمین و فساد را ندارند و عاقبت نیک برای پرهیزگاران است!

(84) کسی که کار نیکی انجام دهد ، برای او پاداشی بهتر از آن است و به کسانی که کارهای بد انجام دهند ، مجازات بدکاران جز ( به مقدار ) اعمالشان نخواهد بود.

(85) آن کس که قرآن را بر تو فرض کرد ، تو را به جایگاهت [ زادگاهت ] بازمی گرداند! بگو: «پروردگار من از همه بهتر می داند چه کسی ( برنامه ) هدایت آورده ، و چه کسی در گمراهی آشکار است!»

(86) و تو هرگز امید نداشتی که این کتاب آسمانی به تو القا گردد ولی رحمت پروردگارت چنین ایجاب کرد! اکنون که چنین است ، هرگز از کافران پشتیبانی مکن!

(87) و هرگز ( آنها ) تو را از آیات خداوند ، بعد از آنکه بر تو نازل گشت ، بازندارند! و بسوی پروردگارت دعوت کن ، و هرگز از مشرکان مباش!

(88) معبود دیگری را با خدا مخوان ، که هیچ معبودی جز او نیست همه چیز جز ذات ( پاک ) او فانی می شود حاکمیت تنها از آن اوست و همه بسوی او بازگردانده می شوید!


ترجمه سوره قصص ( از آیه 61 تا آیه 80 )
ساعت ٧:۳٢ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱٦ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره قصص

أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقیهِ کَمَنْ مَتَّعْناهُ مَتاعَ الْحَیاةِ الدُّنْیا ثُمَّ هُوَ یَوْمَ الْقِیامَةِ مِنَ الْمُحْضَرینَ61وَ یَوْمَ یُنادیهِمْ فَیَقُولُ أَیْنَ شُرَکائِیَ الَّذینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ62قالَ الَّذینَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذینَ أَغْوَیْنا أَغْوَیْناهُمْ کَما غَوَیْنا تَبَرَّأْنا إِلَیْکَ ما کانُوا إِیَّانا یَعْبُدُونَ63وَ قیلَ ادْعُوا شُرَکاءَکُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ یَسْتَجیبُوا لَهُمْ وَ رَأَوُا الْعَذابَ لَوْ أَنَّهُمْ کانُوا یَهْتَدُونَ64وَ یَوْمَ یُنادیهِمْ فَیَقُولُ ما ذا أَجَبْتُمُ الْمُرْسَلینَ65فَعَمِیَتْ عَلَیْهِمُ الْأَنْباءُ یَوْمَئِذٍ فَهُمْ لا یَتَساءَلُونَ66فَأَمَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى‏ أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُفْلِحینَ67وَ رَبُّکَ یَخْلُقُ ما یَشاءُ وَ یَخْتارُ ما کانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ سُبْحانَ اللَّهِ وَ تَعالى‏ عَمَّا یُشْرِکُونَ68وَ رَبُّکَ یَعْلَمُ ما تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما یُعْلِنُونَ69وَ هُوَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الْأُولى‏ وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُ الْحُکْمُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ70قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلى‏ یَوْمِ الْقِیامَةِ مَنْ إِلهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتیکُمْ بِضِیاءٍ أَ فَلا تَسْمَعُونَ71قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَیْکُمُ النَّهارَ سَرْمَداً إِلى‏ یَوْمِ الْقِیامَةِ مَنْ إِلهٌ غَیْرُ اللَّهِ یَأْتیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فیهِ أَ فَلا تُبْصِرُونَ72وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْکُنُوا فیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ73وَ یَوْمَ یُنادیهِمْ فَیَقُولُ أَیْنَ شُرَکائِیَ الَّذینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ74وَ نَزَعْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ شَهیداً فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَکُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما کانُوا یَفْتَرُونَ75إِنَّ قارُونَ کانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى‏ فَبَغى‏ عَلَیْهِمْ وَ آتَیْناهُ مِنَ الْکُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِی الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْفَرِحینَ76وَ ابْتَغِ فیما آتاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْمُفْسِدینَ77قالَ إِنَّما أُوتیتُهُ عَلى‏ عِلْمٍ عِنْدی أَ وَ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَ أَکْثَرُ جَمْعاً وَ لا یُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ78فَخَرَجَ عَلى‏ قَوْمِهِ فی‏ زینَتِهِ قالَ الَّذینَ یُریدُونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا یا لَیْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِیَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظیمٍ79وَ قالَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَیْلَکُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَیْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا یُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ80

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(61) آیا کسی که به او وعده نیکو داده ایم و به آن خواهد رسید ، همانند کسی است که متاع زندگی دنیا به او داده ایم سپس روز قیامت ( برای حساب و جزا ) از احضارشدگان خواهد بود؟!

(62) روزی را ( به خاطر بیاورید ) که خداوند آنان را ندا میدهد و میگوید: «کجا هستند همتایانی که برای من می پنداشتید؟!»

(63) گروهی ( از معبودان ) که فرمان عذاب درباره آنها مسلم شده است میگویند: «پروردگارا! ما اینها [ عابدان ] را گمراه کردیم ( آری ) ما آنها را گمراه کردیم همان گونه که خودمان گمراه شدیم ما از آنان به سوی تو بیزاری می جوییم آنان در حقیقت ما را نمی پرستیدند ( بلکه هوای نفس خود را پرستش می کردند ) !»

(64) و به آنها [ عابدان ] گفته می شود: «معبودهایتان را که همتای خدا می پنداشتید بخوانید ( تا شما را یاری کنند ) !» معبودهایشان را می خوانند ، ولی جوابی به آنان نمی دهند! و ( در این هنگام ) عذاب الهی را ( با چشم خود ) می بینند ، و آرزو می کنند ای کاش هدایت یافته بودند!

(65) ( به خاطر آورید ) روزی را که خداوند آنان را ندا می دهد و می گوید: «چه پاسخی به پیامبران ( من ) گفتید؟!»

(66) در آن روز ، همه اخبار به آنان پوشیده می ماند ، ( حتی نمی توانند ) از یکدیگر سؤالی کنند!

(67) اما کسی که توبه کند ، و ایمان آورد و عمل صالحی انجام دهد ، امید است از رستگاران باشد!

(68) پروردگار تو هر چه بخواهد می آفریند ، و هر چه بخواهد برمی گزیند آنان ( در برابر او ) اختیاری ندارند منزه است خداوند ، و برتر است از همتایانی که برای او قائل می شوند!

(69) و پروردگار تو می داند آنچه را که سینه هایشان پنهان می دارد و آنچه را آشکار می سازند!

(70) و او خدایی است که معبودی جز او نیست ستایش برای اوست در این جهان و در جهان دیگر حاکمیت ( نیز ) از آن اوست و همه شما به سوی او بازگردانده می شوید!

(71) بگو: «به من خبر دهید اگر خداوند شب را تا قیامت بر شما جاودان سازد ، آیا معبودی جز خدا می تواند روشنایی برای شما بیاورد؟! آیا نمی شنوید؟!»

(72) بگو: «به من خبر دهید اگر خداوند روز را تا قیامت بر شما جاودان کند ، کدام معبود غیر از خداست که شبی برای شما بیاورد تا در آن آرامش یابید؟ آیا نمی بینید؟!»

(73) و از رحمت اوست که برای شما شب و روز قرار داد تا هم در آن آرامش داشته باشید و هم برای بهره گیری از فضل خدا تلاش کنید ، و شاید شکر نعمت او را بجا آورید!

(74) ( به خاطر آورید ) روزی را که آنها را ندا می دهد و می گوید: «کجایند همتایانی که برای من می پنداشتید؟!»

(75) ( در آن روز ) از هر امتی گواهی برمی گزینیم و ( به مشرکان ) می گوییم: «دلیل خود را بیاورید!» اما آنها می دانند که حق از آن خداست ، و تمام آنچه را افترا می بستند از ( نظر ) آنها گم خواهد شد!

(76) قارون از قوم موسی بود ، اما بر آنان ستم کرد ما آن قدر از گنجها به او داده بودیم که حمل کلیدهای آن برای یک گروه زورمند مشکل بود! ( به خاطر آورید ) هنگامی را که قومش به او گفتند: «این همه شادی مغرورانه مکن ، که خداوند شادی کنندگان مغرور را دوست نمی دارد!

(77) و در آنچه خدا به تو داده ، سرای آخرت را بطلب و بهره ات را از دنیا فراموش مکن و همان گونه که خدا به تو نیکی کرده نیکی کن و هرگز در زمین در جستجوی فساد مباش ، که خدا مفسدان را دوست ندارد!

(78) ( قارون ) گفت: «این ثروت را بوسیله دانشی که نزد من است به دست آورده ام!» آیا او نمی دانست که خداوند اقوامی را پیش از او هلاک کرد که نیرومندتر و ثروتمندتر از او بودند؟! ( و هنگامی که عذاب الهی فرا رسد ، ) مجرمان از گناهانشان سؤال نمی شوند.

(79) ( روزی قارون ) با تمام زینت خود در برابر قومش ظاهر شد ، آنها که خواهان زندگی دنیا بودند گفتند: «ای کاش همانند آنچه به قارون داده شده است ما نیز داشتیم! به راستی که او بهره عظیمی دارد!»

(80) اما کسانی که علم و دانش به آنها داده شده بود گفتند: «وای بر شما ثواب الهی برای کسانی که ایمان آورده اند و عمل صالح انجام می دهند بهتر است ، اما جز صابران آن را دریافت نمی کنند.»


ترجمه سوره قصص ( از آیه 41 تا آیه 60 )
ساعت ۳:٢٤ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٥ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره قصص

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ41وَ أَتْبَعْناهُمْ فی‏ هذِهِ الدُّنْیا لَعْنَةً وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحینَ42وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَى الْکِتابَ مِنْ بَعْدِ ما أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ الْأُولى‏ بَصائِرَ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ43وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنا إِلى‏ مُوسَى الْأَمْرَ وَ ما کُنْتَ مِنَ الشَّاهِدینَ44وَ لکِنَّا أَنْشَأْنا قُرُوناً فَتَطاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَ ما کُنْتَ ثاوِیاً فی‏ أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِنا وَ لکِنَّا کُنَّا مُرْسِلینَ45وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا وَ لکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ46وَ لَوْ لا أَنْ تُصیبَهُمْ مُصیبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَیْنا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ47فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا لَوْ لا أُوتِیَ مِثْلَ ما أُوتِیَ مُوسى‏ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِما أُوتِیَ مُوسى‏ مِنْ قَبْلُ قالُوا سِحْرانِ تَظاهَرا وَ قالُوا إِنَّا بِکُلٍّ کافِرُونَ48قُلْ فَأْتُوا بِکِتابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدى‏ مِنْهُما أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ49فَإِنْ لَمْ یَسْتَجیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّما یَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ50وَ لَقَدْ وَصَّلْنا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ51الَّذینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ مِنْ قَبْلِهِ هُمْ بِهِ یُؤْمِنُونَ52وَ إِذا یُتْلى‏ عَلَیْهِمْ قالُوا آمَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنا إِنَّا کُنَّا مِنْ قَبْلِهِ مُسْلِمینَ53أُولئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَیْنِ بِما صَبَرُوا وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ54وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَکُمْ أَعْمالُکُمْ سَلامٌ عَلَیْکُمْ لا نَبْتَغِی الْجاهِلینَ55إِنَّکَ لا تَهْدی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ یَهْدی مَنْ یَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدینَ56وَ قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى‏ مَعَکَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا أَ وَ لَمْ نُمَکِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً یُجْبى‏ إِلَیْهِ ثَمَراتُ کُلِّ شَیْ‏ءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا یَعْلَمُونَ57وَ کَمْ أَهْلَکْنا مِنْ قَرْیَةٍ بَطِرَتْ مَعیشَتَها فَتِلْکَ مَساکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلیلاً وَ کُنَّا نَحْنُ الْوارِثینَ58وَ ما کانَ رَبُّکَ مُهْلِکَ الْقُرى‏ حَتَّى یَبْعَثَ فی‏ أُمِّها رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِنا وَ ما کُنَّا مُهْلِکِی الْقُرى‏ إِلاَّ وَ أَهْلُها ظالِمُونَ59وَ ما أُوتیتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَمَتاعُ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ زینَتُها وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقى‏ أَ فَلا تَعْقِلُونَ60

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(41) و آنان [ فرعونیان ] را پیشوایانی قرار دادیم که به آتش ( دوزخ ) دعوت می کنند و روز رستاخیز یاری نخواهند شد!

(42) و در این دنیا نیز لعنتی بدنبال آنان قرار دادیم و روز قیامت از زشت رویانند!

(43) و ما به موسی کتاب آسمانی دادیم بعد از آنکه اقوام قرون نخستین را هلاک نمودیم کتابی که برای مردم بصیرت آفرین بود ، و مایه هدایت و رحمت شاید متذکر شوند!

(44) تو در جانب غربی نبودی هنگامی که ما فرمان نبوّت را به موسی دادیم و تو از شاهدان نبودی ( در آن هنگام که معجزات را در اختیار موسی گذاردیم ) !

(45) ولی ما اقوامی را در اعصار مختلف خلق کردیم ، و زمانهای طولانی بر آنها گذشت ( که آثار انبیا از دلهایشان محو شد پس تو را با کتاب آسمانیت فرستادیم ) ! تو هرگز در میان مردم مدین اقامت نداشتی تا ( از وضع آنان آگاه باشی و ) آیات ما را برای آنها [ مشرکان مکّه ] بخوانی ، ولی ما بودیم که تو را فرستادیم ( و این آیات را در اختیارت قرار دادیم ) !

(46) تو در کنار طور نبودی زمانی که ما ندا دادیم ولی این رحمتی از سوی پروردگارت بود ( که این اخبار را در اختیار تو نهاد ) تا بوسیله آن قومی را انذار کنی که پیش از تو هیچ انذارکننده ای برای آنان نیامده است شاید متذکّر شوند!

(47) هر گاه ( پیش از فرستادن پیامبری ) مجازات و مصیبتی بر اثر اعمالشان به آنان می رسید ، می گفتند: «پروردگارا! چرا رسولی برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیروی کنیم و از مؤمنان باشیم؟!»

(48) ولی هنگامی که حقّ از نزد ما برای آنها آمد گفتند: «چرا مثل همان چیزی که به موسی داده شد به این پیامبر داده نشده است؟!» مگر بهانه جویانی همانند آنان ، معجزاتی را که در گذشته به موسی داده شد ، انکار نکردند و گفتند: «این دو نفر [ موسی و هارون ] دو ساحرند که دست به دست هم داده اند ( تا ما را گمراه کنند ) و ما به هر دو کافریم»؟!

(49) بگو: «اگر راست می گویید ( که تورات و قرآن از سوی خدا نیست ) ، کتابی هدایت بخش تر از این دو از نزد خدا بیاورید ، تا من از آن پیروی کنم!»

(50) اگر این پیشنهاد تو را نپذیرند ، بدان که آنان تنها از هوسهای خود پیروی می کنند! و آیا گمراهتر از آن کس که پیروی هوای نفس خویش کرده و هیچ هدایت الهی را نپذیرفته ، کسی پیدا می شود؟! مسلّماً خداوند قوم ستمگر را هدایت نمی کند!

(51) ما آیات قرآن را یکی پس از دیگری برای آنان آوردیم شاید متذکّر شوند!

(52) کسانی که قبلًا کتاب آسمانی به آنان داده ایم به آن [ قرآن ] ایمان می آورند!

(53) و هنگامی که بر آنان خوانده شود می گویند: «به آن ایمان آوردیم اینها همه حق است و از سوی پروردگار ماست ما پیش از این هم مسلمان بودیم!»

(54) آنها کسانی هستند که بخاطر شکیباییشان ، اجر و پاداششان را دو بار دریافت می دارند و بوسیله نیکیها بدیها را دفع می کنند و از آنچه به آنان روزی داده ایم انفاق می نمایند.

(55) و هر گاه سخن لغو و بیهوده بشنوند ، از آن روی می گردانند و می گویند: «اعمال ما از آن ماست و اعمال شما از آن خودتان سلام بر شما ( سلام وداع ) ما خواهان جاهلان نیستیم!»

(56) تو نمی توانی کسی را که دوست داری هدایت کنی ولی خداوند هر کس را بخواهد هدایت می کند و او به هدایت یافتگان آگاهتر است!

(57) آنها گفتند: «ما اگر هدایت را همراه تو پذیرا شویم ، ما را از سرزمینمان می ربایند!» آیا ما حرم امنی در اختیار آنها قرار ندادیم که ثمرات هر چیزی ( از هر شهر و دیاری ) بسوی آن آورده می شود؟! رزقی است از جانب ما ولی بیشتر آنان نمی دانند!

(58) و چه بسیار از شهرها و آبادیهایی را که بر اثر فراوانی نعمت ، مست و مغرور شده بودند هلاک کردیم! این خانه های آنهاست ( که ویران شده ) ، و بعد از آنان جز اندکی کسی در آنها سکونت نکرد و ما وارث آنان بودیم!

(59) و پروردگار تو هرگز شهرها و آبادیها را هلاک نمی کرد تا اینکه در کانون آنها پیامبری مبعوث کند که آیات ما را بر آنان بخواند و ما هرگز آبادیها و شهرها را هلاک نکردیم مگر آنکه اهلش ظالم بودند!

(60) آنچه به شما داده شده ، متاع زندگی دنیا و زینت آن است و آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است آیا اندیشه نمی کنید؟!


ترجمه سوره قصص ( از آیه 21 تا آیه 40 )
ساعت ٦:٥٩ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٥ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره قصص

فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً یَتَرَقَّبُ قالَ رَبِّ نَجِّنی‏ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمینَ21وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْیَنَ قالَ عَسى‏ رَبِّی أَنْ یَهْدِیَنی‏ سَواءَ السَّبیلِ22وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْیَنَ وَجَدَ عَلَیْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ یَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَیْنِ تَذُودانِ قالَ ما خَطْبُکُما قالَتا لا نَسْقی‏ حَتَّى یُصْدِرَ الرِّعاءُ وَ أَبُونا شَیْخٌ کَبیرٌ23فَسَقى‏ لَهُما ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ فَقالَ رَبِّ إِنِّی لِما أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقیرٌ24فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشی‏ عَلَى اسْتِحْیاءٍ قالَتْ إِنَّ أَبی‏ یَدْعُوکَ لِیَجْزِیَکَ أَجْرَ ما سَقَیْتَ لَنا فَلَمَّا جاءَهُ وَ قَصَّ عَلَیْهِ الْقَصَصَ قالَ لا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمینَ25قالَتْ إِحْداهُما یا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَیْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِیُّ الْأَمینُ26قالَ إِنِّی أُریدُ أَنْ أُنْکِحَکَ إِحْدَى ابْنَتَیَّ هاتَیْنِ عَلى‏ أَنْ تَأْجُرَنی‏ ثَمانِیَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِکَ وَ ما أُریدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَیْکَ سَتَجِدُنی‏ إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحینَ27قالَ ذلِکَ بَیْنی‏ وَ بَیْنَکَ أَیَّمَا الْأَجَلَیْنِ قَضَیْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَیَّ وَ اللَّهُ عَلى‏ ما نَقُولُ وَکیلٌ28فَلَمَّا قَضى‏ مُوسَى الْأَجَلَ وَ سارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً قالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ ناراً لَعَلِّی آتیکُمْ مِنْها بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّکُمْ تَصْطَلُونَ29فَلَمَّا أَتاها نُودِیَ مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَیْمَنِ فِی الْبُقْعَةِ الْمُبارَکَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ یا مُوسى‏ إِنِّی أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعالَمینَ30وَ أَنْ أَلْقِ عَصاکَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ کَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ یُعَقِّبْ یا مُوسى‏ أَقْبِلْ وَ لا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الْآمِنینَ31اسْلُکْ یَدَکَ فی‏ جَیْبِکَ تَخْرُجْ بَیْضاءَ مِنْ غَیْرِ سُوءٍ وَ اضْمُمْ إِلَیْکَ جَناحَکَ مِنَ الرَّهْبِ فَذانِکَ بُرْهانانِ مِنْ رَبِّکَ إِلى‏ فِرْعَوْنَ وَ مَلاَئِهِ إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً فاسِقینَ32قالَ رَبِّ إِنِّی قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْساً فَأَخافُ أَنْ یَقْتُلُونِ33وَ أَخی‏ هارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِساناً فَأَرْسِلْهُ مَعی‏ رِدْءاً یُصَدِّقُنی‏ إِنِّی أَخافُ أَنْ یُکَذِّبُونِ34قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخیکَ وَ نَجْعَلُ لَکُما سُلْطاناً فَلا یَصِلُونَ إِلَیْکُما بِآیاتِنا أَنْتُما وَ مَنِ اتَّبَعَکُمَا الْغالِبُونَ35فَلَمَّا جاءَهُمْ مُوسى‏ بِآیاتِنا بَیِّناتٍ قالُوا ما هذا إِلاَّ سِحْرٌ مُفْتَرىً وَ ما سَمِعْنا بِهذا فی‏ آبائِنَا الْأَوَّلینَ36وَ قالَ مُوسى‏ رَبِّی أَعْلَمُ بِمَنْ جاءَ بِالْهُدى‏ مِنْ عِنْدِهِ وَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ37وَ قالَ فِرْعَوْنُ یا أَیُّهَا الْمَلَأُ ما عَلِمْتُ لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْری فَأَوْقِدْ لی‏ یا هامانُ عَلَى الطِّینِ فَاجْعَلْ لی‏ صَرْحاً لَعَلِّی أَطَّلِعُ إِلى‏ إِلهِ مُوسى‏ وَ إِنِّی لَأَظُنُّهُ مِنَ الْکاذِبینَ38وَ اسْتَکْبَرَ هُوَ وَ جُنُودُهُ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَیْنا لا یُرْجَعُونَ39فَأَخَذْناهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْناهُمْ فِی الْیَمِّ فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الظَّالِمینَ40

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(21) موسی از شهر خارج شد در حالی که ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثه ای عرض کرد: «پروردگارا! مرا از این قوم ظالم رهایی بخش!»

(22) و هنگامی که متوجّه جانب مدین شد گفت: «امیدوارم پروردگارم مرا به راه راست هدایت کند!»

(23) و هنگامی که به ( چاه ) آب مدین رسید ، گروهی از مردم را در آنجا دید که چهارپایان خود را سیراب می کنند و در کنار آنان دو زن را دید که مراقب گوسفندان خویشند ( و به چاه نزدیک نمی شوند موسی ) به آن دو گفت: «کار شما چیست؟ ( چرا گوسفندان خود را آب نمی دهید؟! ) » گفتند: «ما آنها را آب نمی دهیم تا چوپانها همگی خارج شوند و پدر ما پیر مرد کهنسالی است ( و قادر بر این کارها نیست. ) !»

(24) موسی برای ( گوسفندان ) آن دو آب کشید سپس رو به سایه آورد و عرض کرد: «پروردگارا! هر خیر و نیکی بر من فرستی ، به آن نیازمندم!»

(25) ناگهان یکی از آن دو ( زن ) به سراغ او آمد در حالی که با نهایت حیا گام برمی داشت ، گفت: «پدرم از تو دعوت می کند تا مزد آب دادن ( به گوسفندان ) را که برای ما انجام دادی به تو بپردازد.» هنگامی که موسی نزد او [ شعیب ] آمد و سرگذشت خود را شرح داد ، گفت: «نترس ، از قوم ظالم نجات یافتی!»

(26) یکی از آن دو ( دختر ) گفت: «پدرم! او را استخدام کن ، زیرا بهترین کسی را که می توانی استخدام کنی آن کسی است که قویّ و امین باشد ( و او همین مرد است ) !»

(27) ( شعیب ) گفت: «من می خواهم یکی از این دو دخترم را به همسری تو درآورم به این شرط که هشت سال برای من کار کنی و اگر آن را تا ده سال افزایش دهی ، محبّتی از ناحیه توست من نمی خواهم کار سنگینی بر دوش تو بگذارم و ان شاء اللَّه مرا از صالحان خواهی یافت»

(28) ( موسی ) گفت: « ( مانعی ندارد ، ) این قراردادی میان من و تو باشد البته هر کدام از این دو مدّت را انجام دهم ستمی بر من نخواهد بود ( و من در انتخاب آن آزادم ) ! و خدا بر آنچه ما می گوییم گواه است!»

(29) هنگامی که موسی مدّت خود را به پایان رسانید و همراه خانواده اش ( از مدین به سوی مصر ) حرکت کرد ، از جانب طور آتشی دید! به خانواده اش گفت: «درنگ کنید که من آتشی دیدم! ( می روم ) شاید خبری از آن برای شما بیاورم ، یا شعله ای از آتش تا با آن گرم شوید!»

(30) هنگامی که به سراغ آتش آمد ، از کرانه راست درّه ، در آن سرزمین پر برکت ، از میان یک درخت ندا داده شد که: «ای موسی! منم خداوند ، پروردگار جهانیان!

(31) عصایت را بیفکن!» هنگامی که ( عصا را افکند و ) دید همچون ماری با سرعت حرکت می کند ، ترسید و به عقب برگشت ، و حتّی پشت سر خود را نگاه نکرد! ندا آمد: «برگرد و نترس ، تو در امان هستی!

(32) دستت را در گریبان خود فروبر ، هنگامی که خارج می شود سفید و درخشنده است بدون عیب و نقص و دستهایت را بر سینه ات بگذار ، تا ترس و وحشت از تو دور شود! این دو [ معجزه عصا و ید بیضا ] برهان روشن از پروردگارت بسوی فرعون و اطرافیان اوست ، که آنان قوم فاسقی هستند!»

(33) عرض کرد: «پروردگارا! من یک تن از آنان را کشته ام می ترسم مرا به قتل برسانند!

(34) و برادرم هارون زبانش از من فصیحتر است او را همراه من بفرست تا یاور من باشد و مرا تصدیق کند می ترسم مرا تکذیب کنند!»

(35) فرمود: «بزودی بازوان تو را بوسیله برادرت محکم ( و نیرومند ) می کنیم ، و برای شما سلطه و برتری قرار می دهیم و به برکت آیات ما ، بر شما دست نمی یابند شما و پیروانتان پیروزید!»

(36) هنگامی که موسی معجزات روشن ما را برای آنان آورد ، گفتند: «این چیزی جز سحر نیست که بدروغ به خدا بسته شده ما هرگز چنین چیزی را در نیاکان خود نشنیده ایم!»

(37) موسی گفت: «پروردگارم از حال کسانی که هدایت را از نزد او آورده اند ، و کسانی که عاقبت نیک سرا ( ی دنیا و آخرت ) از آن آنهاست آگاهتر است! مسلّماً ظالمان رستگار نخواهند شد!»

(38) فرعون گفت: «ای جمعیت اشراف! من خدایی جز خودم برای شما سراغ ندارم. ( امّا برای تحقیق بیشتر ، ) ای هامان ، برایم آتشی بر گل بیفروز ( و آجرهای محکم بساز ) ، و برای من برج بلندی ترتیب ده تا از خدای موسی خبر گیرم هر چند من گمان می کنم او از دروغگویان است!»

(39) ( سرانجام ) فرعون و لشکریانش بدون حقّ در زمین استکبار کردند ، و پنداشتند بسوی ما بازگردانده نمی شوند!

(40) ما نیز او و لشکریانش را گرفتیم و به دریا افکندیم اکنون بنگر پایان کار ظالمان چگونه بود!


ترجمه سوره قصص ( از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ٤:٠٥ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٤ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره قصص

طسم1تِلْکَ آیاتُ الْکِتابِ الْمُبینِ2نَتْلُوا عَلَیْکَ مِنْ نَبَإِ مُوسى‏ وَ فِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ3إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِیَعاً یَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ یُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ یَسْتَحْیی‏ نِساءَهُمْ إِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدینَ4وَ نُریدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثینَ5وَ نُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَ نُرِیَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما کانُوا یَحْذَرُونَ6وَ أَوْحَیْنا إِلى‏ أُمِّ مُوسى‏ أَنْ أَرْضِعیهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَیْهِ فَأَلْقیهِ فِی الْیَمِّ وَ لا تَخافی‏ وَ لا تَحْزَنی‏ إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیْکِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلینَ7فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِیَکُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً إِنَّ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما کانُوا خاطِئینَ8وَ قالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَیْنٍ لی‏ وَ لَکَ لا تَقْتُلُوهُ عَسى‏ أَنْ یَنْفَعَنا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ9وَ أَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ مُوسى‏ فارِغاً إِنْ کادَتْ لَتُبْدی بِهِ لَوْ لا أَنْ رَبَطْنا عَلى‏ قَلْبِها لِتَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ10وَ قالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّیهِ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ11وَ حَرَّمْنا عَلَیْهِ الْمَراضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقالَتْ هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلى‏ أَهْلِ بَیْتٍ یَکْفُلُونَهُ لَکُمْ وَ هُمْ لَهُ ناصِحُونَ12فَرَدَدْناهُ إِلى‏ أُمِّهِ کَیْ تَقَرَّ عَیْنُها وَ لا تَحْزَنَ وَ لِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا یَعْلَمُونَ13وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوى‏ آتَیْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنینَ14وَ دَخَلَ الْمَدینَةَ عَلى‏ حینِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِها فَوَجَدَ فیها رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلانِ هذا مِنْ شیعَتِهِ وَ هذا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغاثَهُ الَّذی مِنْ شیعَتِهِ عَلَى الَّذی مِنْ عَدُوِّهِ فَوَکَزَهُ مُوسى‏ فَقَضى‏ عَلَیْهِ قالَ هذا مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبینٌ15قالَ رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسی‏ فَاغْفِرْ لی‏ فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ16قالَ رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَیَّ فَلَنْ أَکُونَ ظَهیراً لِلْمُجْرِمینَ17فَأَصْبَحَ فِی الْمَدینَةِ خائِفاً یَتَرَقَّبُ فَإِذَا الَّذِی اسْتَنْصَرَهُ بِالْأَمْسِ یَسْتَصْرِخُهُ قالَ لَهُ مُوسى‏ إِنَّکَ لَغَوِیٌّ مُبینٌ18فَلَمَّا أَنْ أَرادَ أَنْ یَبْطِشَ بِالَّذی هُوَ عَدُوٌّ لَهُما قالَ یا مُوسى‏ أَ تُریدُ أَنْ تَقْتُلَنی‏ کَما قَتَلْتَ نَفْساً بِالْأَمْسِ إِنْ تُریدُ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ جَبَّاراً فِی الْأَرْضِ وَ ما تُریدُ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْمُصْلِحینَ19وَ جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدینَةِ یَسْعى‏ قالَ یا مُوسى‏ إِنَّ الْمَلَأَ یَأْتَمِرُونَ بِکَ لِیَقْتُلُوکَ فَاخْرُجْ إِنِّی لَکَ مِنَ النَّاصِحینَ20

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(1) طسم!

(2) اینها از آیات کتاب مبین است!

(3) ما از داستان موسی و فرعون بحقّ بر تو می خوانیم ، برای گروهی که ( طالب حقّند و ) ایمان می آورند!

(4) فرعون در زمین برتری جویی کرد ، و اهل آن را به گروه های مختلفی تقسیم نمود گروهی را به ضعف و ناتوانی می کشاند ، پسرانشان را سر می برید و زنانشان را ( برای کنیزی و خدمت ) زنده نگه می داشت او به یقین از مفسدان بود!

(5) ما می خواهیم بر مستضعفان زمین منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان روی زمین قرار دهیم!

(6) و حکومتشان را در زمین پابرجا سازیم و به فرعون و هامان و لشکریانشان ، آنچه را از آنها [ بنی اسرائیل ] بیم داشتند نشان دهیم!

(7) ما به مادر موسی الهام کردیم که: «او را شیر ده و هنگامی که بر او ترسیدی ، وی را در دریا ( ی نیل ) بیفکن و نترس و غمگین مباش ، که ما او را به تو بازمی گردانیم ، و او را از رسولان قرار می دهیم!»

(8) ( هنگامی که مادر بفرمان خدا او را به دریا افکند ) خاندان فرعون او را از آب گرفتند ، تا سرانجام دشمن آنان و مایه اندوهشان گردد! مسلّماً فرعون و هامان و لشکریانشان خطاکار بودند.

(9) همسر فرعون ( چون دید آنها قصد کشتن کودک را دارند ) گفت: «نور چشم من و توست! او را نکشید شاید برای ما مفید باشد ، یا او را بعنوان پسر خود برگزینیم!» و آنها نمی فهمیدند ( که دشمن اصلی خود را در آغوش خویش می پرورانند ) !

(10) ( سرانجام ) قلب مادر موسی از همه چیز ( جز یاد فرزندش ) تهی گشت و اگر دل او را ( بوسیله ایمان و امید ) محکم نکرده بودیم ، نزدیک بود مطلب را افشا کند!

(11) و ( مادر موسی ) به خواهر او گفت: «وضع حال او را پیگیری کن!» او نیز از دور ماجرا را مشاهده کرد در حالی که آنان بی خبر بودند.

(12) ما همه زنان شیرده را از پیش بر او حرام کردیم ( تا تنها به آغوش مادر بازگردد ) و خواهرش ( که بیتابی مأموران را برای پیدا کردن دایه مشاهده کرد ) گفت: «آیا شما را به خانواده ای راهنمایی کنم که می توانند این نوزاد را برای شما کفالت کنند و خیرخواه او باشند؟!»

(13) ما او را به مادرش بازگرداندیم تا چشمش روشن شود و غمگین نباشد و بداند که وعده الهی حق است ولی بیشتر آنان نمی دانند!

(14) و هنگامی که ( موسی ) نیرومند و کامل شد ، حکمت و دانش به او دادیم و این گونه نیکوکاران را جزا می دهیم!

(15) او به هنگامی که اهل شهر در غفلت بودند وارد شهر شد ناگهان دو مرد را دید که به جنگ و نزاع مشغولند یکی از پیروان او بود ( و از بنی اسرائیل ) ، و دیگری از دشمنانش ، آن که از پیروان او بود در برابر دشمنش از وی تقاضای کمک نمود موسی مشت محکمی بر سینه او زد و کار او را ساخت ( و بر زمین افتاد و مرد ) موسی گفت: «این ( نزاع شما ) از عمل شیطان بود ، که او دشمن و گمراه کننده آشکاری است»

(16) ( سپس ) عرض کرد: «پروردگارا! من به خویشتن ستم کردم مرا ببخش!» خداوند او را بخشید ، که او غفور و رحیم است!

(17) عرض کرد: «پروردگارا! بشکرانه نعمتی که به من دادی ، هرگز پشتیبان مجرمان نخواهم بود!»

(18) موسی در شهر ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثه ای ( و در جستجوی اخبار ) ناگهان دید همان کسی که دیروز از او یاری طلبیده بود فریاد می زند و از او کمک می خواهد ، موسی به او گفت: «تو آشکارا انسان ( ماجراجو و ) گمراهی هستی!»

(19) و هنگامی که خواست با کسی که دشمن هر دوی آنها بود درگیر شود و با قدرت مانع او گردد ، ( فریادش بلند شد ، ) گفت: «ای موسی می خواهی! مرا بکشی همان گونه که دیروز انسانی را کشتی؟! تو فقط می خواهی جبّاری در روی زمین باشی ، و نمی خواهی از مصلحان باشی!»

(20) ( در این هنگام ) مردی با سرعت از دورترین نقطه شهر [ مرکز فرعونیان ] آمد و گفت: «ای موسی! این جمعیّت برای کشتن تو به مشورت نشسته اند فوراً از شهر خارج شو ، که من از خیرخواهان توام!»


تفسیر سوره ممتحنه
ساعت ۱:٥٠ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱٤ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره ممتحنه

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِما جاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیَّاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّکُمْ إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهاداً فی‏ سَبیلی‏ وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتی‏ تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِما أَخْفَیْتُمْ وَ ما أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبیلِ1إِنْ یَثْقَفُوکُمْ یَکُونُوا لَکُمْ أَعْداءً وَ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ وَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَ وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ2لَنْ تَنْفَعَکُمْ أَرْحامُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ یَفْصِلُ بَیْنَکُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصیرٌ3قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فی‏ إِبْراهیمَ وَ الَّذینَ مَعَهُ إِذْ قالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآؤُا مِنْکُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ کَفَرْنا بِکُمْ وَ بَدا بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةُ وَ الْبَغْضاءُ أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلاَّ قَوْلَ إِبْراهیمَ لِأَبیهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَکَ وَ ما أَمْلِکُ لَکَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَیْ‏ءٍ رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا وَ إِلَیْکَ أَنَبْنا وَ إِلَیْکَ الْمَصیرُ4رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذینَ کَفَرُوا وَ اغْفِرْ لَنا رَبَّنا إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ5لَقَدْ کانَ لَکُمْ فیهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ مَنْ یَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ6عَسَى اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الَّذینَ عادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً وَ اللَّهُ قَدیرٌ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ7لا یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذینَ لَمْ یُقاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطینَ8إِنَّما یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذینَ قاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ أَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ وَ ظاهَرُوا عَلى‏ إِخْراجِکُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ9یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا جاءَکُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإیمانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْکُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ یَحِلُّونَ لَهُنَّ وَ آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ إِذا آتَیْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ وَ سْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَ لْیَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا ذلِکُمْ حُکْمُ اللَّهِ یَحْکُمُ بَیْنَکُمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ حَکیمٌ10وَ إِنْ فاتَکُمْ شَیْ‏ءٌ مِنْ أَزْواجِکُمْ إِلَى الْکُفَّارِ فَعاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذینَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ مِثْلَ ما أَنْفَقُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذی أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ11یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذا جاءَکَ الْمُؤْمِناتُ یُبایِعْنَکَ عَلى‏ أَنْ لا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْئاً وَ لا یَسْرِقْنَ وَ لا یَزْنینَ وَ لا یَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَ لا یَأْتینَ بِبُهْتانٍ یَفْتَرینَهُ بَیْنَ أَیْدیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لا یَعْصینَکَ فی‏ مَعْرُوفٍ فَبایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ12یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ قَدْ یَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ کَما یَئِسَ الْکُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ13

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(1) (یا ایها الذین امنوا لا تتخذوا عدوی و عدوکم اؤلیاء تلقون الیهم بالموده وقد کفروا بما جاءکم من الحق یخرجون الرسول و ایاکم ان تؤمنوا بالله ربکم ان کنتم خرجتم جهادا فی سبیلی و ابتغاء مرضاتی تسرون الیهم بالموده و انا اعلم بما اخفیتم وما اعلنتم و من یفعله منکم فقد ضل سواء السبیل ):(ای کسانیکه ایمان آورده اید،دشمن من و دشمن خودتان را به دوستی نگیرید، آیا مراتب دوستی خود را به ایشان تقدیم می کنید با اینکه به شریعتی که برای شما آمده و حق است کفر می ورزند و نیزرسول و شما را به جرم اینکه به خدا، پروردگارتان ایمان آورده اید بیرون می کنند؟ اگربرای رضای من و جهاد در راه من مهاجرت کرده اید، نباید آنان را دوست خود بگیریدو پنهانی با ایشان دوستی کنید، چون من بهتر می دانم که چه چیزهایی را پنهان نموده وچه چیزهایی را اظهارمی کنیدوهرکس از شماکه چنین کند،از راه مستقیم گمراه شده است )شأن نزول این آیه در باره حاطب بن ابی بلتعه است که پنهانی نامه ای به مشرکین مکه نوشته و آنها را از تصمیم پیامبر ص برای خروج بر مکه و فتح آن آگاه نموده ، تا به این وسیله دوستی آنها را جلب کند و دست مشرکین را از نزدیکان خود که در مکه بودندنگه دارد، پس خدای متعال رسول خود را آگاه نمود و این آیات نازل شدو امثال او رااز این عمل نهی کرده و می فرماید: ای مؤمنان ، مشرکین را که دشمن من هستند و برای من شریک گرفته و دعوت مرا رد کرده و رسول مرا تکذیب کرده اند و دشمن خودتان نیز می باشند و با شما که به خدا ایمان آورده و مال و جانتان را در راه خدا فدا می کنید،دشمنی می ورزند، به دوستی نگیرید، چون هر کس از شما که آنها را به دوستی بگیرد، اززمره آنهاست ، شما چگونه با آنها اظهار دوستی و ابلاغ مودت می کنید، با اینکه آنها به دین حقی که پیامبر ص آورده کفر ورزیدند و رسول و شما را مجبور به مهاجرت ازمکه به مدینه نمودند و شما را از بابت ایمان به پروردگارتان که حق و واجب است وجرمی محسوب نمی شود، مؤاخذه و مجازات کردند، اگر مهاجرتتان ، جهاد در راه من وبه منظور خشنودی من است ، دیگر دشمنان مرا به دوستی نگیرید، و این عبارت از باب شرط نمودن حکم به امری محقق الوقوع است ، تا به این وسیله حکم را تأیید نموده وملازمه بین شرط و حکم را محکم و تأکید نماید، مانند پدری که به فرزندش بگوید: اگرتو فرزند منی ، پس چنین امری را انجام مده ، در ادامه می فرماید: شما در خفا به آنهااعلام دوستی می کنید، در حالیکه من بهتر از هر دانایی می دانم و آگاهم که شما چه اموری را پنهان و یا آشکار می کنیدو من به گفتار و کردار شما به گونه ای علم دارم که اخفاء و اظهار شما نسبت به آن یکسان است و هر کس با مشرکین دوستی کند، حقیقتا ازطریق مستقیم که همان راه خداست ، گمراه‌ شده‌ است‌ .

(2) (ان یثقفوکم یکونوا لکم اعداء و یبسطوا الیکم ایدیهم و السنتهم بالسوءوودوا لو تکفرون ):(اگر کفار به شما دست بیابند، دشمنان شما خواهند بود و دست وزبان خود را به آزار شما دراز خواهند کرد وآرزومند آنند که شما هم کافر شوید)(ثقف )یعنی حذاقت در درک چیزی که مجازا به عنوان ظفر و دستیابی نیز استعمال می شود، می فرماید: دوستی با کفار هیچ سودی به حالتان ندارد، چون علی رغم این دوستیها، اگر آنها به شما دست یابند، دشمنی خود را اعمال می کنند و دست خود را به قتل و اسیر کردن و تعذیب شما می گشایند و از هر ناسزا و بدگویی نسبت به شما دریغ نمی ورزند و دوست می دارند که شما کافر شوید، همچنانکه در مکه نیز مؤمنان را آزارمی دادند تا آنها دست از دینشان بردارند.

(3) (لن تنفعکم ارحامکم و لا اولادکم یوم القیمه یفصل بینکم و الله بما تعملون بصیر):(خویشاوند و اولاد شما در روز قیامت هیچ سودی برایتان ندارند و روز قیامت همه این روابط عاطفی قطع می شود، و خدا به آنچه می کنید بیناست )یعنی این ارحام و اولادی که شما به خاطر حفظ آنها با مشرکین اعلام دوستی می کنید،در روز قیامت هیچ تأثیری در رفع عذاب الهی از شما ندارند و ابدا دردی ازشما دوا نمی کنند و در آن روز همه نسبها و سببها منقطع می شوند و همه اسباب از کارمی افتند، لذا نسبت خویشاوندی در آنروز ابدابه کارتان نمی آید، پس شایسته نیست که به خاطر این ارحام و اولاد عذاب خدا را بر خود روا سازید، چون در قیامت فقط شماهستید و اعمالتان ، و خداوند نسبت به همه اعمال شما بینا و آگاه است و شما را از جهت دوستی با کفار مؤاخذه و مجازات می کند.

(4) (قد کانت لکم اسوه حسنه فی ابرهیم و الذین معه اذ قالوا لقومهم انا برء ؤامنکم و مما تعبدون من دون الله کفرنا بکم و بدابیننا و بینکم العداوه و البغضاء ابداحتی تؤمنوا بالله وحده الا قول ابرهیم لابیه لاستغفرن لک و ما املک لک من الله من شی ء ربنا علیک توکلنا و الیک انبنا و الیک المصیر):(به تحقیق شما الگوی خوبی در ابراهیم و پیروان او دارید، یاد آرید، آنزمان را که به قوم خود گفتند: ما از شما و ازآنچه به غیر خدا می پرستید بیزاریم ، به شما کافریم و از همین امروز برای ابد به شما اعلام قطع رابطه خویشاوندی و اعلام دشمنی و کینه می کنیم تا روزی که به خدای یگانه ایمان آورید، به جز سخنی که ابراهیم که به پدرش گفت : من فقط از خدا برایت طلب مغفرت می کنم و کار دیگری نمی توانم از ناحیه خدا برایت صورت دهم ، و همگی گفتند:پروردگارا فقط بر تو توکل نموده و به سوی تو باز می گردیم و توبه می کنیم که بازگشت به سوی توست )در اینجا خطاب به مؤمنان می فرماید: شما می توانید به ابراهیم و پیروان او اقتدای نیکویی داشته باشید و مراد از اتباع ابراهیم ، همسر ابراهیم و بعضی مؤمنانی است که به اوگرویده بودند، می فرماید به یاد آرید آن زمانی را که آنها به قوم بت پرست خود گفتند:ما از شما و از بتهایی که به غیر خدا می پرستید بیزاریم و این همان مطلبی است که مؤمنان باید در آن امر به ایشان اقتداء کنند،(چون اقتدا در امور اساطیری و باطل و خرافه معناندارد).و گفتند: ما به عقیده شما کافریم و دشمنی و عداوت میان ما حاکم است تا وقتی که شما به خدای واحد ایمان بیاورید، یعنی پیروان ابراهیم برائت از مشرکین را به سه امرتفسیر کرده اند:(1ـ مخالفت عملی با شرک آنها،(2ـ عداوت قلبی با ایشان ،(3ـ استمراراین وضع تا وقتی که آنها بر شرک خود باقی هستند.در ادامه می فرماید: آنها همه روابط خود را با قوم مشرک خود بکلی قطع نمودند به جز یک رابطه و آن گفتار ابراهیم به پدرش بود که گفت : من بزودی برای تو ازپروردگارم طلب مغفرت می کنم و این وعده ابراهیم به جهت آن بود که برایش روشن نبوده که او دشمن خداست و امیدوار بوده تا شاید توبه کند و بسوی خدا باز گردد، اماوقتی برایش معلوم شد که او ایمان آور نیست از وی برائت جست ،آنگاه در مقام اعتراف به عجز و ذلت بندگی خود در برابر غنای پروردگار و عزت او می گوید: من دررابطه با این استغفار برای تو از جانب خودم هیچ قدرت و اراده و ملکیتی ندارم ، فقطخداست که می تواند استغفار مرا اجابت کند و به تو رحم کند و یا اعراض نموده ورحمت خود را دریغ دارد.و نیز ابراهیم و مؤمنان به درگاه پروردگار خود عرضه می دارند که پروردگارا ما درهمه امورمان فقط بر تو توکل و اعتماد می کنیم و در همه امور تدبیر خود را به تووامی گذاریم و بسوی تو انابه ورجوع می کنیم و بازگشت هر چیز به سوی توست و ما باجانهای خود بسوی تو هجرت می کنیم .

(5) (ربنا لا تجعلنا فتنه للذین کفروا و اغفرلنا ربنا انک انت العزیز الحکیم ):(پروردگارا ما را مایه امتحان و فتنه کسانی که کافر شدند، قرار مده و ما را بیامرز که همانافقط تو عزیز و حکیمی )این قسمت متن دعای ابراهیم ع و پیروان اوست و همه گفتار قبلی مقدمه ای برای طرح این مطلب بود، در اینجا از خدای خود می خواهند که آنها را از آثار سوء تبری ازکفار، پناه دهد و ایشان را بیامرزد، (فتنه ) یعنی وسیله امتحان و اینکه گفتند: خدایا ما رافتنه کفار قرار مده ، یعنی خدایا کفار را بر ما مسلط مساز تا بواسطه ما مورد امتحان قراربگیرند و آنچه فساد در وسع خود دارند بیرون بریزند و بر آزار و اذیت ما بپردازند.و کلمه (ربنا) را برای برانگیختن رحمت الهی تکرار کرده اند و سپس تقاضای مغفرت نموده و خداوند را با نام عزیز و حکیم مخاطب ساخته اند، یعنی تو خدایی هستی که بربندگان خود قاهر و مسلط هستی و افعالت متقن و محکم است ، پس از هر راهی که می دانی ما را از شر این قوم مشرک‌ حفظ کن‌.

(6) (لقد کان لکم فیهم اسوه حسنه لمن کان یرجوا الله و الیوم الاخر و من یتول فان الله هو الغنی الحمید):(به تحقیق در آنها الگویی نیکو برای پیروی وجود دارد،برای هر کس که امید به ملاقات خدا و روز جزا دارد، و هر کس اعراض کند، پس همانافقط خداوند بی نیاز و ستوده است )می فرماید: این اسوه و الگوی پیروی که شما را بدان سفارش کردیم فقط مخصوص کسانی است که به خدا و روز جزا امید داشته باشند و هم در امر بیزاری از کفار و هم دردعا و مناجات ، به آنان تأسی کنند و مراد از (امید به خدا) امید به ثواب خدا در برابرایمان به اوست و مراد از (امید به آخرت ) امید به پاداشهایی است که خدا وعده آن رادر آخرت به مؤمنان داده و کنایه از ایمان به آخرت است .آنگاه در مقام دفع توهم می فرماید: خداوند بی نیاز مطلق و ستوده است ، لذا ازطاعت و اعمال شما بی نیاز است و اینکه به شما فرمان می دهد که از کفار بیزاری بجویید،نفع آن عاید خود شماست و در اوامر و نواهی که متوجه شما می نماید، ستوده و منت گزار است و هدف از آن اصلاح حال شما و به سعادت رسیدن شماست .

(7) (عسی الله ان یجعل بینکم و بین الذین عادیتم منهم موده و الله قدیر و الله غفور رحیم ):(امید است خدای سبحان بین شما و همان کفار، مودت برقرار سازد و خداتوانا و آمرزنده مهربان است )خطاب به مسلمانان مؤمن می فرماید: چه بسا که خدای تعالی میان شما مؤمنین و آن کفاری که شما موظف به دشمنی با آنها شدید، مودت برقرار کند، یعنی کفار مکه راموفق به اسلام نماید، همچنان که در جریان فتح مکه واقع شد، پس منظور آیه ، نسخ حکم دشمنی و تبری از کفار نیست ، در ادامه می فرماید: خداوند تعالی قدیر است ، پس قدرت دارد که در نفوس شما تصرف کند و دشمنی را مبدل به مودت نماید و آمرزنده و مهربان است ، یعنی در صورتی که کفار از گناهان خود توبه کنند و به اسلام بگروند،خدای تعالی از گذشته ایشان در می گذرد و نقائص آنها را می پوشاند و دشمنی را مبدل به مودت می سازد.

(8) (لا ینهیکم الله عن الذین لم یقاتلوکم فی الدین و لم یخرجوکم من دیارکم ان تبروهم و تقسطواالیهم ان الله یحب المقسطین ):(خدا شما را از احسان و رفتارعادلانه با آنهایی که با شما در دین مقابله نکرده اند و شما را از دیارتان بیرون نرانده اندنهی نکرده ، چون خدا عدالت پیشه گان را دوست می دارد)می فرماید: خداوند با این فرمان که شما را از دوستی دشمنان خدا نهی نمود، نخواسته است شما را از احسان و معامله به عدل با کسانی که در دین با شما مبارزه نکرده و شما رااز دیارتان بیرون نرانده اند، نهی کرده باشد، چون احسان به اینها، عدالتی از جانب شماست و خداوند عدالت پیشه گان را دوست می دارد.

(9) (انما ینهیکم الله عن الذین قاتلوکم فی الدین و اخرجوکم من دیارکم وظاهروا علی اخراجکم ان تولوهم و من یتولهم فاولئک هم الظالمون ):(خداوند فقطشما را از دوستی کسانی نهی کرده که با شما بر سر دین نزاع کرده و شما را از شهرتان بیرون نمودند و در این امر یکدیگر را پشتیبانی کردند، و هر کس آنها را دوست بدارد،پس آنها ستمکارانند)یعنی نهی خداوند از دوستی با کفار، شامل افرادی می شود که یکدیگر را در نزاع بامسلمانان و اخراج ایشان از مکه پشتیبانی و مساعدت نموده اند و هر کس مشرکین مکه وعاملین این اعمال را دوست بدارد، ستمکار و متمرد از فرمان الهی است و این کلام درحکم تأکید نهی از دوستی با آنهاست .

(10) (یا ایها الذین امنوا اذا جاءکم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن الله اعلم بایمانهن فان علمتموهن مؤمنات فلا ترجعوهن الی الکفار لاهن حل لهم و لا هم یحلون لهن و اتوهم ما انفقوا و لا جناح علیکم ان تنکحوهن اذا اتیتموهن اجورهن و لا تمسکوا بعصم الکوافر و سئلوا ما انفقتم و لیسئلوا ما انفقوا ذلکم حکم الله یحکم بینکم و الله علیم حکیم ):(ای کسانیکه ایمان آورده اید، زنانی که به عنوان اسلام و ایمان هجرت کرده و به سوی شما آمدند، خدا به ایمان آنها داناتر است ، شما از آنهاامتحان به عمل آورید و اگر آنها را با ایمان یافتید، دیگر ایشان را به شوهران کافرشان بازنگردانید،چون هرگز این زنان مؤمن بر آن کفار و آن شوهران کافر بر این زنان حلال نیستند، ولی مهر و نفقه ای را که شوهران مخارج آن زنان کرده اند، به ایشان بپردازید وباکی نیست که شما با آنها ازدواج کنید، در صورتی که اجر و مهرشان را بدهید و هرگز به عصمتهای زنان کافر تمسک مکنید و شما اگر زنانتان از اسلام به کفر بازگشتند از کفارمهر و نفقه مطالبه کنید، آنها هم اگر زنانشان ایمان آوردند، مهر و نفقه بطلبند، این حکم خداست میان شما بندگان و خدا به حقایق امور دانا و به مصالح خلق آگاه است )این آیات ظاهرا بعد از صلح حدیبیه نازل شده که در آن صلح نامه طرفین متعهد شده بودند که اگر مردی از اهل مکه به مسلمانان ملحق شد، مسلمانان موظفند او رابه مکه بازگرداندند، ولی اگر از مسلمانان مردی ملحق به اهل مکه شد، آنها موظف به استرداد اونباشند، از آیه شریفه استفاده می شود که زنی به نام (سبیعه بن حارث ) از مکه بسوی مدینه مهاجرت کرده و سپس شوهر کافرش در طلب او به مدینه آمده و رسولخدا ص در پاسخ او فرموده اند: آنچه در عهدنامه آمده این است که اگر مردی به ما ملحق شود،ما موظف به برگرداندن او هستیم ، اما در باره زنان چیزی ذکر نشده ، با همین مدرک رسولخدا ص آن زن را به شوهرش نداد، ولی مهریه ای را که شوهر به همسرش داده بود به آن مرد برگردانید.آیه می فرماید:اگر زنان مؤمنه ای به سوی شما هجرت کردند، ایمان آنها را بیازمایید،یعنی به وسیله شهادت افراد یا سوگند و غیره آزمایش کنید و مطمئن شوید که آنهامؤمن هستند یا نه ، و درحاشیه می فرماید: علم به چنین امور باطنی کار خداست و شمافقط علمی ظنی و عادی می توانید در این امور بدست آورید، درادامه می فرماید: اگرآنها را مؤمن یافتید آنها را نزد خود نگه دارید و به نزد کفار بازنگردانید، چون رابطه همسری بین زن مؤمن و مرد کافر منقطع است ولی شما موطف هستید که مهریه ای را که مردان کافر به زنان مؤمن خود داده اند به آنها پس دهید و بعد از آن مانعی برای ازدواج شما با آن زنان باقی نمی ماند، آنگاه می فرماید: به عصمت کافران متمسک نشوید.ازدواج دائمی را عصمت نامیده اند ، چون ناموس زن را حفظ می کند، و این عبارت به معنای آنست که مردانی که مسلمان می شوند نباید، در صورت کافر بودن زن ،باز هم عقد ازدواج او را ابقاء دارند، بلکه باید آنها را رها کنند، چه آن زنان مشرک باشند و یا از اهل کتاب (یهود، نصاری و مجوس )، و اگر زنی از شما مسلمانان به کفارپیوست ، شما نیز مهریه او را از کفار مطالبه کنید، همچنانکه آنها می توانند مهریه زنی راکه به شما مسلمانان پیوسته از شما مطالبه کنند، و در آخر می فرماید: این دستورات همه احکام الهی است و او به جهت علم و حکمت خود به مصالح شرایع آگاه است و مطابق آن مصالح برای شما قانون تشریع میکند.

(11) (و ان فاتکم شی ء من ازواجکم الی الکفار فعاقبتم فـاتوا الذین ذهبت ازواجهم مثل ما انفقوا و اتقوا الله الذی انتم به مؤمنون ):(و اگر از زنان شما کسانی کافر شده و به نزد کفار رفتند، شما در مقام انتقام برآیید و به اندازه مهر و نفقه ای که خرج کرده اید، به مردانی که زنانشان رفته اند بدهید و از خدایی که به او ایمان آورده ایدبترسید و پرهیزگار شوید)یعنی اگر از شما مهریه ای از همسران کافرتان نزد کفار مانده و از دست رفته باشد وهمسرانتان به کفار پیوسته باشند، در صورتی که مؤمنین در جنگ به غنیمتی رسیدند،مهریه این گونه افراد را به همان مقداری که از دستشان رفته به آنان بدهند آنگاه می فرماید: از خدا پروا کنید، برای اینکه به او ایمان دارید، یعنی مقتضای ایمان به خدا،تقوای از او و التزام به اوامر و نواهی اوست .

(12) (یا ایها النبی اذا جاءک المؤمنات یبایعنک علی ان لا یشرکن بالله شیئا و لایسرقن ولا یزنین ولا یقتلن اولادهن ولا یاتین ببهتان یفترینه بین ایدیهن وارجلهن ولایعصینک فی معروف فبایعهن و استغفرلهن الله ان الله غفور رحیم ):(ای پیامبر ص وقتی زنان مؤمن می آیند که با تو بر ایمان بیعت کنند که دیگر هرگز به خداشرک نیاورند و سرقت و زنا نکنند و اولاد خود را به قتل نرسانند و بر کسی افترا و بهتان ،میان دست و پای خود نبندند و با تو در هیچ امر به معروفی مخالفت نکنند، با این شرایطبا آنها بیعت کن و برای آنان از خدا طلب آمرزش و غفران نما، همانا خدا آمرزنده ومهربانست )در این آیه شریفه حکم بیعت زنان مؤمن با رسولخدا ص معین شده است و در آن اموری را برای آنها شرط کرده که بعضی میان زنان و مردان مشترک است (مانند شرک نورزیدن و نافرمانی نکردن از رسولخدا ص در کارهای نیک ) و بعضی دیگر بیشتر به زنان ارتباط دارد،(مانند دوری جستن از سرقت و زنا و کشتن اولاد و نسبت دادن فرزنددیگری به شوهر و...)چون زنان به حسب طبیعت عهده دار تدبیر منزلند و این زنان هستندکه باید عفت خانواده را حفظ کنند تا نسلی پاک به وسیله ایشان حاصل شود.نهی از شرک به خدا به معنای نهی از عبادت بتها و آلهه و ارباب غیر خداست .نهی از سرقت شامل نهی از سرقت از شوهر و یا غیر اوست .نهی از زنا به معنای نهی از گرفتن دوستان اجنبی و رفیق غیر شوهر و ارتکاب زناست .و در ادامه آنها را از اینکه فرزند غیر شوهر یا رفیق خود را به شوهر نسبت دهند، نهی می کند، چون این عمل کذب و بهتانی است که با دست و پای خود مرتکب شده اند.نهی ازمعصیت رسول در امرمعروف به جهت آنست که بفهماندآنچه رسولخدا ص در مجتمع اسلامی سنت نموده و مرسوم کند، برای جامعه اسلامی عملی معروف وپسندیده است و مخالفت با آن ، مخالفت با سنت اجتماعی و بی اعتبار کردن آنست ،پس این عبارت شامل ترک معروف ، از قبیل نماز، روزه و زکات و نیز شامل ارتکاب منکر ازقبیل خودآرایی و عشوه گری می شود.و در آخر برای تقویت امیدواری و رجاء در آن زنان می فرماید: خداوند آمرزنده ومهربان‌ است‌ .

(13) (یا ایها الذین امنوا لا تتولوا قوما غضب الله علیهم قد یئسوا من الاخره کما یئس الکفار من اصحاب القبور):(ای کسانیکه ایمان آورده اید، هرگز قومی را که خدا بر آنان غضب کرده ، یار و دوستدار خود نگیرید، چون آنها از عالم آخرت به کلی مأیوسند، همانطور که کفار از مردگان ناامیدند)در اینجا مؤمنان را از دوستی با یهود نهی می کند و می خواهد بفرماید یهودی که خداوند بر ایشان غضب کرده ، مانند کفار مشرک و بت پرست ، منکر معادند و از ثواب آخرت مأیوسند، همانطور که منکرین قیامت از مردگان خود مأیوسند و برای آنها هیچ وجود و حیاتی قائل نیستند و مرگ را فنا می دانند.خدای تعالی می خواهد در این آیه شقاوت دائمی و هلاکت ابدی یهود را به مؤمنان یادآوری کند تا از دوستی با آنان و معاشرت ایشان پرهیز کنند.


ترجمه سوره ممتحنه
ساعت ۱:٤٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱۳ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره ممتحنه

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِما جاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیَّاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّکُمْ إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهاداً فی‏ سَبیلی‏ وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتی‏ تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِما أَخْفَیْتُمْ وَ ما أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبیلِ1إِنْ یَثْقَفُوکُمْ یَکُونُوا لَکُمْ أَعْداءً وَ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ وَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَ وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ2لَنْ تَنْفَعَکُمْ أَرْحامُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ یَفْصِلُ بَیْنَکُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصیرٌ3قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فی‏ إِبْراهیمَ وَ الَّذینَ مَعَهُ إِذْ قالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآؤُا مِنْکُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ کَفَرْنا بِکُمْ وَ بَدا بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةُ وَ الْبَغْضاءُ أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلاَّ قَوْلَ إِبْراهیمَ لِأَبیهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَکَ وَ ما أَمْلِکُ لَکَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَیْ‏ءٍ رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا وَ إِلَیْکَ أَنَبْنا وَ إِلَیْکَ الْمَصیرُ4رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذینَ کَفَرُوا وَ اغْفِرْ لَنا رَبَّنا إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ5لَقَدْ کانَ لَکُمْ فیهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ مَنْ یَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ6عَسَى اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الَّذینَ عادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً وَ اللَّهُ قَدیرٌ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ7لا یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذینَ لَمْ یُقاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطینَ8إِنَّما یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذینَ قاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ أَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ وَ ظاهَرُوا عَلى‏ إِخْراجِکُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ9یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا جاءَکُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإیمانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْکُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ یَحِلُّونَ لَهُنَّ وَ آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ إِذا آتَیْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ وَ سْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَ لْیَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا ذلِکُمْ حُکْمُ اللَّهِ یَحْکُمُ بَیْنَکُمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ حَکیمٌ10وَ إِنْ فاتَکُمْ شَیْ‏ءٌ مِنْ أَزْواجِکُمْ إِلَى الْکُفَّارِ فَعاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذینَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ مِثْلَ ما أَنْفَقُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذی أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ11یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذا جاءَکَ الْمُؤْمِناتُ یُبایِعْنَکَ عَلى‏ أَنْ لا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْئاً وَ لا یَسْرِقْنَ وَ لا یَزْنینَ وَ لا یَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَ لا یَأْتینَ بِبُهْتانٍ یَفْتَرینَهُ بَیْنَ أَیْدیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لا یَعْصینَکَ فی‏ مَعْرُوفٍ فَبایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ12یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ قَدْ یَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ کَما یَئِسَ الْکُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ13

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(1) ای کسانی که ایمان آورده اید! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید! شما نسبت به آنان اظهار محبّت می کنید ، در حالی که آنها به آنچه از حقّ برای شما آمده کافر شده اند و رسول اللَّه و شما را به خاطر ایمان به خداوندی که پروردگار همه شماست از شهر و دیارتان بیرون می رانند اگر شما برای جهاد در راه من و جلب خشنودیم هجرت کرده اید ( پیوند دوستی با آنان برقرار نسازید! ) شما مخفیانه با آنها رابطه دوستی برقرار می کنید در حالی که من به آنچه پنهان یا آشکار می سازید از همه داناترم! و هر کس از شما چنین کاری کند ، از راه راست گمراه شده است!

(2) اگر آنها بر شما مسلّط شوند ، دشمنانتان خواهند بود و دست و زبان خود را به بدی کردن نسبت به شما می گشایند ، و دوست دارند شما به کفر بازگردید!

(3) هرگز بستگان و فرزندانتان روز قیامت سودی به حالتان نخواهند داشت میان شما جدایی می افکند و خداوند به آنچه انجام می دهید بیناست.

(4) برای شما سرمشق خوبی در زندگی ابراهیم و کسانی که با او بودند وجود داشت ، در آن هنگامی که به قوم ( مشرک ) خود گفتند: «ما از شما و آنچه غیر از خدا می پرستید بیزاریم ما نسبت به شما کافریم و میان ما و شما عداوت و دشمنی همیشگی آشکار شده است تا آن زمان که به خدای یگانه ایمان بیاورید!- جز آن سخن ابراهیم که به پدرش [ عمویش آزر ] گفت ( و وعده داد ) که برای تو آمرزش طلب می کنم ، و در عین حال در برابر خداوند برای تو مالک چیزی نیستم ( و اختیاری ندارم ) !- پروردگارا! ما بر تو توکّل کردیم و به سوی تو بازگشتیم ، و همه فرجامها بسوی تو است!

(5) پروردگارا! ما را مایه گمراهی کافران قرار مده ، و ما را ببخش ، ای پروردگار ما که تو عزیز و حکیمی!»

(6) ( آری ) برای شما در زندگی آنها اسوه حسنه ( و سرمشق نیکویی ) بود ، برای کسانی که امید به خدا و روز قیامت دارند و هر کس سرپیچی کند به خویشتن ضرر زده است ، زیرا خداوند بی نیاز و شایسته ستایش است!

(7) امید است خدا میان شما و کسانی از مشرکین که با شما دشمنی کردند ( از راه اسلام ) پیوند محبّت برقرار کند خداوند تواناست و خداوند آمرزنده و مهربان است.

(8) خدا شما را از نیکی کردن و رعایت عدالت نسبت به کسانی که در راه دین با شما پیکار نکردند و از خانه و دیارتان بیرون نراندند نهی نمی کند چرا که خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد.

(9) تنها شما را از دوستی و رابطه با کسانی نهی می کند که در امر دین با شما پیکار کردند و شما را از خانه هایتان بیرون راندند یا به بیرون راندن شما کمک کردند و هر کس با آنان رابطه دوستی داشته باشد ظالم و ستمگر است!

(10) ای کسانی که ایمان آورده اید! هنگامی که زنان باایمان بعنوان هجرت نزد شما آیند ، آنها را آزمایش کنید- خداوند به ایمانشان آگاهتر است- هر گاه آنان را مؤمن یافتید ، آنها را بسوی کفّار بازنگردانید نه آنها برای کفّار حلالند و نه کفّار برای آنها حلال و آنچه را همسران آنها ( برای ازدواج با این زنان ) پرداخته اند به آنان بپردازید و گناهی بر شما نیست که با آنها ازدواج کنید هر گاه مَهرشان را به آنان بدهید و هرگز زنان کافر را در همسری خود نگه ندارید ( و اگر کسی از زنان شما کافر شد و به بلاد کفر فرار کرد ، ) حق دارید مَهری را که پرداخته اید مطالبه کنید همان گونه که آنها حق دارند مهر زنانشان را که از آنان جدا شده اند ) از شما مطالبه کنند این حکم خداوند است که در میان شما حکم می کند ، و خداوند دانا و حکیم است!

(11) و اگر بعضی از همسران شما از دستتان بروند ( و به سوی کفار بازگردند ) و شما در جنگی بر آنان پیروز شدید و غنایمی گرفتید ، به کسانی که همسرانشان رفته اند ، همانند مهری را که پرداخته اند بدهید و از ( مخالفت ) خداوندی که همه به او ایمان دارید بپرهیزید!

(12) ای پیامبر! هنگامی که زنان مؤمن نزد تو آیند و با تو بیعت کنند که چیزی را شریک خدا قرار ندهند ، دزدی و زنا نکنند ، فرزندان خود را نکشند ، تهمت و افترایی پیش دست و پای خود نیاورند و در هیچ کار شایسته ای مخالفت فرمان تو نکنند ، با آنها بیعت کن و برای آنان از درگاه خداوند آمرزش بطلب که خداوند آمرزنده و مهربان است!

(13) ای کسانی که ایمان آورده اید! با قومی که خداوند آنان را مورد غضب قرار داده دوستی نکنید آنان از آخرت مأیوسند همان گونه که کفار مدفون در قبرها مأیوس می باشند!


زندگینامه استاد حاج حامد شاکر نژاد
ساعت ۱:۱٥ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱۳ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،زندگینامه قاریان قرآن

 

 

 

 

 

استاد حاج حامد شاکر نژاد یکی از قاریان نام آشنا در عرصه فن قرائت قرآن است. وی متولد سال ۱۳۶۲هجری شمسی است. و در حاضر در رشته مدیریت بازرگانی مشغول به تحصیل است. استادان فرقانی، حاج جواد و حاج مجتبی سادات فاطمی در تعلیم و تربیت وی نقش بسزایی داشتند. پدر و برادر بزرگترش حاج حمید شاکرنژاد، نیز از قاریان مطرح و موفق جامعه قرآنی به شمار می روند.
او در تلاوتهای خویش پیرو سبک اکبر القراء استاد مرحوم مصطفی اسماعیل است. با فن اختلاف قرائات به خوبی آشنا ست و در تلاوتهای مجلسی خویش قرآن را به روایتهای چندگانه قرائت می کنند.
صدای پخته، انعطاف پذیر، قدرتمند، انواع تحریرهای چرخشی، چکشی، و... به همراه استفاده بجا از مقامها، گوشه ها، ملودیها و مبدلهای قرآنی، از وی چهره ای ممتاز و برجسته ساخته است؛ چندانکه که اگر کسی وی را نشناسد و فقط صدای او را بشنود گمان می کند یکی از قاریان مصری مشغول تلاوت است.
پاره ای از مقامات داخلی و بین المللی وی بدین شرح است:

مقامهای داخلی:
نفر اول مسابقات قرآن کریم دانش آموزی مشهد مقدس در سال ۱۳۷۴
نفر اول مسابقات قرآن کریم دانش آموزی استان خراسان در سال ۱۳۷۴
نفر اول مسابقات قرآن کریم دانش آموزی کشور در سال ۱۳۷۴
نفر اول مسابقات قرآن کریم اوقاف و امور خیریه مشهد مقدس در سال ۱۳۷۴
نفر اول مسابقات قرآن کریم اوقاف در استان خراسان در سال ۱۳۷۴
نفر اول مسابقات سراسری قرآن کریم اوقاف و امور خیریه در سال ۱۳۷۴

مقامهای بین المللی:
نفر اول مسابقات بین المللی قرآن کریم عربستان سعودی در رشته قرائت و حفظ ۵ جزء در سال ۱۳۷۴

مأموریت های قرآنی داخل کشور:
تلاوت قرآن کریم در حرم مطهر امام رضا (ع) و در محضر مقام معظم رهبری

مأموریت های قرآنی در خارج از کشور:
سفر به کشورهای عربستان سعودی، پاکستان، قطر، امارات متحده عربی، سوریه و لبنان جهت تبلیغ

منبع : سایت سبطین


تفسیر سوره صف
ساعت ۱:۱٢ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٢ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره صف

سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ1یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ2کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ3إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذینَ یُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ4وَ إِذْ قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنی‏ وَ قَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقینَ5وَ إِذْ قالَ عیسَى ابْنُ مَرْیَمَ یا بَنی‏ إِسْرائیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتی‏ مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْبَیِّناتِ قالُوا هذا سِحْرٌ مُبینٌ6وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‏ عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ وَ هُوَ یُدْعى‏ إِلَى الْإِسْلامِ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ7یُریدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ8هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ9یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلى‏ تِجارَةٍ تُنْجیکُمْ مِنْ عَذابٍ أَلیمٍ10تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ بِأَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ11یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ یُدْخِلْکُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَساکِنَ طَیِّبَةً فی‏ جَنَّاتِ عَدْنٍ ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظیمُ12وَ أُخْرى‏ تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَریبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنینَ13یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ کَما قالَ عیسَى ابْنُ مَرْیَمَ لِلْحَوارِیِّینَ مَنْ أَنْصاری إِلَى اللَّهِ قالَ الْحَوارِیُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنی‏ إِسْرائیلَ وَ کَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَیَّدْنَا الَّذینَ آمَنُوا عَلى‏ عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرینَ14

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(1) (سبح لله ما فی السموات و ما فی الارض و هو العزیز الحکیم ):(هر چه درآسمانها و زمین است برای خدا تسبیح گویند و او خدایی عزیز و حکیم است )در باره تسبیح و تنزیه خدا از هر گونه عیب و نقص در سوره حشر گفتگو کردیم ، دراین آیه اشارتی به توبیخ مؤمنان بابت کوتاهیهایشان وجود دارد، می فرماید هر چه درآسمانها وزمین است خداوند را از آنچه لائق ساحت کبریای او نیست منزه می شمارند و او عزیزیست که هرگز مغلوب نمی شود و حکیمی است که افعالش محکم و متقن است .

(2) (یا ایها الذین امنوا لم تقولون ما لا تفعلون ):(ای کسانیکه ایمان آورده اید چراچیزی را می گویید که عمل نمی کنید؟)

(3) (کبر مقتا عندالله ان تقولوا مالا تفعلون ):( این گناه بزرگی در نزد خداست که چیزی را بگویید که انجام نمی دهید)آیه شریفه به نحو عموم و اطلاق مسلمانان را از تناقض میان گفتار و کردار نهی می کند، اما از سیاق استفاده می شود که گویا بعضی از مؤمنان قبل از جنگ وعده ثبات وپایداری داده بودند که به هیچ وجه از جهاد کوتاهی نکنند و در راه تهیه ابزار جنگ اموال خود را انفاق کنند، اما در مقام عمل ، تخلف نموده اند،لذا آیه شریفه آنها را توبیخ و ملامت نموده ومی فرماید: این عمل موجب خشم و نارضایتی پروردگار است و ازنشانه های نفاق می باشد.

(4) (ان الله یحب الذین یقاتلون فی سبیله صفا کانهم بنیان مرصوص ):(بدرستی که خداوند کسانی را که در راه او به صف کارزار نموده و مانند دژی استوار می باشند،دوست می دارد)(صف )یعنی ردیف و (بنیان مرصوص ) یعنی بنائی که در برابر انهدام مقاوم باشد.می فرماید: خداوند کسانی را که در راه او قتال می کنند و به صف ایستاده اند و مانندبنایی محکم و غیر قابل انهدام ایستادگی دارند، دوست می دارد و از این عبارت با دلالت التزامی استفاده می شود که خدا از کسانی که وعده پایداری می دهند، اما سست شده و پابه فرار می گذارند، خشمگین خواهد بود.

(5) (و اذقال موسی لقومه یا قوم لم تؤذوننی و قد تعلمون انی رسول الله الیکم فلما زاغوا ازاغ الله قلوبهم و الله لا یهدی القوم الفاسقین ):(بیاد آر، زمانی راکه موسی به قومش گفت : ای قوم من ، چرا مرا آزار می دهید، با اینکه می دانید، من فرستاده خدا به سوی شما هستم ؟ پس وقتی مردم از راه حق منحرف شدند، خدا هم دلهایشان رامنحرف کرد و خدا مردم فاسق را هدایت نمی کند)در این آیه به طور ضمنی مؤمنان را از آزار و اذیت زبانی یا عملی رسولخدا ص نهی می کند و آنها را از سرنوشت قوم یهود بیم می دهد و می فرماید: به یاد آرید که قوم یهود، پیامبر خود موسی ع را آزار و اذیت کردند و از دستورات او سرپیچی نمودند ودر نتیجه اینکه از روش مستقیم و راه حق بسوی باطل منحرف شده و میل نمودند، وخداوند هم رحمت خود را از آنان دریغ نمود و هدایت خود را از آنها قطع کرد وانحراف ظاهریشان را به انحراف باطنی مبدل نمود و علت این ازاغه و گمراهی ، مجازات نمودن آنهاست به جهت فسقشان ، وگرنه ساحت خداوند منزه از آن است که ابتدائا وبدون جرم کسی را گمراه کند، به همین دلیل هم در آخر به علت این امر اشاره نموده ومی فرماید: خداوند گروه فاسق را هدایت‌ نمی‌کند.

(6) (و اذ قال عیسی ابن مریم یا بنی اسرائیل انی رسول الله الیکم مصدقا لما بین یدی من التوریه و مبشرا برسول یاتی من بعدی اسمه احمد فلما جاءهم بالبینات قالوا هذا سحر مبین ):(و آن زمان که عیسی پسر مریم گفت : ای بنی اسرائیل من فرستاده خدا بسوی شما هستم ، در حالیکه کتاب آسمانی پیش از خود یعنی تورات را تصدیق می کنم و به آمدن رسولی بعد از خودم به نام احمد ص، بشارت می دهم ، پس زمانیکه آیات روشن برایشان آورد، گفتند: این سحری آشکار است )این آیات در مقام اثبات رسالت و نبوت رسولخدا ص است و این آیه در حکم مقدمه و زمینه چینی برای ذکر این مطلب است که رسولخدا ص فرستاده ای است که عیسی ع به آمدن او بشارت داده و خدا او را با هدایت و دین حق گسیل داشته و دین اونوریست که مردم بوسیله آن به سعادت راه می یابند.به هر حال می فرماید: به یاد آرید زمانی را که عیسی پسر مریم به بنی اسرائیل اصل دعوت خود را ابلاغ نمود و فرمود: من هیچ وظیفه و شأنی ندارم جز اینکه فرستاده خدابسوی شما هستم و هم نبوت و کتاب قبل از خودم (یعنی تورات ) را تصدیق می کنم وهم از نبوت بعد از خودم بشارت می دهم و دعوت من مغایر با دعوت تورات و متناقض با شریعت آن نیست و بجز اندکی از شرایع آن ، احکام دیگرش را نسخ نمی کند.(بشارت )یعنی خبری که شنونده از شنیدن آن خوشحال می شود و مسلما بشارت درباره امر خیر است و خیری که از بعثت پیامبر ص و دعوت او انتظار می رود این است که بوسیله بعثت او باب رحمت الهی به روی انسانها باز شود و دین او کاملتر و پیشرفته ترباشد، بنابراین از کلام حضرت عیسی ع استفاده می شود که آنچه پیامبراسلام ص می آورد دینی پیشرفته تر و کاملتر از دینی است که تورات متضمن آن بوده و آنچه عیسی ع بدان مبعوث شده ، در حقیقت واسطه ای است بین دو دعوت .ولی زمانی که احمد ص که کتب آسمانی بشارت آمدنش را داده بود مبعوث شد،و برای بنی اسرائیل و یا برای آنان و سایرین معجزاتی روشن آورد،(بشارت عیسی ومعجزه قرآن و آیات دال بر نبوت و...)بنی اسرائیل گفتند: این سحری آشکار است و آن را نپذیرفتند، البته بعضی مفسران ضمیر در (جاء) را به عیسی ع برگردانده اند، اما این معنا با سیاق‌ سازگار نیست.

(7) (و من اظلم ممن افتری علی الله الکذب و هو یدعی الی الاسلام و الله لایهدی القوم الظالمین ): (و کیست ستمکارتر از آنکه به دروغ ، به خدا افترا ببندد، با اینکه به سوی اسلام دعوت می شود و خدا مردم ستمکار را هدایت نمی کند)این آیه با استفهامی انکاری سخن کفار در باره پیامبر اسلام ص را رد می کند،چون آنها قرآن و معجزه پیامبر را سحر آشکار می نامیدند، مراد از (اسلام ) دینی است که رسول اکرم ص بشر را به سوی آن دعوت می فرمود و اساس این دین بر تسلیم شدن در برابر عقاید و اعمالیست که خداوند امر می کند و مقتضای ربوبیت و الوهیت خدای تعالی هم همین است ، پس دینی که اساسش تسلیم مطلق در برابر فرامین الهی است ، بدون شک دین حق است و عقل هر انسانی گرایش و تدین به آن را واجب می داند، پس رداین دین و نسبت سحر به آن ، گفتاری باطل و افترائی بر خداست و افتراء هم ظلمی آشکار است ، مخصوصا اگر نسبت به خدا باشد، از شنیعترین ظلمها محسوب می شود.پس چه کسی ظالمتر است از آن کس که بر خدا دروغ می بندد و آنگاه که به دین اسلام دعوت می شود، آن را رد می کند؟ مسلما هیچ کس ستمگرتر از او نیست و خدااین ستمکاران و هیچ ستمکار دیگری را هدایت‌ نمی‌کند.

(8) (یریدون لیطفؤا نور الله بافواههم و الله متم نوره و لو کره الکافرون ):(می خواهند نور خدا را با دهانهایشان خاموش کنند در حالیکه خدا تمام کننده نورخویش است ، هر چند که کافران کراهت داشته باشند)یعنی این نسبتهایی که کفار به دین اسلام می دهند و آن را سحر و افتراء به خدامی خوانند، از اینجا ناشی شده که اینها دعوت اسلام را نور ضعیفی پنداشته اند که می توانند آن را با دهانهایشان (بازدم آن ) خاموش کنند، در حالیکه آنها در این پندارخود به خطا رفته اند، چون دین ، نور خداست که به هیچ وجه خاموشی نمی پذیرد وخداوند کمال و تمامیت آن را اراده کرده و امر خود را به انجام می رساند، هر چند که کافران آن را نپسندند و ازآن کراهت داشته باشند.

(9) (هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون ):(اوست آنکه پیامبر خود را با هدایت و دین حق فرستاده تا آن را بر همه ادیان غلبه و ظهور دهد، هر چند که مشرکان کراهت داشته باشند)این آیه در مقام تعلیل آیه قبلی است ، یعنی خدا نور خود را تمامیت می بخشد، چون او آن کسی است که رسول خود را با نورش که همان هدایت و دین حق (یعنی اسلام )است ، گسیل داشت تا آن را بر همه ادیان غیر آن غلبه دهد، اگر چه مشرکان بت پرست نخواهند و آن را نپسندند.از این دو آیه استفاده می شود که دین حق نور خدا در زمین است ( و مشرک هر کسی است که دینی غیر از دین خدا برگزیند و به آن تمسک بجوید).

(10) (یا ایها الذین امنوا هل ادلکم علی تجاره تنجیکم من عذاب الیم ):(ای کسانیکه ایمان آورده اید، آیا می خواهید، شما را به تجارتی راهنمایی کنم که از عذابی دردناک نجاتتان می دهد؟)

(11) (تؤمنون بالله و رسوله و تجاهدون فی سبیل الله باموالکم و انفسکم ذلکم خیر لکم ان کنتم تعلمون ):(به خدا و رسولش ایمان آورید و در راه خدا با اموال و جانهایتان جهاد کنید، این برای شما بهتر است ، اگر می دانستید)استفهام در این آیه جنبه پیشنهادی دارد و به معنای امر است .(تجارت )یعنی تصرف در سرمایه به منظور کسب سود، در این آیات ایمان و جهادتجارت محسوب شده ، تجارتی که سرمایه آن جان آدمی و سود آن نجات ازعذاب دردناک اخروی است.می فرماید: ای اهل ایمان آیا مایلید شما را به تجارتی عظیم الشأن راهنمایی کنیم که موجب نجات شما از عذاب دردناک است ؟ و چون هر عقل سلیمی در پاسخ این سئوال جواب مثبت می دهد در تقریر این تجارت می فرماید: این تجارت آنست که به خدا ورسولش ایمان بیاورید و اطاعت آنها را بر خود لازم بدانید و در راه خدا نهایت جد وجهد خود را بکار ببرید و از مال و جانتان دریغ نورزید، که همانا این ایمان وجهاد(مالی وجانی )برای شما بهتر است و ما خیر شما را در نظر داشته ایم ، اگر براستی ازاهل علم و تفقه باشید.

(12) (یغفر لکم ذنوبکم و یدخلکم جنات تجری من تحتها الانهار و مساکن طیبه فی جنات عدن ذلک الفوز العظیم ):(در این صورت خداوند گناهانتان رامی آمرزد و شما را وارد بهشتهایی می کند که از دامنه آن نهرها روان است و مساکنی پاکیزه و نیکو در باغهای جاودان دارد واین رستگاری عظیمی است )

(13) (و اخری تحبونها نصر من الله و فتح قریب و بشر المؤمنین ):(و سود دیگراین تجارت که مورد علاقه شماست ، نصرتی از جانب خدا و فتحی نزدیک است و تو ای پیامبر، مؤمنان را بشارت بده )می خواهد بفرماید: اگر به خدا و رسول ایمان بیاورید و در راه خدا با مال و جانتان مبارزه کنید، خدا تمام گناهانتان را می آمرزد و شما را وارد در بهشتهایی مستقر و دائمی می سازد که چنین و چنان است و این رستگاری عظیم است ، چون مؤمن در این معامله ،متاعی قلیل و ناپایدار می دهد، اما در مقابل زندگی دائمی و سعادت جاوید را می ستاند،در ادامه می فرماید: نعمت یا خصلت دیگری که بواسطه این تجارت به آن دست می یابیدو امریست که آن را دوست می دارید، نصرتی از جانب خدا و فتحی نزدیک است و درآخر می فرماید: مؤمنان را به مجموع اجر و ثواب در دنیا و آخرت بشارت بده .

(14) (یا ایهاالذین امنوا کونوا انصار الله کما قال عیسی ابن مریم للحواریین من انصاری الی الله قال الحواریون نحن انصار الله فامنت طائفه من بنی اسرائیل و کفرت طائفه فایدنا الذین امنوا علی عدوهم فاصبحوا ظاهرین ):(ای کسانیکه ایمان آورده اید، یاران خدا باشید، همانطور که عیسی پسر مریم هم به حواریین گفت : ازمیان شما چه کسی مرا در راه خدا یاری می کند؟ حواریون گفتند: ما انصار خداییم ، پس طائفه ای از بنی اسرائیل ایمان آوردند و طائفه ای کافر شدند و ما کسانی را که ایمان آوردند علیه دشمنانشان یاری کردیم و نیرومند و غالب شدند)می خواهد بفرماید در راه نصرت پیامبر و دین خدا ثبات و استمرار داشته باشید وآنقدر دین خدا را یاری کنید که به این علامت شناخته شوید.چون یاری خدا، یاری پیامبر خدا در پیمودن راهی است که آدمی را با بصیرت به سوی خدا می کشاند.و در مقام تشبیه می فرماید: مانند گفتار عیسی بن مریم که به حواریون گفت : چه کسی یاور من بسوی خداست ؟ یعنی چه کسی در پیمودن راه خدا و توجه به آن درگاه یاورمن است ؟ (و راه خدا همان توحید و اخلاص در عبادت خدای سبحان است ) حواریون در جواب گفتند: مائیم انصار خدا، یعنی ما از تو پیروی و اطاعت می کنیم و به اوامر ونواهی تو پایبندیم ، و پس از این بنی اسرائیل دو طائفه شدند، یک طائفه حواریون بودندکه به عیسی ایمان آوردند و طائفه دیگر که کافر شدند و خداوند مؤمنین را برکفار غلبه داد.و در این امر تشبیهی وجود دارد و می خواهد بفرماید: امت پیامبراسلام ص نیزهمین سرنوشت را دارند و به دو طائفه مؤمن و کافر تقسیم می شوند، و خداوند مؤمنان را بواسطه قیامی که بر نصرت و یاری حق نموده اند، تأیید می کند و ایشان را یاری می نماید تا بتوانند بر کفارغلبه بیابند و این سنت جاری الهی است که همواره کسانی را که او را نصرت کنند، یاری می کند، همچنانکه فرمود:(ان تنصروا الله ینصرکم و یثبت اقدامکم ):(اگر خدا را یاری دهید، خدا هم شما را یاری می کند و قدمهایتان را استوارمی سازد.


ترجمه سوره صف
ساعت ٧:٢۳ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۱ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره صف

سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ1یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ2کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ3إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذینَ یُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ4وَ إِذْ قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنی‏ وَ قَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقینَ5وَ إِذْ قالَ عیسَى ابْنُ مَرْیَمَ یا بَنی‏ إِسْرائیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتی‏ مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْبَیِّناتِ قالُوا هذا سِحْرٌ مُبینٌ6وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‏ عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ وَ هُوَ یُدْعى‏ إِلَى الْإِسْلامِ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ7یُریدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ8هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ9یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلى‏ تِجارَةٍ تُنْجیکُمْ مِنْ عَذابٍ أَلیمٍ10تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ بِأَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ11یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ یُدْخِلْکُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَساکِنَ طَیِّبَةً فی‏ جَنَّاتِ عَدْنٍ ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظیمُ12وَ أُخْرى‏ تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَریبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنینَ13یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ کَما قالَ عیسَى ابْنُ مَرْیَمَ لِلْحَوارِیِّینَ مَنْ أَنْصاری إِلَى اللَّهِ قالَ الْحَوارِیُّونَ نَحْنُ أَنْصارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طائِفَةٌ مِنْ بَنی‏ إِسْرائیلَ وَ کَفَرَتْ طائِفَةٌ فَأَیَّدْنَا الَّذینَ آمَنُوا عَلى‏ عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظاهِرینَ14

 

ترجمه آیت الله مشکینی :

(1) آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است خدا را ( به زبان قال یا به زبان حال ) تسبیح گفت ، و او مقتدر شکست ناپذیر و دارای متانت و اتقان صنع ( در مرحله تکوین و تشریع ) است.

(2) ای کسانی که ایمان آورده اید ، چرا چیزی را می گویید که عمل نمی کنید؟ ( چرا وعده به قصد تخلّف می دهید؟ )

(3) در نزد خدا بسیار مبغوض است که چیزی را بگویید که به جا نمی آورید.

(4) به یقین خداوند دوست دارد کسانی را که در راه او پیکار می کنند که گویی بنایی پولادین اند.

(5) و ( به یاد آر ) هنگامی که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من ، چرا مرا می آزارید در حالی که می دانید من فرستاده خدا به سوی شمایم؟! پس چون ( از حق ) منحرف شدند خداوند هم دل هایشان را در انحراف رها کرد ( و الطاف غیبی را از آنها برید ) ، و خدا هرگز مردمان نافرمان را راهنمایی نمی کند.

(6) و ( به یاد آر ) هنگامی که عیسی بن مریم گفت: ای بنی اسرائیل ، بی تردید من فرستاده خدا به سوی شمایم در حالی که آنچه را پیش از من آمده که تورات باشد تصدیق کننده ام و به فرستاده ای که پس از من خواهد آمد که نام او احمد ( صلّی اللَّه علیه و آله ) است بشارت دهنده ام. پس چون احمد آمد و برای آنان دلایل روشنی آورد گفتند: این جادویی است آشکار.

(7) و کیست ستمکارتر از آنکه در عین حالی که به سوی اسلام دعوت می شود ( آن را نپذیرفته و با انکار آن ) بر خداوند دروغ بندد؟! و خدا گروه ستمکاران را هدایت نمی کند.

(8) می خواهند نور خدا را با دهن های خود خاموش کنند ( دعوت پیامبر و دین و کتاب او را به تکذیب و افترا باطل نمایند ) حال آنکه خدا تمام کننده نور خویش است هر چند کافران را خوش نیاید.

(9) اوست که فرستاده خود را با ( وسایل ) هدایت و دین حق فرستاد ، تا آن را بر همه مصادیق دین ( که شرایع آسمانی است ) پیروز گرداند ، هر چند مشرکان را خوش نیاید.

(10) ای کسانی که ایمان آورده اید ، آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذابی دردناک نجات بخشد؟

(11) به خدا و فرستاده اش ایمان بیاورید و در راه خدا با مال ها و جان هایتان جهاد کنید ، این ( ایمان و جهاد ) برای شما بهتر است اگر بدانید.

(12) تا گناهانتان را ببخشاید و شما را به بهشت ها و باغ هایی که از زیر ( ساختمان و درختان ) آنها نهرها جاری است و در مسکن هایی پاکیزه و دلپسند در بهشت هایی جاوید درآورد ، این است کامیابی بزرگ.

(13) و نعمت دیگری که آن را دوست دارید ( به شما می دهد و آن ) یاریی از جانب خدا ( در منطق و برهان بر همه ملل در طول تاریخ ) و پیروزیی نزدیک ( در فتح مکه و غیره است ) ، و ( ای پیامبر ) مؤمنان را بشارت ده.

(14) ای کسانی که ایمان آورده اید ، یاوران خدا باشید همان گونه که عیسی بن مریم به حواریین ( به خواص خود آن روشندلان و سفیدجامگان ) گفت: یاوران من ( در حرکت ) به سوی خدا کیستند؟ حواریین گفتند: ما یاوران خداییم. اما گروهی از بنی اسرائیل ایمان آوردند و گروهی کفر ورزیدند ، پس ما کسانی را که ایمان آورده بودند بر دشمنانشان ( در حجت و برهان و نیروی جنگی ) یاری بخشیدیم تا پیروز گشتند.


زندگینامه استاد حاج احمد ابوالقاسمی
ساعت ٧:۱٤ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۱ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،زندگینامه قاریان قرآن

«احمد ابوالقاسمی» متولد سال ۱۳۴۷ منطقه جنوب‌غربی تهران است و در حال حاضر مدیر مرکز آموزش قرآن حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)می‌باشد.
«ابوالقاسمی»درباره آغاز فعالیت‌های قرآنیش می‌گوید:«از سال ۵۶ وارد کلاس‌های آموزش قرآن شدم و در مدت کوتاهی روخوانی را یاد گرفتم. البته ورود من به این مسیر چندان با علاقه وانگیزه هم نبود و درابتدا اصرار وعلاقه مادرم باعث شد تا در این جلسات شرکت کنم. چون پسرعموی من استاد«محمد رضا ابوالقاسمی» نیز از قاریان ممتاز آن زمان بودند، مادرم خیلی دوست داشتند تا یکی از پسرانشان مثل ایشان قاری قرآن باشند.
بعد از این‌که یکی دو هفته در کلاس‌های استاد «رضا شهدادی» شرکت کردم، برخورد خوب ایشان و محیط دوستانه‌ای که آن‌جا بود باعث شد تا بحث روخوانی را تکمیل کنم.
سال ۶۱ جذب کلاس‌های قرائت استاد «جابر جلیلی» شدم که شاید ایشان استاد معروفی نبودند اما زحمات زیادی برای من کشیدند.
حدود ۴،۵ سال در جلسات ایشان فقط قرائت‌ها را گوش می‌دادم اما اصلاً جرأت خواندن حتی یک آیه را نیز نداشتم، هرچه استاد به من اصرار می‌کرد نمی‌خواندم تا این‌که یک‌روز قسم خوردم که هرطور شده باید بخوانم. فردای آن‌روز وقتی برای اولین‌بار درعمرم درحضور چند نفر قرآن را با قرائت خواندم، با تشویق و تعجب استادم مواجه شدم. ایشان از آمادگی من خیلی تعجب کرده بودند و تصور می‌کردند قبل از کلاس ایشان، کلاس دیگری می‌رفتم. به هر حال حضور من در جلسات و شنیدن قرائت‌ها، گوش دادن نوارهای قرآنی که در منزل ما بودم، نزدیکی منزل ما به مسجد و شنیدن قرائت‌هائی که قبل از اذان از مسجد محلمان پخش می‌شد، همه‌ی این‌ها سرمایه‌ای شده بود که از همان ابتدا قرائت خوبی داشته باشم.
احمد ابوالقاسمی:
اگر کسی بخواهد در بخش صوت و لحن پیشرفت کند،ابتدا باید از قاریان بزرگ تقلید کند، آن هم تقلید در حالت، طنین و تزیینی که قاری در صوت خود ایجاد می‌کند نه در جنس صدا؛
ازهمین مسأله برای گفتن یک‌نکته آموزشی استفاده می‌کنم و به اساتید می‌گویم که هرکسی در جلسات شما اظهار کرد که من نمی‌توانم بخوانم، اتفاقاً که می‌تواند؛ چون کسی‌که هوش موسیقیائی خوبی دارد نقاط ضعفش را بهتر می‌فهمد، به همین دلیل از خواندن واهمه دارد، اما کسی‌که فکر می‌کند می‌تواند بخواند، همین فکر غلط، نشانه‌ی عدم استعداد او است.
بعد از تشویق‌های استادم، به قدری این موضوع برای من جالب شد که از آن‌روز به بعد کسی مرا در خانه پیدا نمی‌کرد. آدرس تمام جلساتی که اطراف منزلمان برگزار می‌شد را پیدا کردم تا جائی که بعد از گذشت۲،۳ ماه، ۸ جلسه می‌رفتم. ازقبل مغرب آن‌جا نوبت می‌گرفتم تا اولین نفر بخوانم و به جلسه بعدی که کیلومترها فاصله داشت برسم. هیچ شبی نبود که جلسه‌ای باشد و من آن‌جا نباشم تا این‌که بعد از ۶ ماه، خواندن من پیشرفت چشم‌گیری کرد.
آقای «جلیلی» نیز حق استادی را به‌جا آوردند و مثل بعضی از اساتید که شاگردان با استعدادشان را پیش خودشان نگه می‌دارند ایشان این کار را نکردند و مرا به جلسه استاد «محمد غفاری» که آن زمان از بزرگ‌ترین اساتید قرائت قرآن در ایران بودند، معرفی کردند و من همین‌جا از زحمات ایشان که مرا با چنین استاد بزرگی آشنا کردند تشکر می‌کنم و جادارد فاتحه‌ای را به روح ایشان هدیه کنیم.
این سیر ابتدایی کار من بود، بعد از آن با استاد «خدام حسینی» آشنا شدم و به همراه تعدادی از دوستانم که درزمینه قرائت قرآن کار می‌کردیم از ایشان که هم محلی ما بودند خواستیم تا جلساتی را در محلمان برگزار کنند.
ایشان هم از همان سال، جلساتشان را برقرار کردند که تا امروز این جلسات ادامه دارد و جمعه شب‌ها بعد از نماز مغرب و عشاء برگزار می‌شود.»
از «استاد ابوالقاسمی» در مورد روند قرائت قرآن در ایران می‌پرسم، او می‌گوید: «روند قرائت قرآن در ایران، سیر صعودی داشته است وبا جرأت می‌گویم سطح قرائت فعلی قاریان مصری با قاریان ایرانی هم‌تراز است، چون سطح فعلی قرائت قرآن در مصر، مثل ۵۰ سال قبل نیست. آن جو موجبات پرورش قاریان بزرگ را فراهم ساخت.
اگر همان جوی که ۵۰ سال پیش در مصر ایجاد شد، در کشور ما به وجود آید، ما قاری در همان سطح خواهیم داشت. البته خیلی‌ها ممکن است این حرف را قبول نداشته باشند و تصور کنند تنها مصریان صدا و استعداد لازم برای تلاوت زیبای قرآن را دارند، اما من معتقدم قاریان ایرانی نیز توانائی لازم را دارند و فقط تجربه و سابقه ما از آنها کمتر است و گرنه حتی موسیقی آنها نیز موسیقی تبدیل شده ایرانی است، مثل لغاتی که از فارسی به عربی رفته و معرب شده‌اند.»
نمره دادن به قاری غلط است
اشکال اصلی ما این است که به قاری نمره می‌دهیم. قاریان ما باید سطح بندی و کلاس بندی شوند که این کار ما را به داوری عادلانه‌تر، نزدیک می‌کند.
فکر می‌کنید اگر کسی بخواهد در زمینه‌های لحنی پیشرفت کند، حتماً باید موسیقی بداند؟ این سؤال من از استاد است که در پاسخ به آن می‌گوید: «تا حدی بله، البته ممکن است بعضی از خوانندگان این شبهه برایشان ایجاد شود که باید از ابتدا به سراغ موسیقی بروند، در صورتی که این طور نیست موضوع اولیه ما در بحث ورود به صوت و لحن، ساختن صدا و کار بر روی صوت است، نه یادگیری مقامات و الحان عربی؛ صدا وقتی زیبا و پخته شد هر مقام و نغمه‌ای را که بخواند زیبا است، اما اشتباه اصلی ما این است که قرآن آموزانمان را از ابتدا به سمت یادگیری مقامات سوق می‌دهیم و همین وارد شدن بی‌موقع و بدون آمادگی به مباحث لحنی، قرائت آنها را دچار افت می‌کند.
اگر کسی بخواهد در بخش صوت و لحن پیشرفت کند ابتدا باید از قاریان بزرگ تقلید کند، آن هم تقلید در حالت، طنین و تزیینی که قاری باید در صوت خود ایجاد کند نه در جنس صدا؛ جنس صدا تقلیدی نیست و هر فردی یک نوع صدا با یک رنگ خاصی دارد. مثلاً وقتی شما یک متن عارفانه‌ای می‌خوانید، حالت خاصی به صدا می‌دهید که در محاوره‌های معمولی چنین حالتی را در صدا به‌وجود نمی‌آورید.
داوری صوت ولحن، سلیقه‌ای است
به هر حال این آقای داور یک سلیقه‌ای دارد، مهم این است که از داوران خوش سلیقه استفاده شود. ضمن اینکه ما در داوری صوت و لحن باید از افرادی استفاده کنیم که خودشان قاریان خوب و ممتازی باشند؛ کسی که خودش تلاوت خوبی ندارد، چگونه می‌تواند در مورد صوت و لحن نظر بدهد.
بنابراین ایجاد حالت صدای عربی و رسیدن به توانایی‌های ویژه صوتی اولین گام برای کسی است که می‌خواهد صوت و لحن را یاد بگیرد، اگر کسی به این حد رسید و در پی اضافه کردن اطلاعات خود بود، یادگیری موسیقی می‌تواند او را در اجرای بهتر الحان کمک کند.»
بحث صاحب سبک بودن قراء مصری به میان می‌آید، «ابوالقاسمی» معتقد است: «تفاوت قرائت‌های قاریان مصری دراختلاف سبک آنها نیست، بلکه در ویژگیهای صوتی قاریان مصری است.»
او می‌گوید: «به عنوان مثال آنچه در خواندن استاد «شحات انور» وجود دارد، یک سبک جدید نیست. همان نغمات و آهنگ‌هایی است که دیگران خوانده‌اند، منتها با یک صدای جدید و الا چه تفاوتی بین تلاوت «احمد شبیب» و «شحات انور» وجود دارد. ما حتی نشانه‌های تقلید در بعضی از قرائت‌های قراء مصری را می‌بینیم، اگر نوار «سعید زناتی» را شنیده باشید، متوجه تقلید صددرصد شحات انور از «زناتی»خواهید شد. حتی استاد «مصطفی اسماعیل» هم از «طه الفشنی»،«عبدالفتاح» و «منصور بداح» تقلید کرده است، «مصطفی اسماعیل» حتی گرفتگی‌های صدایش هم شبیه «منصور بداح» است.
با این دیدگاه، «سبک» معنائی متفاوت خواهد داشت و منظور از سبک همان تفاوت در صوت است.
سبک از نظر لحنی جائی مطرح می‌شود که بحث انتخاب ردیف آهنگی و یا تعویض‌های مقامات و ارتباط مقام به مقام بعدی باشد که هر کدام از اینها مرتبه‌ای از سبک هستند که با این تعریف، هیچ قاری مصری، صاحب سبک نیست.»
نظر «استاد ابوالقاسمی» را در مورد کیفیت و چگونگی داوری‌های صوت و لحن می‌پرسم، او با اعتقاد به این‌که اصولاً نمره دادن به قاری غلط است، ادامه می‌دهد: « اشکال اصلی ما این است که به قاری نمره می‌دهیم. قاریان ما باید سطح بندی و کلاس بندی شوند که این کار ما را به داوری عادلانه‌تر، نزدیک می‌کند.
و اما اینکه بعضی معتقدند، داوری صوت و لحن سلیقه‌ای است، بله سلیقه‌ای است. به هر حال این آقای داور یک سلیقه‌ای دارد، مهم این است که از داوران خوش سلیقه استفاده شود. ضمن اینکه ما در داوری صوت و لحن باید از افرادی استفاده کنیم که خودشان قاریان خوب و ممتازی باشند؛ کسی که خودش تلاوت خوبی ندارد، چگونه می‌تواند در مورد صوت و لحن نظر بدهد.»

منبع : سایت سبطین


تفسیر سوره جمعه
ساعت ٢:۱٢ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۱٠ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره جمعه

یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزیزِ الْحَکیمِ1هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفی‏ ضَلالٍ مُبینٍ2وَ آخَرینَ مِنْهُمْ لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ3ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ4مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوها کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ5قُلْ یا أَیُّهَا الَّذینَ هادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ6وَ لا یَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ بِالظَّالِمینَ7قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذی تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقیکُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى‏ عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ8یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِکْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَیْعَ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ9فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ10وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَیْها وَ تَرَکُوکَ قائِماً قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ وَ اللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقینَ11

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(1) (یسبح لله ما فی السموات و ما فی الارض الملک القدوس العزیز الحکیم ):(هرچه در آسمانها و زمین است همه به تسبیح خدای حاکم ، منزه و مقتدر و حکیم اشتغال دارند)یعنی همه موجودات آسمانها و زمین بطور مستمر به تسبیح و تنزیه خدای متعال مشغولند و همواره او را از هر عیب نقص و هر چه لایق ساحت او نیست منزه می شمارند.(ملک )یعنی حاکم ، و (قدوس ) یعنی بسیار مقدس و طاهر و (عزیز) یعنی مقتدرشکست ناپذیر و (حکیم ) یعنی کسی که همه اعمالش متقن و محکم است و بر اساس مصلحت صورت می گیرد، پس خدایی که این صفات و اسماء حسنی را دارد در تشریع دین و انزال کتب آسمانی و بعثت رسولان ، نفع و خیر بندگان را در نظر داشته و قصدهدایت و تعلیم و تزکیه ایشان را نموده است و اینها همه فضل و منتی از جانب خداست .

(2) (هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلوا علیهم ایاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین ):(اوست آنکه در میان مردم بی سواد، پیامبری بزرگوار از جنس ایشان برانگیخت تا بر آنان آیات وحی خدا راتلاوت کند و ایشان را از پلیدی جهل و اخلاق زشت پاک سازد و شریعت و حکمت بیاموزد و بدرستی که پیش از این در ورطه جهالت و گمراهی آشکار بودند)(امی )یعنی فرد بی سوادی که خواندن و نوشتن نمی داند، که در اینجا منظور مردم عرب هم عصر رسولخدا ص می باشند که اغلب بی سواد بودند و فقط افراد انگشت شماری در میان ایشان قادر بر خواندن و نوشتن بودند، البته بعثت رسولخدا ص در میان مردم امی منافاتی با جهانی بودن دعوت آنحضرت ندارد، چون همانطور که گفتیم دعوت پیامبر ص مرحله به مرحله بوده ، ابتدا دعوت پنهانی در میان اقوام ، سپس دعوت آشکار برای مردم جزیره العرب و در نهایت دعوت جهانی برای عموم اهل عالم .به هر جهت در مقام امتنان می فرماید: او خدائیست که در میان مردم بی سواد عرب پیامبری از جنس خودشان مبعوث کرد تا آیات کتاب خدا را بر آنان بخواند وآنها را به نحوی صالح که ملازم خیروسعادت آنهاست رشددهدتابه جای اخلاق رذیله صاحب اخلاق فاضله و اعمال صالحه شوند و به کمال و سعادت برسند و از شرک به توحید راه یابند.و نیز به ایشان الفاظ و معانی مشکل و مشتبه کتاب آسمانی را تعلیم دهد تا معارف حقیقی قرآنی را بیاموزند و همانا آنها قبل از بعثت پیامبر ص در جهل و گمراهی غوطه ور بودند، ((ان )در این عبارت مخفف (ان )است )، پس بعثت آنحضرت منت وفضلی از ناحیه خدای سبحان است ، و اینکه خداوند دراین آیه تزکیه را مقدم برتعلیم ذکر نموده به جهت آنست که در مقام تربیت ، تزکیه مقدم بر تعلیم است‌ .

(3) (و اخرین منهم لما یلحقوا بهم و هو العزیز الحکیم ):(و نیز قوم دیگری را که هنوز به آنها ملحق نشده اند، هدایت فرماید، و او خدای مقتدر و حکیم است )در ادامه می فرماید خدای تعالی پیامبر اسلام ص را مبعوث کرد در میان مردم عرب امی و مردم دیگری که هنوز به آنها ملحق نشده اند ـ (که مطابق روایت نبوی منظور از این مردم ، عجم هستند) ـ چون او عزیزی است که هرگز مغلوب نمی شود وحکیمی است که عمل لغو و بیهوده انجام نمی‌دهد.

(4) (ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء و الله ذوالفضل العظیم ):(این فضل خداست که آن را بر هر کس بخواهد عطا می کند و خدا صاحب فضل و رحمت عظیم است )یعنی امر ارسال و بعثت محمد ص امری بزرگ و قابل احترام است و فضل عظیمی از جانب خدا محسوب می شود که آن را بر هر کس مشیتش تعلق بگیرد، اعطا می کند وهر آینه مشیت بالغه الهی تعلق گرفت که آن را به بنده و فرستاده خود محمد ص اختصاص دهد و امت او را برای ارسال وی انتخاب نمود و پیامبر ص را از میان ایشان برگزید و بسوی آنان گسیل داشت ، (این آیه نیز لحن امتنانی دارد).

(5) (مثل الذین حملوا التوریه ثم لم یحملوها کمثل الحمار یحمل اسفارا بئس مثل القوم الذین کذبوا بایات الله و الله لا یهدی القوم الظالمین ):(مثل کسانی که علم تورات را تحمل کرده و خلاف آن عمل نمودند، مانند الاغیست که کتابها بر پشت حمل کند، چه بد است مثل قومی که آیات خدا را تکذیب کردند و خدا مردم ستمکار راهدایت نمی کند)می فرماید: مثل قوم یهود که تورات به آنان تعلیم داده شده ، ولی به آن عمل نکردندمانند دراز گوشیست که کتابهایی بر آن بار شده و خود آن حیوان ابدا بهره و آگاهی ازمعارف و حقایق آن کتابها ندارد و در نتیجه از حمل آنها چیزی جز خستگی عایدش نمی شود، در ادامه می فرماید: چه بد است مثل قومی که آیات خدا را تکذیب کرده وبدان عمل نکردند، همانطور که گفتیم منظور، قوم یهود هستند که با این اعمال خودمرتکب ظلم و ستم شدند و خداوند هم که گروه ستمکاران را هدایت و راهنمایی نمی کند، لذا در گمراهی و ضلالت خود غوطه ور ماندند، پس مسلمانان باید به امر دین اهتمام بورزند و در حرکات و سکنات خود، مراقب خداوند باشند و رسول او را بزرگ بدانند و احترام کنند و آنچه را که رسولخدا ص برایشان آورده ، ناچیز نگیرند و بترسنداز اینکه خشم خدا همانطور که شامل حال یهود شد، ایشان را نیز فرا بگیرد.

(6) (قل یا ایها الذین هادوا ان زعمتم انکم اولیاء لله من دون الناس فتمنواالموت ان کنتم صادقین ):(بگو ای یهودیان ، اگر می پندارید که شما به حقیقت دوستداران خدا و از اولیاء الله هستید، نه مردم دیگر، پس آرزوی مرگ کنید، اگرراست می گویید)

(7) (و لا یتمنونه ابدا بما قدمت ایدیهم و الله علیم بالظالمین ):(و البته هرگز مرگ را آرزو نمی کنند، به جهت آن کردار بدی که به دست خود پیش فرستاده اند، و خدا ازکردار ستمکاران آگاه است )

(8) (قل ان الموت الذی تفرون منه فانه ملاقیکم ثم تردون الی عالم الغیب والشهاده فینبئکم بما کنتم تعملون ):( بگو به درستی مرگی که ازآن می گریزید، قطعا شمارا درخواهد یافت ، سپس بسوی دانای غیب و شهادت باز گردانده می شوید و او شما رابه آنچه کرده اید، آگاه می سازد)در این آیات بر علیه یهود استدلال شده ، استدلالی که دروغگویی یهود را درادعایشان که می گفتند:ما اولیاء خدا و دوستان و پسران او هستیم ،کاملا اثبات می کند.خطاب به رسول خدا ص می فرماید: به این کسانی که ادعای یهودیگری می کنند،بگو:اگر اعتقاد دارید که شما اولیاء خدایید و نه هیچ کس دیگر و اگر در این اعتقادراست گویید، آرزوی مرگ کنید، چون ولی خدا و دوست او باید که دوستدار لقاء الله باشد و در انتظار بهشت موعود برای مرگ لحظه شماری کند، آنوقت خدایتعالی به پیامبر خود خبر می دهد که این یهودیان به جهت اعمال پلید و ظالمانه ای که در دنیامرتکب شده اند، هرگز آرزوی مرگ نمی کنند و خدا به احوال ستمکاران داناست ومی داند که ستمکاران دشمنان خدایند، نه دوستان او، و به همین دلیل هرگز طالب لقاءالهی نیستند.در ادامه خطاب به رسولخدا ص می فرماید: بگو همان مرگی که از آن می گریزید،بزودی ، لامحاله چه بخواهید و چه نخواهید، شما را دیدار می کند و در می یابد و آنوقت به سوی پروردگارتان ـ که با ظلم و فسقی که مرتکب شده بودید از زی بندگی اش خارج شده اید ـ باز می گردید و او شما را به حقیقت اعمالی که مرتکب شده اید آگاهی می دهد،(چون او دانای غیب و شهادت است )، شما را با آثار سوء و تبعات اعمالتان کیفرخواهد داد.

(9) (یا ایها الذین امنوا اذا نودی للصلوه من یوم الجمعه فاسعوا الی ذکر الله وذروا البیع ذلکم خیر لکم ان کنتم تعلمون ):(ای کسانیکه ایمان آورده اید وقتی که درروز جمعه برای نماز جمعه اذان داده می شود به سوی ذکر خدا بشتابید و داد و ستد رارها کنید، اگر بفهمید این برای شما بهتر است )

(10) (فاذا قضیت الصلوه فانتشروا فی الارض وابتغوا من فضل الله واذکرواالله کثیرا لعلکم تفلحون ): (پس وقتی که نماز به پایان رسید، در زمین پراکنده شوید واز فضل خدا طلب نمائید و خدا را بسیار یاد کنید، تا شاید رستگار شوید)در این آیات برای تشویق و تحریک مسلمانان به نماز می فرماید: ای اهل ایمان ،وقتی در روز جمعه برای نماز جمعه اذان می گویند، با شتاب بسوی یاد و ذکر خدا بدویدو برای شرکت در نماز از خرید و فروش و هر عملی که شما را از نماز باز می دارد، دست بردارید، اگر بدانید و متوجه باشید این برای شما بهتر است ،(چون طلب نیکی و خیر عین نیکی است )در ادامه می فرماید: وقتی که نماز به پایان رسید جایز است که متفرق شوید و در طلب فضل خدا و روزی به خرید و فروش بپردازید، (طلب رزق در اینجا کنایه از همه کارهایی است که عطیه خدا را در پی دارد، مانند:عیادت مریض ، سعی در برآوردن حاجت مسلمانان ، زیارت برادران دینی و ...) و در عین حال همواره خدا را در قلب وزبان خود یاد کنید به امید آنکه به رستگاری و نجات برسید و از هلاکت و شقاوت برهید.

(11) (و اذا راوا تجاره او لهوا انفضوا الیها و ترکوک قائما قل ما عند الله خیرمن اللهو و من التجاره و الله خیر الرازقین ):(و زمانیکه در بین نماز از تجارت ولهوی خبردار می شوند، به سوی آن متفرق می گردند و تو را در حال خطبه سرپا رهامی کنند، بگو آنچه نزد خداست ، بهتر از لهو و تجارت است و خدا بهترین روزی دهندگان است )در روایت وارد شده که کاروانی از تجار وارد مدینه شد و آن روز، روز جمعه بود و مردم در نماز جمعه شرکت کرده بودند و رسولخدا ص مشغول خطبه نماز بود.کاروانیان به منظور اعلام ورود خود، طبل و دائره کوبیدند، مردم داخل مسجد نمازو رسولخدا ص را رها نموده و به جانب آنها متفرق شدند و این آیه شریفه به همین مناسبت نازل شد، خداوند به جهت آنکه مردم را به واسطه خطائی که مرتکب شدند تنبیه کند و بفهماند که عملشان چقدر قبیح بوده ، می فرماید: آنچه در نزد خداست ، یعنی ثوابی که خدا در برابر استماع خطبه و شرکت در نماز به شما عطا می کند، از این ساز ودهل و تجارت کاروانیان بهتر است ، چون ثواب خدا خیر حقیقی و دائمی و لایزال است ، به خلاف لهو و تجارت که اگر هم خیری داشته باشد زائل شدنی وباطل است و چه بسا خشم خدا را در پی داشته باشد و خدای متعال بهترین روزی دهندگان است و رزق ونعمت او دائمی است ، در حدیث وارد شده که وقتی کاروان شام به مدینه آمد، مردم ازگرد پیامبر ص پراکنده شدند و فقط 12 نفر پیرامون رسول خدا ص باقی ماندند وپیامبر ص فرمود: اگر این چند نفر باقی نمی ماندند، خداوند از آسمان سنگ بر ایشان می بارید و در همین زمان سوره جمعه نازل‌ شد.


ترجمه سوره جمعه
ساعت ۱٠:٠٥ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٩ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره جمعه

یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزیزِ الْحَکیمِ1هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفی‏ ضَلالٍ مُبینٍ2وَ آخَرینَ مِنْهُمْ لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ3ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ4مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوها کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ5قُلْ یا أَیُّهَا الَّذینَ هادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ6وَ لا یَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَیْدیهِمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ بِالظَّالِمینَ7قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذی تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقیکُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى‏ عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ8یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِکْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَیْعَ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ9فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ10وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَیْها وَ تَرَکُوکَ قائِماً قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ وَ اللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقینَ11

 

ترجمه آیت الله مکارم شیرازی :

(1) آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است همواره تسبیح خدا می گویند ، خداوندی که مالک و حاکم است و از هر عیب و نقصی مبرا ، و عزیز و حکیم است!

(2) و کسی است که در میان جمعیت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگیخت که آیاتش را بر آنها می خواند و آنها را تزکیه می کند و به آنان کتاب ( قرآن ) و حکمت می آموزد هر چند پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند!

(3) و ( همچنین ) رسول است بر گروه دیگری که هنوز به آنها ملحق نشده اند و او عزیز و حکیم است!

(4) این فضل خداست که به هر کس بخواهد ( و شایسته بداند ) می بخشد و خداوند صاحب فضل عظیم است!

(5) کسانی که مکلف به تورات شدند ولی حق آن را ادا نکردند ، مانند درازگوشی هستند که کتابهایی حمل می کند ، ( آن را بر دوش می کشد اما چیزی از آن نمی فهمد ) ! گروهی که آیات خدا را انکار کردند مثال بدی دارند ، و خداوند قوم ستمگر را هدایت نمی کند!

(6) بگو: «ای یهودیان! اگر گمان می کنید که ( فقط ) شما دوستان خدائید نه سایر مردم ، پس آرزوی مرگ کنید اگر راست می گویید ( تا به لقای محبوبتان برسید ) !»

(7) ولی آنان هرگز تمنای مرگ نمی کنند بخاطر اعمالی که از پیش فرستاده اند و خداوند ظالمان را بخوبی می شناسد!

(8) بگو: «این مرگی که از آن فرار می کنید سرانجام با شما ملاقات خواهد کرد سپس به سوی کسی که دانای پنهان و آشکار است بازگردانده می شوید آن گاه شما را از آنچه انجام می دادید خبر می دهد!»

(9) ای کسانی که ایمان آورده اید! هنگامی که برای نماز روز جمعه اذان گفته شود ، به سوی ذکر خدا بشتابید و خرید و فروش را رها کنید که این برای شما بهتر است اگر می دانستید!

(10) و هنگامی که نماز پایان گرفت ( شما آزادید ) در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا بطلبید ، و خدا را بسیار یاد کنید شاید رستگار شوید!

(11) هنگامی که آنها تجارت یا سرگرمی و لهوی را ببینند پراکنده می شوند و به سوی آن می روند و تو را ایستاده به حال خود رها می کنند بگو: آنچه نزد خداست بهتر از لهو و تجارت است ، و خداوند بهترین روزی دهندگان است.


تفسیر سوره فاطر ( از آیه 41 تا آیه 45 )
ساعت ۱:٠۳ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۸ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره فاطر

إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً41وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَهُمْ نَذیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدى‏ مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذیرٌ ما زادَهُمْ إِلاَّ نُفُوراً42اسْتِکْباراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لا یَحیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاَّ بِأَهْلِهِ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ سُنَّتَ الْأَوَّلینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدیلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْویلاً43أَ وَ لَمْ یَسیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ کانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُعْجِزَهُ مِنْ شَیْ‏ءٍ فِی السَّماواتِ وَ لا فِی الْأَرْضِ إِنَّهُ کانَ عَلیماً قَدیراً44وَ لَوْ یُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِما کَسَبُوا ما تَرَکَ عَلى‏ ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ وَ لکِنْ یُؤَخِّرُهُمْ إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِعِبادِهِ بَصیراً45

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(41) (ان الله یمسک السموات والارض ان تزولا و لئن زالتا ان امسکهمامن احد من بعده انه کان حلیما غفورا): (خداست که نمی گذارد زمین وآسمان فرو ریزند، و اگر فرو ریزند احدی بعد از خدا نیست که از ریزش آنها مانع شودو او بردبار و آمرزنده است .)خدای متعال بعد از استدلال بر توحید ربوبیت خود و نفی شرکاء اکنون استدلال می نماید بر یگانگی خود به اینکه خلق را بعد از ایجاد، ابقاء نموده و مانع از اضمحلال آنها می شود، چون هر موجودی درحقیقت ، هستی او، هستی های لحظه به لحظه ومتصل به هم است ولی چون استمرار دارند ما آن را یک هستی می پنداریم و اگر یک آن فیض خدا در هستی بخشی منقطع شود، همه موجودات نابود می شوند. لذاخداست که آسمانها و زمین را آفریده و از زوال آنها جلوگیری می کند و اگر خداونداراده کند که آنها را زایل کند هیچ احدی قدرت ندارد که مانع او شود چون او یگانه خالق و مدبر عالم هستی است و او بردباری است که در هیچ امری (من جمله عقوبت مکذبان ) عجله نمی کند و آمرزنده ایست که جهات عدمی اشیاء را پنهان می دارد و به مقتضای همین دو نام است که آسمانها و زمین را از اینکه مشرف به زوال شوند، تامدتی تعیین شده ، جلوگیر و مانع می گردد.

(42) (واقسموا بالله جهد ایمانهم لئن جاء هم نذیر لیکونن اهدی من احدی الامم فلما جاء هم نذیر مازادهم الانفورا (و به خدا سوگند مؤکد خوردندکه اگر برای ما هم پیامبری بیاید ما از همه امتهای صاحب کتاب هدایت یافته تر خواهیم شد، اما وقتی پیامبری به نزدشان آمد چیزی جز دوری و نفرت بیشتر برآنها افزوده نشد)معنای آیه واضح است و در مقام سرزنش قریش می باشد که قبل از آمدن رسولخدا ص سوگندهای محکم ومؤکدی خوردند که اگر پیامبری برای ما ارسال شود مااز همه امتهای سابق نظیر یهود و نصاری که برایشان پیامبرو کتاب آمده ، ولی آن راتکذیب کرده اند، راه یافته تر خواهیم بود، اما وقتی که رسولخدا ص بسوی آنان مبعوث شد نه تنها به او ایمان نیاوردند بلکه این بعثت باعث شد نفرت و گریزشان از دین حق بیشتر شود.

(43) (استکبارا فی الارض ومکر السیی ء ولایحیق المکر السیی ء الاباهله فهل ینظرون الا سنت الاولین فلن تجد لسنت الله تبدیلا ولن تجدلسنت الله تحویلا): (دوری آنها به جهت استکبار در زمین و نیز به علت مکر بدی که داشتندبود، و مکر بد جز به صاحبش بازنمی گردد، پس آیا انتظار سنتی غیر از سنت پیشینیان را دارند؟ لذاهرگز در سنت خدا تبدیل و دگرگونی نخواهی یافت .)(مکر) یعنی این که بوسیله حیله ، شخصی را از هدفی که دارد منصرف کنند که خود بر دونوع است : مکر حسن و مکر سیی ء. مکر نیکو و حسن آنست که شخصی رابا حیله از کار بدی بازدارند و مکر سیی ء و بد آنست که او را با حیله به کاری زشت وادار کنند.می فرماید دوری و اعراض آنها از رسولخدا ص و دعوت حق ، به جهت استکبار وبلندپروازی آنها در زمین بود و نیز به جهت آنکه مکر بد بکار بردند و خواستند مانع ازگسترش دعوت حق شوند اما مکر بد نمی رسد مگر به صاحبش ، یعنی نتیجه مکر بد دردنیا یا آخرت گریبان صاحب خود را می گیرد و کیفر آن به او خواهد رسید پس مکاران جز سنت جاری در امتهای گذشته که همان سنت مجازات و عذاب است نبایدانتظار دیگری داشته باشند چون سنت خدا هرگز تبدیل نمی شود یعنی مثلا به جای عذاب عافیت ونعمت نخواهد بود و نیز سنت خدا تحویل هم نمی گردد، یعنی عذاب از یک قوم که مستحق آن هستند متوجه قوم دیگری نمی شود، برای اینکه خدای متعال افعالش مطابق حکمت و بر صراط مستقیم است وتبعیض و استثناء نمی پذیرد وخطاب این آیه متوجه رسولخدا ص و یا هر شنونده دیگری است .

(44) (اولم یسیروا فی الارض فینظرواکیف کان عاقبه الذین من قبلهم وکانوآاشد منهم قوه و ماکان الله لیعجزه من شـی ء فی السموات ولافی الارض انه کان علیما قدیرا): (آیا در زمین سفر نکرده اند تا ببینند سرانجام آنهایی که قبل از ایشان بودند چگونه بود؟ با اینکه آنها از ایشان نیرومندتر بودند، آری هیچ امری نه درآسمانها و نه درزمین نمی تواند خدا را به عجز آورد، همانا او دانا وتواناست .)می فرماید شاهد مثال بر اجرای سنت الهی در امتهای گذشته آنست که امتهای سابق که از مشرکین مکه نیرومندتر بودند، بازهم خداوند آنها را به کیفر مکر و تکذیبشان عذاب کرد. و آنگاه در مقام انذار و ترساندن مشرکان مکه و برای آنکه بدانند باید ازخداوند بترسند و به او ایمان بیاورند و با او نیرنگ نکنند و آیاتش را تکذیب ننمایند،می فرماید:هیچ چیزدر آسمانها و زمین نیست که بتواند خدا را با نیرنگ خود عاجزکند،چون او علیم مطلق است و غفلت و جهل در او راه ندارد، تا دشمن بتواند او راغافلگیر کند و نیز خداوند قادر مطلق است و هیچ چیز تاب مقاومت در برابر او راندارد و نمی تواند او را به ستوه و عجز آورد.

(45) (ولو یؤاخذ الله الناس بماکسبوا ماترک علی ظهرها من دآبه ولکن یؤخـرهم الی اجل مسمی فاذاجاء اجلهم فان الله کان بعباده بصیرا): (واگرخداوند مردم را به کیفر اعمال پلیدشان مؤاخذه می کرد، بر روی زمین هیچ جنبنده ای نمی ماند ولیکن عذاب آنها را تا مدتی معین تاخیر می اندازد و همین که اجلشان رسید،خداوند نسبت به احوال بندگانش کاملا بینا و آگاه است .)مراد از مؤاخذه دراین آیه عذاب دنیوی است و مراد از (ظهرها) روی زمین است و(دابه ) هر جنبنده و موجودیست که در روی زمین حرکتی داشته باشد، چه حیوان و چه انسان و اگر به کیفر کفر و تکذیب انسانها همه جنبندگان را هلاک می کند برای این است که همه آنها برای انسان خلق شده اند همچنانکه فرمود (خلق لکم ما فی الارض جمیعا هرچه در روی زمین است برای شما خلق کردیم ) و مراد از (اجل مسمی )هنگام مرگ یا قیامت است . به هرحال این آیه در جواب از سؤال مقدر است که کسی توهم کند، اگر هیچ کس نمی تواند خدا را به عجز درآورد پس چگونه خدا گنهکاران را به حال خود گذاشته و آنها هر عملی انجام می دهند و چرا خدا آنها را عذاب نمی کند؟ که در پاسخ فرموده : اگر خدا قرار بود همه مردم را به جرم گناهانشان مؤاخذه کند، همانطور که مکذبان و مشرکان را مؤاخذه کرد، در این صورت دیگر هیچ جنبنده ای در روی زمین باقی نمی ماند و حال آنکه خداوند چنین حکم کرده که مردم تا مدتی معین در روی زمین بمانند و آن را آباد کنند. اما وقتی آن مدت سر رسدخداوند هرکس را بدانچه عمل کرده جزا خواهد داد و چون او نسبت به اعمال بندگانش آگاهی و بصیرت دارد و پروردگار آنهاست .


تفسیر سوره فاطر ( از آیه 21 تا آیه 40 )
ساعت ۳:٥٠ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٧ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره فاطر

وَ لاَ الظِّلُّ وَ لاَ الْحَرُورُ21وَ ما یَسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لاَ الْأَمْواتُ إِنَّ اللَّهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشاءُ وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ22إِنْ أَنْتَ إِلاَّ نَذیرٌ23إِنَّا أَرْسَلْناکَ بِالْحَقِّ بَشیراً وَ نَذیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خَلا فیها نَذیرٌ24وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتابِ الْمُنیرِ25ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کانَ نَکیرِ26أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها وَ مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابیبُ سُودٌ27وَ مِنَ النَّاسِ وَ الدَّوَابِّ وَ الْأَنْعامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ کَذلِکَ إِنَّما یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ إِنَّ اللَّهَ عَزیزٌ غَفُورٌ28إِنَّ الَّذینَ یَتْلُونَ کِتابَ اللَّهِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً یَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ29لِیُوَفِّیَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ یَزیدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَکُورٌ30وَ الَّذی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ مِنَ الْکِتابِ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ إِنَّ اللَّهَ بِعِبادِهِ لَخَبیرٌ بَصیرٌ31ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبیرُ32جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها یُحَلَّوْنَ فیها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤاً وَ لِباسُهُمْ فیها حَریرٌ33وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَکُورٌ34الَّذی أَحَلَّنا دارَ الْمُقامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا یَمَسُّنا فیها نَصَبٌ وَ لا یَمَسُّنا فیها لُغُوبٌ35وَ الَّذینَ کَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا یُقْضى‏ عَلَیْهِمْ فَیَمُوتُوا وَ لا یُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها کَذلِکَ نَجْزی کُلَّ کَفُورٍ36وَ هُمْ یَصْطَرِخُونَ فیها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَیْرَ الَّذی کُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ ما یَتَذَکَّرُ فیهِ مَنْ تَذَکَّرَ وَ جاءَکُمُ النَّذیرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمینَ مِنْ نَصیرٍ37إِنَّ اللَّهَ عالِمُ غَیْبِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ38هُوَ الَّذی جَعَلَکُمْ خَلائِفَ فِی الْأَرْضِ فَمَنْ کَفَرَ فَعَلَیْهِ کُفْرُهُ وَ لا یَزیدُ الْکافِرینَ کُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلاَّ مَقْتاً وَ لا یَزیدُ الْکافِرینَ کُفْرُهُمْ إِلاَّ خَساراً39قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکاءَکُمُ الَّذینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونی‏ ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّماواتِ أَمْ آتَیْناهُمْ کِتاباً فَهُمْ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاَّ غُرُوراً40

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(21) (و لاالظـل ولاالحرور):(و نه سایه و نه آفتاب )

(22) (و مایستوی الاحیاء ولاالاموات ان الله یسمع من یشاء وما انت بمسمع من فی القبور): (و زندگان با مردگان یکسان نیستند که همانا خدا هدایت خودرا به هرکس بخواهد می شنواند و تو نمی توانی چیزی را به مردگانی که درگورستان کفرو جهل فرو رفته اند بشنوانی )

(23) (ان انت الا نذیر): (تو جز بیم رسانی نیستی )ظاهرا این آیات می خواهد از راه تشبیه بفهماند که افراد تزکیه شده با افراد مکذب یکسان نیستند و به منظور تاکید نفی ، حرف (لا) چند مرتبه تکرار شده است .(حرور) به معنای شدت حرارت آفتاب و یا باد سموم است .به هرحال دراین آیات تمثیل هایی برای مؤمن وکافر وجود دارد و می خواهد آثاروتبعات اعمال آنها را شرح دهد.لذا مؤمن ، بصیر و نورانی و زنده است ، چون ایمان او را احیاء کرده ، یعنی مؤمن قبل از ایمان مرده بود و خدای تعالی به واسطه هدایت و ایمان او را زنده کرد، زیرا اودر نفس خود استعداد آن را داشت و آنگاه خطاب به رسولخدا ص می فرماید تو ای رسول ما نمی توانی به این کفاری که بر دلهایشان مهر زده شده و چون مردگانی هستندکه در گور جهل و غفلت و گمراهی خفته اند، چیزی را بشنوانی و آنها را هدایت کنی و تو وظیفه ای غیر از انذار آنها نداری .

(24) (انا ارسلناک بالحق بشیرا و نذیرا وان من امه الا خلافیهانذیر):(همانا ما تو را به حق بشارت دهنده و بیم رسان فرستادیم و هیچ امتی نیست مگر اینکه بیم رسانی در آن بوده .)یعنی ای پیامبر ما تو را برای بشارت و انذار خلق فرستاده ایم و این کار ما امری نوظهور و بی سابقه نیست بلکه این سنت الهی است که همواره درمیان همه امتهارسولانی را جهت انذار می فرستاده .

(25) (وان یکذبوک فقد کذب الذین من قبلهم جاء تهم رسلهم بالبینات وبالزبر و بالکتاب المنیر): (واگر تو را تکذیب می کنند، به تحقیق کسانی که قبل ازایشان بودند و پیامبرانشان با معجزات و پیامها و کتاب آشکار و روشن به نزدشان آمدند، آنها را تکذیب کردند)(بینات ) یعنی آیات و معجزات آشکار. (زبر) یعنی مصاحفی که متضمن یاد خدابوده ، اما فاقد احکام و شرایع بوده است و (کتاب منیر) یعنی کتابهای آسمانی حاوی احکام و شرایع مانند کتاب نوح و ابراهیم و موسی و عیسی .این آیه نیز در مقام تسلیت و دلگرمی رسولخداست تا بداند که تکذیب امت او امرنوظهور و بی سابقه ای نیست .

(26) (ثم اخذت الذین کفروافکیف کان نکیر): (سپس من آنها را که کفرورزیدند، مؤاخذه کردم و انکار آنها چگونه بود؟)(اخذ) کنایه از عذاب است و (نکیر) به معنای انکار می باشد.می فرماید: من در اثر کفر و تکذیبشان آنها را با عذاب خود مؤاخذه کردم ، سپس دیدید که نتیجه انکار آنها چگونه بود؟ یعنی بدانید که اکنون نیز اگر مرتکب کفر وتکذیب شوید شما را عذاب خواهم کرد.

(27) (الم تر ان الله انزل من السماء ماء فاخرجنا به ثمرات مختلفا الوانهاومن الجبال جدد بیض و حمر مختلف الوانها و غرابیب سود): (آیا ندیدی که خدااز آسمان آبی فرستاد. پس با آن میوه هایی از زمین بیرون آوردیم که رنگهای مختلف دارد ونیزازکوههاراههای سفیدو سرخ بارنگهای مختلف وسیاهی های غلیظپدیدآوردیم )این آیه حجت دیگری بر توحید است با این بیان که خداوند با کمال قدرت وحکمت خود بارانها را از آسمان نازل می کند و نباتات و میوه ها را می رویاند و چون آب باران واحد است قاعدتا اگر بیرون آمدن میوه ها فقط مستند به باران بود، باید همه میوه ها یکرنگ باشند، با اینکه می بینیم میوه ها رنگهای مختلفی دارند، پس این امر به دست تدبیر الهی است و نیز خداوند به تدبیر خود در بعضی از کوهها راههایی سفید وسرخ و سیاه پدید آورده و این اختلاف رنگ در کوهها یا راههای میان آنها ناشی ازاختلاف ترکیبات و عناصر آنهاست .

(28) (و من الناس والدوآب والانعام مختلف الوانه کذلک انمایخشی الله من عباده العلموءا ان الله عزیز غفور): (و بعضی از آدمیان و جانوران وچهارپایان نیز به رنگهای مختلف هستند، و همانا منحصرا از میان بندگان خدا فقطدانایان از او بیم دارند و خدا نیرومند و آمرزنده است .)یعنی بعضی از مردم و حیوانات نیز مانند کوهها و میوه ها دارای رنگهای مختلف هستند و این امر نیز ناشی از تدبیر خداست .آنگاه می فرماید این آیات اثر خود را که ایمان حقیقی به خدا و خشیت از اوست تنها در علماء می بخشد نه در جاهلان ، و انذار هم فقط در آنها نتیجه بخش است و مراداز (علماء) علماء بالله هستند، یعنی کسانی که خدای سبحان را به اسماء و صفات وافعالش می شناسند و دلهایشان به واسطه آن آرامش می یابد و شک و تردید از آنهازایل می شود و در اثر آن باطنشان خاشع و ظاهرشان خاضع و فروتن می گردد.و درآخرمی فرماید خداعزیز و آمرزنده است پس بواسطه عزت وغلبه اش عارفان ازاو خشیت دارند و به جهت آمرزندگی و مغفرتش به او ایمان دارند ومشتاق به لقاءاوهستند.

(29) (ان الذین یتلون کتاب الله واقامواالصلوه وانفقواممارزقناهم سراوعلانیه یرجون تجاره لن تبور): (همانا کسانیکه کتاب خدا را می خوانند و نماز بپامی دارند و از آنچه روزیشان داده ایم در پنهان و آشکار انفاق می کنند به تجارتی که نابودی ندارد امید بسته اند.)

(30) (لیوفیهم اجورهم و یزیدهم من فضله انه غفور شکور): (تا خداپاداش آنها را تمام و کمال بدهد و از کرم و فضل خویش برآنها بیافزاید، همانا اوآمرزنده و بسیار شکرگزار است .)(تلاوت کتاب ) یعنی خواندن قرآن و (اقامه نماز) به معنای تداوم در برآوردن آن ومحافظت بر عدم ترک آن است و انفاق سری و علنی یعنی اینکه آنها از مال خود به فقرا می دهند اما در انفاقهای مستحبی از بیم ریا، آن را پنهانی می دهند و در انفاق واجب برای شیوع یافتن اطاعت خدا و تشویق دیگران ، آن را بصورت آشکارامی بخشند.به هرحال این چنین افرادی به تجارتی امید دارند که به هیچ وجه خسارت و ضررنمی آورد، چون آنها با خدا معامله کرده اند و این اعمال را انجام داده اند تا خداوندپاداشهایشان را بطور کامل بدهد و چیزی از ثواب اعمال آنها از ایشان فوت نشود،بلکه خداوند از فضل خود نیز بر پاداش آنها می افزاید همچنانکه فرمود (من جاءبالحسنه فله خیر منها هرکس عمل نیکی بیاورد پاداشی بهتر از آن خواهدداشت )، یا در جای دیگر پاداش آنها را ده برابر نامید ممکن است مراد از آن زیادتی از غیر سنخ ثواب اعمال باشد همچنانکه می فرماید (لهم مایشاؤون فیها ولدینامزید در بهشت برای آنها هر چه بخواهند هست و نزد ما بیش از آن نیز خواهدبود.)

(31) (والذی اوحینا الیک من الکتاب هوالحق مصدقالمابین یدیه ان الله بعباده لخبیر بصیر): (آنچه از این قرآن به تو وحی کردیم حق است و تصدیق کننده کتابهای قبلی می باشد همانا خداوند نسبت به بندگانش آگاه و بیناست )می فرماید این قرآن کتاب حقی است که به هیچ وجه باطل در آن راه ندارد وکتابهای آسمانی پیش از خود را تایید می کند وخداوند چون نسبت به اعمال و احوال بندگان آگاه و بیناست کتابهای هدایت کننده را بوسیله رسولانش برای آنها ارسال می نماید.

(32) (ثم اورثناالکتاب الذین اصطفینا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق بالخیرات باذن الله ذلک هوالفضل الکبیر آنگاه این کتاب را به کسانی از بندگان خود که انتخابشان کرده ایم به میراث دادیم ، پس بعضی ازایشان به نفس خود ستمگرند و بعضی میانه رو هستند و برخی از آنها به اذن خدا به سوی نعمات و خیرات می شتابند، این همان فضل بزرگ است .)می فرماید: بعد از آنکه ما قرآن را به تو وحی کردیم ، آن را به ذریه تو به ارث دادیم ، البته آن ذریه ای که ما آنها را اختیار کرده و از بین همه بزرگان آنان را خالص کرده و برگزیدیم که منظور امامان اولاد فاطمه زهرا(س ) می باشند و از هر دو گروه سنی و شیعه از رسولخدا نقل شده که (من میان شما دو چیز گرانبها باقی می گذارم ،کتاب خدا و عترتم اهل بیتم که آندو از هم جدا نخواهند شد تا وقتی که نزد من در کنارحوض کوثر بر من وارد شوند) پس خداوند کتاب قرآن را به معصومین ع ارث داده نه همه بندگان ، چون بعضی از بندگان ظالم به نفس خود بوده و گناهکارند و بعضی میانه رو هستند و به خیرات نزدیکترند و گروه سوم شتابنده بسوی خیرات می باشندیعنی به درجات قرب نزدیک هستند و به خاطر فعل خیرات ، برآن دو طائفه دیگرامامت دارند و به سبب همین امامت مستحق وراثت کتاب می باشند و این امر به اذن خداست چون آنها در هیچ فعلی مستقل از پروردگار خود نیستند و این ارث دادن کتاب ، فضلی بزرگ از ناحیه خداست که فعالیت و کوشش کسی در آن مؤثر نیست وچنان نیست که کسی از راه عمل به وظایف به این فضل نایل شود. برخی مفسران گفته اند مراد از بندگان برگزیده و سابق به خیرات علماء امت یا امت محمد ص هستند که این قول ضعیفی است .

(33) (جنات عدن یدخلونهایحلون فیها من اساورمن ذهب ولؤلؤاولباسهم فیها حریر): (بهشتهای جاویدی که وارد آن شوند و در آنجا با دستبندهایی از طلا و مروارید زینت کنند و لباسشان در آنجا حریر است )دراینجا آن فضل کبیر را توضیح می دهد و می فرماید آن فضل بزرگ بهشتهای جاویدی است که در آن نعماتی چنین وچنان برایشان آماده شده و که خداوند از فضل خود به آنان می بخشد.

(34) (وقالوا الحمدلله الذی اذهب عناالحزن ان ربنالغفور شکور): (وگویند:سپاس مخصوص خدایی است که غم و اندوه را از ما ببرد همانا پروردگار ما آمرزنده وشکرگزار است )

(35) (الذی احلنا دار المقامه من فضله لایمسنا فیها نصب ولایمسنا فیهالغوب ): (همان خدایی که از کرم خویش ما را به این سرای دائم وارد کرد که در اینجاهیچ رنج و ملالی به ما نمی رسد)این حکایت گفتار ظالمان به نفس و مقتصدین از امت پیامبر ص است چون سابقین به خیرات گناهی در صحیفه اعمال خود ندارند تا از بابت آن اندوهگین و هراسان باشند، و مراد از (حزن ) شدائد و مصائب و اندوهی است که در دنیا داشته اند و برخی دیگر گفته اند مراد از آن ، اندوهی است که بعد از مرگ و قبل از ورود به بهشت آنها رااحاطه می کند که منشاء آن ترس از گناهان است .به همین دلیل هم پروردگار خود را با صفت آمرزنده و شکور یاد می کنند چون خداوند لغزشهای آنها را آمرزیده و از فضل خود ثواب آنها را افزون نموده است .و در ادامه در ثنای پروردگار خود می گویند او خدایی است که ما را به منزلی واردنموده که هیچکس از آنجا بیرون نمی رود و کوچ نمی کند و ما را بدون استحقاق دربهشتی وارد کرده که مشقت و تعبی در آن نیست و ما در آنجا در طلب آنچه می خواهیم دچار خستگی و کندی نمی شویم ، چون هرچه آرزو کنیم در آنجا هست‌.

(36) (و الذین کفروا لهم نارجهنم لایقضی علیهم فیموتوا ولا یخفف عنهم من عذابها کذلک نجزی کل کفور): (و کسانیکه کفر ورزیدند، برایشان آتش جهنم است که نه مرگشان می دهند که بمیرند و نه عذاب جهنم را از آنان سبک می کنند،اینچنین هر کفر پیشه ای را سزا می دهیم .)یعنی آتش جهنم جزای مخصوص کافران است که از آنها جدا نمی شوند و درآنجا نه حکم مرگ بر آنها رانده می شود که بمیرند و از عذاب رها شوند ونه عذاب آتش از آنها تخفیف می پذیرد تا اندکی بیاسایند بلکه آن عذاب عظیم ملازم آنهاخواهد بود و در آخر فرمود: ما اینچنین هر کفران پیشه ناسپاسی را جزا می دهیم .همچنانکه در جای دیگری در وصف دوزخیان و از قول آنها نقل می شود (و نادوایامالک لیقض علینا ربک قال انکم ماکثون گویند: ای مالک جهنم باید پروردگارت در باره ما حکم مرگ براند، گوید همانا شما ماندگار خواهیدبود.)

(37) (وهم یصطرخون فیها ربنا اخرجنا نعمل صالحا غیرالذی کنا نعمل اولم نعمرکم ما یتذکرفیه من تذکر وجاء کم النذیر فذوقوا فماللظالمین من نصیر): (و آنها در جهنم فریاد زنند: پروردگارا ما را از اینجا خارج کن تا کارشایسته ای غیر از آنچه می کردیم ، انجام دهیم . خطاب رسد: آیا آنقدر عمرتان ندادیم که هر که اهل پند گرفتن بود اندرز پذیرد؟ و بیم رسان نیز برایتان آمد. پس بچشید که ستمگران یاوری ندارند.)یعنی کفار در آتش جهنم با ناله و استغاثه شیون می کنند و می گویند: پروردگارا مارا از جهنم بیرون آور تا عمل صالحی غیر از آنچه در دنیا عمل کردیم بجا آوریم ، درپاسخ به آنها گفته می شود: هرگز€ مگر ما به شما عمر کافی ندادیم که در آن هرکس می خواست متذکر شود، مجال آن را داشته باشد؟ اما شما متذکر نشدید و ایمان نیاوردید، به علاوه اینکه پیامبر بیم رسان هم به نزد شما آمد اما شما به او ایمان نیاورده و کفر ورزیدید حال بچشید این عذاب را که ستمکاران یاوری نخواهند داشت تا آنان رااز عذاب برهاند و چگونه داشته باشند با اینکه یاوران دنیایی آنها درکنارشان دچارعذابند؟

(38) (ان الله عالم غیب السموات والارض انه علیم بذات الصدور):(هماناخدا دانای نهفته آسمانها و زمین است ،بدرستی که اودانای به اسرارومکنونات سینه هاست )می فرماید علم خدا نامحدود است و هیچ چیز در مقایسه با علم او مخفی و غیبی محسوب نمی شود، پس عالم به اسرار سینه ها است و با شما مطابق آنچه در باطنتان ازآثار اعمال و عقاید، نهفته دارید، رفتار می کند و بر طبق آن شما را محاسبه و مؤاخذه می نماید، خواه ظاهرتان مطابق با باطنتان باشد و خواه مخالف . همچنانکه فرمود (ان تبدوا مافی انفسکم او تخفوه یحاسبکم به الله چه آنچه در باطن دارید مخفی کرده یاآشکار کنید خداوند شما را بابت آن محاسبه می کند)، چون قیامت روزی است که امور مخفی و سری آشکار می شود (یوم تبلی السرائر)

(39) (هو الذی جعلکم خلائف فی الارض فمن کفر فعلیه کفره ولایزیدالکافرین کفرهم عندربهم الامقتاولا یزید الکافرین کفرهم الاخسارا): (اوکسی است که شما را در زمین جانشین قرار داد، پس هر کس کافر شود، کفرش بر علیه خود اوست و کفرکافران نزد پروردگارشان اثری بیش از خشم و سخط ندارد و کفرآنها جز خسارت و زیان چیزی برایشان نمی افزاید.) خلیفه بودن مردم در زمین به معنای آن است که همواره آیندگان جانشین پیشینیان می شوند و قدرت و تسلط بر دخل و تصرف و بهره برداری از زمین را می یابند وجانشینی آنها از یکدیگر، جزئی از خلقتشان است چون خلقت آنها از راه توالد وتناسل است و آنها را همواره به دو گروه سابق ولاحق تقسیم می کند و این شیوه ،تدبیری است که از خلقت آنها جدا نمی شود.

(40) (قل ارایتم شرکاء کم الذین تدعون من دون الله ارونی ماذا خلقوامن الارض ام لهم شرک فی السموات ام اتینا هم کتابافهم علی بینت منه بل ان یعد الظالمون بعضهم بعضا الا غرورا): (بگو به من خبر دهید ببینم این شرکایی که به غیر خدا می خوانید چه چیزی از زمین را آفریده اند و یا در آسمانها شرکتی دارند؟ ویا ما به ایشان کتابی نازل کرده و در آن از وجود چنین شریکی خبر داده ایم ؟ این مشرکین دلیل آشکاری بر شرک خود دارند؟ نه ، هیچ یک از این موارد نیست بلکه ستمکاران به یکدیگر وعده دروغین می دهند.)دراین آیه خداوند به رسول خود تلقین می کند که چگونه علیه مشرکان و ربوبیت معبودهای آنها احتجاج کند و بیان این حجت این است که اگر بتها و آلهه ها اربابی به غیر خدا باشند، باید لااقل بخشی از تدبیر عالم به دست آنها باشد و اگر چنین تدبیری داشتند، باید خالق همان مقداری که تدبیرش بدست آنهاست ، باشند، چون تدبیر بدون خلقت تصور نمی شود و چنانچه اینها خالق بودند قطعا دلیلی در عالم ، یا از ناحیه خدای سبحان بروجود آنها دلالت می کرد. از ناحیه عالم که می بینیم هیچ موجودی درعالم دلالت بر خالقیت بتها ولو بطور شراکت ندارد، و از ناحیه خدای سبحان نیز هیچ دلیلی در کتب آسمانی الهی نازل نشده که ثابت کند بتها شریک خدا هستند، پس این مشرکان هیچ بینه ای بر شرک خود ندارند، بلکه انگیزه آنها صرف فریبی است که بعضی نسبت به بعض دیگر روا می دارند. یعنی نیاکان و رؤسای قوم ، مردم آینده ومرئوسین و تابعان را مغرور می کردند به اینکه : بتها نزد خدا شفاعت می کنند و ما را به درگاه او نزدیک می نمایند.


تفسیر سوره فاطر ( از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ٩:٤٠ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٦ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره فاطر

الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِکَةِ رُسُلاً أُولی‏ أَجْنِحَةٍ مَثْنى‏ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ یَزیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ1ما یَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِکَ لَها وَ ما یُمْسِکْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ2یا أَیُّهَا النَّاسُ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ هَلْ مِنْ خالِقٍ غَیْرُ اللَّهِ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَکُونَ3وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ4یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ5إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّما یَدْعُوا حِزْبَهُ لِیَکُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعیرِ6الَّذینَ کَفَرُوا لَهُمْ عَذابٌ شَدیدٌ وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ کَبیرٌ7أَ فَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ یُضِلُّ مَنْ یَشاءُ وَ یَهْدی مَنْ یَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ بِما یَصْنَعُونَ8وَ اللَّهُ الَّذی أَرْسَلَ الرِّیاحَ فَتُثیرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى‏ بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها کَذلِکَ النُّشُورُ9مَنْ کانَ یُریدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمیعاً إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ وَ الَّذینَ یَمْکُرُونَ السَّیِّئاتِ لَهُمْ عَذابٌ شَدیدٌ وَ مَکْرُ أُولئِکَ هُوَ یَبُورُ10وَ اللَّهُ خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَکُمْ أَزْواجاً وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى‏ وَ لا تَضَعُ إِلاَّ بِعِلْمِهِ وَ ما یُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَ لا یُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلاَّ فی‏ کِتابٍ إِنَّ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسیرٌ11وَ ما یَسْتَوِی الْبَحْرانِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ سائِغٌ شَرابُهُ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ مِنْ کُلٍّ تَأْکُلُونَ لَحْماً طَرِیًّا وَ تَسْتَخْرِجُونَ حِلْیَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْکَ فیهِ مَواخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ12یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ یَجْری لِأَجَلٍ مُسَمًّى ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ لَهُ الْمُلْکُ وَ الَّذینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ما یَمْلِکُونَ مِنْ قِطْمیرٍ13إِنْ تَدْعُوهُمْ لا یَسْمَعُوا دُعاءَکُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَکُمْ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ یَکْفُرُونَ بِشِرْکِکُمْ وَ لا یُنَبِّئُکَ مِثْلُ خَبیرٍ14یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ15إِنْ یَشَأْ یُذْهِبْکُمْ وَ یَأْتِ بِخَلْقٍ جَدیدٍ16وَ ما ذلِکَ عَلَى اللَّهِ بِعَزیزٍ17وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏ وَ إِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلى‏ حِمْلِها لا یُحْمَلْ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى‏ إِنَّما تُنْذِرُ الَّذینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَیْبِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ مَنْ تَزَکَّى فَإِنَّما یَتَزَکَّى لِنَفْسِهِ وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصیرُ18وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمى‏ وَ الْبَصیرُ19وَ لاَ الظُّلُماتُ وَ لاَ النُّورُ20

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(1) (الحمدلله فاطر السموات والارض جاعل الملئکه رسلا اولی اجنحه مثنی و ثلاث و رباع یزید فی الخلق مایشاء ان الله علی کل شـئی قدیر): (ستایش مخصوص خدایی است که آسمانها و زمین را از عدم ایجاد کرد و فرشتگان رارسولانی بالدار نمود که دوبال ، سه بال یا چهار بال دارند و او هرچه بخواهد در خلقت اضافه می کند. همانا او بر هر امری تواناست .)(فطر) یعنی شکافتن از جهت طول و خداوند که موجودات را از کتم عدم به وجودآورده گویا عدم را شکافته و از درون آن آسمانها و زمین را به ایجادی ابتدائی و بدون الگو آفریده است و بکار بردن صفت فاطر برای دلالت بر استمرار است ، یعنی ایجادمستمر و فیض وجود دائمی و لاینقطع است و اگر یک لحظه فیض از ناحیه خدا قطع شود، همه چیز نابود خواهد شد.در ادامه به خلقت فرشتگان اشاره می کند، ملائکه ، موجوداتی مخلوقند که واسطه بین خداوند و عالم مشهود هستند و خدا آنها را موکل بر عالم تکوین و تشریع کرده است و قول و فعلشان مطابق امر الهی است .دراینجا خداوند آنها را دارای جناح توصیف فرموده یعنی وجود فرشتگان مجهزبه چیزی است که می توانند با آن مانند بال پرندگان از آسمان به زمین و از زمین به آسمان روند، و می فرماید بعضی از آنها دو بال برخی سه بال و برخی دیگر چهار بال دارند و از عبارت (یزید فی الخلق مایشاء) استفاده می شود که بعضی از ملائکه بیشتر ازچهاربال دارند و بعد درمقام تعلیل همه فرازهای قبل و یا فراز اخیر می فرماید خداوندبرانجام هر امری قادر است چون قدرت او نامتناهی و مطلق است .

(2) (مایفتح الله للناس من رحمه فلاممسک لها ومایمسک فلا مرسل له من بعده و هوالعزیزالحکیم ): (در رحمتی را که خداوند به روی مردم بگشاید، هرگزکسی نمی تواند ببندد و مانع آن شود و در رحمتی را که او ببندد، کسی نیست که بعد ازمنع خدا قادر بر گشودن آن باشد، با اینکه او قاهری غالب و حکیم است .)می فرماید آن نعمات و روزی هایی که خدا از خزانه رحمتش به بندگانش می دهد،در همه عالم کسی نیست که بتواند مانع آن شود و آنچه را که او از آنها دریغ می کندکسی نیست که به جای خدا آن نعمت را به بندگان او بدهد. پس خدای تعالی افاضه اش ناشی از رحمت است و منعش ناشی از حکمت ، لذا همانطور که در منع اول است دراعطاء نیز اول است . و سپس در مقام تعلیل مطلب می فرماید او عزیز یعنی غالب وشکست ناپذیر است ، پس هیچ کس نمی تواند مانع از امر او شود و از اعطاء یا منع اوجلوگیری کند ونیز حکیم است پس اعطاء و منعش براساس مصلحت و حکمت صورت می گیرد.

(3) (یاایهـا الناس اذکروانعمت الله علیکم هل من خالق غیرالله یرزقکم من السماء و الارض لااله الا هوفانی تؤفکون ): (ای مردم بیاد آورید، نعماتی راکه خداوند بر شما ارزانی نمود، آیا هیچ خالقی غیر از خدا هست که شما را از آسمان و زمین روزی دهد؟ هیچ خدایی جز او نیست پس به کجا منحرف می شوید؟)در این آیه بر یگانگی ربوبیت خدا استدلال می کند به این صورت که معبود و اله تنها به این جهت عبادت می شود که دارای ربوبیت است و معنای ربوبیت این است که او مالک تدبیر امور مردم و همه موجودات می باشد، و آنکسی که امور همه مخلوقات را تدبیر کرده و آنها را ارتزاق می کند و پرورش میدهد خدای تعالی است ، نه این الهه و معبودهای فرضی . چون پدید آورنده آن نعمات و نعمت خواران خداست و خلقت هم جدای از تدبیر نیست ، لذا خدای سبحان اله شماست و هیچ اله دیگری جز اونیست و خلقت و تدبیر هر دو بدست اوست . و مراد از (رزق ) هر چیزی است که بقاءمزروق را تداوم می دهد که مبداء آن آسمان و زمین است . (آسمان با اشعه اجرام نورانی و بارانش و زمین با جذب آن اشعه و باران و رویانیدن گیاه و حیوان و سایرپدیده هایش )و حالا که با این برهان ثابت شد تنها معبود هستی خدای یکتاست در مقام توبیخ وملامت می فرماید: پس تا کی از حق روی می گردانید و به سوی باطل گرایش می یابیدو از توحید به سوی شرک می روید؟یعنی با این که عبادتی برای غیر خداوند خالق و رازق جایز نیست ، چرا متوجه راه حق نمی شوید و به آن اعتراف نمی کنید؟

(4) (وان یکذبوک فقد کذبت رسل مـن قبلک والی الله ترجع الامور): (واگر تو را تکذیب کردند به تحقیق پیامبران قبل از تو را نیز تکذیب نمودند وسرانجام کارها بسوی خدا بازمی گردد.)این آیه در حکم تسلیت و دلگرمی رسول خداست ، می فرماید اگر مردم بعد ازشنیدن این برهانهای روشن بازهم تو را انکار کردند، اندوهگین نباش چون این سنت همه امتهای مکذب است که در گذشته هم سایر پیامبران را تکذیب کرده اند و بدان که سرانجام همه امور بدست خداست و او مردم را مطابق استحقاقشان جزا می دهد لذا اواین افراد مکذب را نیز مجازات خواهد کرد و چنان نیست که اینها بتوانند با کفر وتکذیب خود، خدا را به ستوه و عجز درآورند.

(5) (یاایهاالناس ان وعد الله حق فلا تغرنکم الحیوه الدنیا ولا یغرنکم بالله الغرور): (ای مردم همانا وعده خدا حق است ، پس زندگی دنیا شما را نفریبد وشیطان فریبنده با استناد به رحمت خدا شما را فریب ندهد) خطابی عمومی به همه مردم است درباره مساله معاد.می فرماید: ای مردم وعده خدا درباره برانگیخته شدن مردگان و وقوع قیامت به حق است ، یعنی حتما واقع خواهد شد و در آنروز خداوند هر کسی را به سزای اعمالش می رساند پس هشیار باشید که مشغول به تلذذ و بهره مندی از نعمات دنیانشوید و خود را غرق در آنها نکنید که دراین صورت فریب زندگی دنیوی را خورده و از آخرت غافل خواهید شد. و نیز بهوش باشید که شیطان اغفالگر شما را به خدامغرور نکند. چون شیطان نظر مردم را از یک سو یکسره به حلم و عفو خدا و از سوی دیگر به مظاهر امتحان و استدراج و کید الهی متوجه می سازد تا به آنها القا کند که دنیاطلبان از عذاب خدا ایمنند و در ماوراء این زندگی دنیوی خبری نیست و وعده ووعید انبیاء همه مشتی خرافات است و هرچه مردم بیشتر از معاصی و لذات دنیابهره مند شوند احترام و ارزش بیشتری دارند و کرامت بیشتری می یابند. و این القائات موجب می شود که انسان دچار غفلت گردد و آخرت را از یاد ببرد، درحالی که امهال و استدراج الهی ، نوعی مجازات است و مکری از ناحیه خداست که به جهت غفلت وظلم به آن دچار می شوند.

(6) (ان الشیطان لکم عدو فاتخذوه عدوا انما یدعوا حزبه لیکونوا من اصحاب السعیر): (همانا شیطان دشمن شماست ، پس شما هم او را دشمن خودبگیرید، چون تنها کار او این است که حزب خود را دعوت کند به اینکه همه اهل آتش شوند)این آیات تحلیل فراز آخر آیه سابق است : می فرماید شیطان دشمن شماست وهدفی جز اغواء و گمراه کردن انسان و محروم کردن او از سعادت دنیا و حسن عاقبت ،ندارد. پس شما هم او را دشمن خود بگیرید و از پیروی دعوت و وسوسه او اجتناب کنید. چون شیطان منحصرا گروه پیروان خود را به سوی جهنم و آتش آن دعوت می کند.(حزب ) یعنی گروهی از مردم که غرض واحدی آنها را جمع کرده و شیطان هم ازدعوت خود هدفی جز دوزخی کردن مردم که از او پیروی می کنند، ندارد.

(7) (الذین کفروا لهم عذاب شدید و الذین امنواوعملوا الصالحات لهم مغفره و اجر کبیر): (کسانیکه کافر شدند برایشان عذابی شدید خواهد بود و کسانیکه ایمان آورده و اعمال شایسته بجا آوردند، برایشان مغفرت و پاداشی بزرگ خواهدبود)در این آیه وعده حقی را که خدای سبحان داد، توضیح می دهد که کافران نهایتشان عذاب دوزخ و مؤمنان صالح سرانجامشان آمرزش و پاداش الهی است ، اینکه (عذاب ) را نکره آورده برای اینست که درکات جهنم به خاطر اختلافی که مردم درکفر و فسق دارند، دارای مراتب مختلفی است و عذاب جهنم یک جور نیست و درعین حال اشاره به عظمت عذاب نیز دارد. بهمین ترتیب مغفرت و اجر نیز نکره آورده شده چون هم مراتب مختلفی دارند و هم اشاره به عظمت و غیرقابل وصف بودن آنهادارد.

(8) (افمن زیـن له سوء عمله فراه حسنا فان الله یضل من یشاء و یهدی من یشاء فلا تذهب نفسک علیهم حسرات ان الله علیم بما یصنعون ): (آیاآنکه عمل زشتش در نظرش زیبا جلوه کرده و آن را نیک می پندارد با کسی که خوب و بد را می شناسد یکی است ؟ پس خدا هر کس را بخواهد گمراه و هر کس را بخواهدهدایت می کند، لذا تو ای رسول ما جان خود را در حسرت و اندوه عدم هدایت آنهاهلاک مکن ، که همانا خدا به آنچه می کنند داناست )می فرماید آیا فرد کافری که فهمش وارونه و عقلش مغلوب شده و عمل خود رابرخلاف آنچه هست می بیند با مؤمنی که بد و خوب را از هم تشخیص می دهد یکسان هستند؟ البته که یکی نیستند برای اینکه خدا یکی از آنها را به مشیت خود گمراه کرده (که همان فرد کافر است که بد را خوب می بیند) و دیگری را به اراده و مشیت خودهدایت فرموده (که همان فرد مؤمن است که عمل صالح را نیکو دیده و انجام می دهدو عمل زشت را بد شمرده و از آن اجتناب می کند)البته این گمراه کردن خدا امری ابتدایی نیست تا ظلمی در حق کافران محسوب شود بلکه این اضلال آنها امری مجازاتی است که به جهت عناد و تکبری که آنها دربرابر حق داشته اند خداوند آنها را به آن مبتلا نموده . آنگاه خطاب به رسول خدامی فرماید حالا که هدایت و ضلالت منسوب به خداست پس تو نباید به جهت کفر وتکذیب این مشرکان به اندوه و حزن گرفتار شوی چون این خداست که آنها را به جهت مجازاتشان گمراه و گرفتار کرده و خداوند نسبت به اعمال همه آنها آگاهی کامل دارد و با آنها به حق معامله می کند و هرگز امور بر او مشتبه نمی شود.

(9) (و الله الذی ارسل الریاح فتثیر سحابا فسقناه الی بلد میـت فاحیینابه الارض بعد موتها کذلک النشور): (خداست که بادها را می فرستد تا ابرها رابرانگیزد، پس ما آن ابرها را به سوی سرزمین مرده می فرستیم و به وسیله آن آنجا رابعد از خمودی زنده می سازیم ، امر قیامت و نشور نیز همینطور است )در این آیه بعثت و زنده شدن اموات در روز قیامت به احیاء زمین در اثر بارش باران تشبیه شده ، یعنی همانطور که باران بر زمین موات و خموده می بارد و آن راسرسبز و خرم می کند، انسانها نیز وقتی دوران زندگی زمینی شان به سررسید و مردنددر روز قیامت به امر الهی از گورها درآمده و زنده شده و در روی زمین برای حساب و جزا منتشر می شوند.

(10) (من کان یرید العزه فلله العزه جمیعا الیه یصعد الکلم الطیـب والعمل الصالح یرفعه والذین یمکرون السیـئات لهم عذاب شدید و مکر اولئک هویبور): (هر کس که در طلب عزت است ، همانا عزت به تمامه در نزد خداست وکلمه طیب بسوی او بالا می رود و عمل صالح آن را در بالاتر رفتن مدد می رساند وکسانی که با گناهان خود با خدا نیرنگ می کنند، عذابی سخت دارند و مکرشان بی فایده خواهد بود)(عزت ) یعنی حالتی که مانع از شکست و مغلوب شدن می گردد و صلابت اصل درمعنای عزت است .به این معنا عزت به تمامه در نزد خداست چون غیر از او همه موجودات در ذات خود فقیر و ذلیل هستند و مالک هیچ چیز نمی باشند، پس هرکس در طلب عزت است باید آن را به وسیله عبودیت در بارگاه الهی یعنی با ایمان و عمل صالح کسب کند وعزت را از خدا بجوید. در ادامه فرمود کلمه طیب بسوی او اوج می گیرد و عمل صالح آن را مدد می کند.(کلم الطیب ) یعنی سخنی که با نفس شنونده سازگار و ملائم باشد بطوریکه ازشنیدن آن ، حالت انبساط و لذتی در شنونده ایجاد شود و کمالی را که فاقد آن بود به وی اضافه کند و اینها در صورتی تحقق می یابد که آن کلام ، حق را برساند و متضمن سعادت و رستگاری نفس باشد، با این بیان مراد از (کلم الطیب ) عقاید حقه است که انسان آن را زیربنای اعتقاد و عمل خود قرار می دهد و در رأس آنها کلمه توحید است که سایر اعتقادات حقه نیز به آن باز می گردند.و ما نظیر این تفسیر را در آیه 24 و 25 سوره ابراهیم درباره شجره طیبه ای که اصل آن ثابت است و شاخه هایش در آسمان می باشد، بیان کردیم . و صعود (کلم الطیب ) به سوی خدای متعال عبارتست از تقرب آن به نزد خدا. چون هرچیز که به درگاه خدانزدیک شود اعتلاء یافته و از آنجا که اعتقاد، قائم به شخص معتقد می باشد، نتیجه تقرب اعتقاد به درگاه خدا، تقرب صاحب و معتقد به آن است و در ادامه مسلما وقتی اعتقاد و ایمان ، حق و صدق بود، قهرا عمل صاحبش نیز آن را تصدیق می کند، یعنی عمل او نیز مطابق با اعتقادش خواهد بود. چون عمل از فروع علم و از آثار آنست .لذا عمل صالح نتیجه اعتقاد حقه است و چنین عملی سزاوار قبول در درگاه الهی است و این عمل ، اعتقاد حق را در صعود و تقرب به سوی خدا کمک می نماید.در ادامه می فرماید کسانی که به هر مکری متوسل می شوند و هرعمل زشتی رامرتکب می گردد تا بوسیله آن برای خود عزتی کسب کنند، بواسطه اعمال پلیدشان عذابی شدید خواهند داشت و مکرهایشان همه نابود و بی نتیجه می شود و هیچ اثرمثبتی که در بردارنده سعادت وعزت آنها باشد، نخواهد داشت .

(11) (والله خلقکم من تراب ثم من نطفه ثم جعلکم ازواجا وماتحمل من انثی ولاتضع الابعلمه ومایعمر من معمر ولاینقص من عمره الافی کتاب ان ذلک علی الله یسیر): (و خداست که شما را از خاک و سپس از نطفه خلق کرد وآنگاه شما را به صورت نر و ماده قرار داد و هیچ جنس مؤنثی باردار نمی شود و وضع حمل نمی کند مگر به علم خدا و هیچ سالخورده ای عمر طولانی نمی کند و هیچ مقداری از عمرش کاسته نمی گردد مگر آنکه همه در کتابی مضبوط است و این کار برخدا آسان می باشد.)همچنانکه گفتیم خاک مبدا بعید خلقت بشر است که هم آدم ابوالبشر از آن آفریده شده و هم خلقت سایر افراد بشر که ظاهرا بوسیله نطفه است در نهایت به مواد زمینی منتهی می شود، لذا نطفه مبدا قریب خلقت انسان و خاک مبدا بعید آنست و خداست که این بشر را بصورت نر یا ماده می آفریند، هیچ جنس ماده ای باردار نمی شود و وضع حمل نمی کند مگر اینکه علم خدا مصاحب با حمل و وضع اوست و نیز عمر هیچ فردی امتداد نمی یابد و از عمر هیچ فردی کاسته نمی شود مگر آنکه همه در کتابی ثبت و ضبط است که مراد از این کتاب همان لوح محفوظ است که دگرگونی در آن راه ندارد و این تدبیر دقیق و متین و مسلط بر کلیات و جزئیات حوادث بر خدا آسان است چون او دارای علم و قدرت مطلق می باشد.

(12) (ومایستوی البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه و هذا ملح اجاج ومن کل تاکلون لحما طریا و تستخرجون حلیه تلبسونها وتری الفلک فیه مواخرلتبتغوا من فضله ولعلکم تشکرون ):(این دو دریا با هم یکسان نیستند، یکی شیرین و گوارا و دیگر شور وتلخ و شما از هر دوی آنها گوشت تازه گرفته ، می خوریدو اشیاء زینتی استخراج کرده ، می پوشید و کشتی ها را می بینی که در دریا آب رامی شکافند، تا شما از فضل خدا چیزی به دست آورید و شاید شکرگزار نعمتهای اوشوید.)(عذب ) یعنی آب پاکیزه و (فرات ) آبیست که سوز عطش را می شکند و خنک است . (سائغ ) یعنی آبی که از شدت گوارایی با سهولت به حلق فرو می رود. (اجاج )یعنی آب تلخ مزه و (ملح ) یعنی آب شور (لحم طری ) یعنی گوشت لطیف و تازه که منظور از آن در اینجا گوشت ماهی یا مرغان دریایی است .و مراد از (حلیه ) زینتهایی است که از دریا استخراج می کنند مانند مروارید ومرجان و انواع صدفهاهمچنانکه در جای دیگری می فرماید(یخرج منهما اللؤلؤوالمرجان از آندو دریا مروارید و مرجان بیرون می آورد).معنای ظاهری آیه روشن است اما در واقع مؤمن و کافر را به دو دریای شیرین وشور مثال می زند و یکسان نبودن آنها را در کمال فطری بیان می کند، اگرچه که دربسیاری از خواص انسانی مشارکت دارند، ولی مؤمن بر همان فطرت اصلی خودش باقی است و بواسطه آن به سعادت دائمی در حیات اخروی نایل می شود ولی کافر ازآن فطرت منحرف شده و به زودی به کیفر اعمالش معذب می گردد.

(13) (یولج اللیل فی النهار ویولج النهار فی اللیل و سخر الشمس والقمرکل یجری لاجل مسمی ذلکم الله ربکم له الملک والذین تدعون من دونه مایملکون من قطمیر): (شب را در روز و روز را در شب فرو می برد و خورشید و ماه را مسخر کرده تا هر یک برای مدتی معین حرکت کنند، همین خداست که پروردگارشماست و همه ملک عالم از آن اوست و خدایانی که به جای او می خوانید حتی مالک پوسته هسته ای از یک خرما هم نیستند.)(ایلاج شب در روز) به معنای آن است که با طولانی کردن شب ، روز را کوتاه کندو می فرماید اختلاف شب و روز از نظر بلندی وکوتاهی در اثر حرکت اجرام آسمانیست که خداوند آنها را برای تداوم بقا و حیات انسانی مسخر نموده . و حال که امر خلقت وتدبیر شما در دریا و خشکی ، در آسمان و زمین همه منتسب به خداست ،پس او تنها پروردگار و مالک و مدبر امر شماست وهمه ملک آسمانها و زمین بدست اوست اما سایر معبودها که مشرکین آنها را می خوانند حتی مالک روکش هسته یک خرما ( و یا اثر باقی مانده خرما بر هسته آن ) هم نیستند.

(14) (ان تد عوهم لایسمعوا دعاء کم ولو سمعوا ما استجابوالکم ویوم القیمه یکفرون بشرککم ولاینبـئک مثل خبیر): (اگر آنها را بخوانید دعای شما رانمی شنوند و بفرض اگر هم بشنوند شما را اجابت نمی کنند و روز قیامت به شرک شمانسبت به خود کافر می شوند و هیچ کس مانند خداوند خبیر و آگاه ، تو را باخبرنمی کند.)در توضیح اینکه آن معبودها مالک هیچ چیز نیستند شاهد می آورد و می فرماید،این معبودها چنانند که اگر شما آنها را بخوانید نمی شنوند، چون مشتی بتهای سنگی وچوبی بدون شعور و احساس هستند و ارباب شما چون ملائکه و قدیسین هم آنچنان سرگرم کار خود هستند که اطلاعی از پرستش شما ندارند به علاوه از ناحیه خود،مالک حس شنوایی نیستند و خدا این حس را به آنها نداده و به فرضی هم که بشنوند،قدرت بر استجابت دعای شما را ندارند و این معنا درباره بتها که واضح است امادرباره ملائکه و قدیسین بایدگفت آنها نیز قدرتی که دارند از ناحیه خدای سبحان است و خداوند به هیچ کس از آنها اجازه نداده که خواسته کسانی را که او رب خودمی پندارند برآورده سازند و در روز قیامت نیز این معبودها عبادت مشرکان را به خودآنها بازمی گردانند و به جای اینکه از آنها شفاعت کنند، از ایشان اعلام بیزاری و برائت می نمایند. و آخر خطاب به رسول خدا ص می فرماید: هیچ کس مانند خدای آگاه و خبیر تو را ازحقیقت امر خبردار نمی کند.

(15) (یاایهاالناس انتم الفقرآء الی الله والله هوالغنی الحمید): (ای مردم شمابه خدا محتاجید و فقط او بی نیاز و ستوده است .)

(16) ان یشایذهبکم ویات بخلق جدید(اگربخواهدشمارامی بردوخلق تازه ای می آورد.)

(17) (و ماذلک علی الله بعزیز): (و این امر برای خدا دشوار نیست .)با توجه به سیاق در آیات قبلی ، ظاهرا مشرکان پنداشته اند می توانند با عبادت بتها ازپرستش خدا بی نیاز شوند و اگر خدا آنها را به عبادت خود فرا می خواند، لابد به پرستش (عبادت ) آنها احتیاج دارد لذا خدای سبحان در رد توهم آنها فرمود: ای مردم همه نیاز و فقر منحصر درشماست و همه بی نیازی و غنا منحصر در خداست ، یعنی انسانها غیر از فقر و حاجت چیزی ندارند و خداوند عین بی نیازی و غناست . پس خدا غنی بالذات است و همه ماسوی الله بالذات فقیرند و خدا که خالق و مدبر امور آنهاست غنی و حمید است ، یعنی خدا چه عطا کند و چه منع نماید در هر صورت افعالش پسندیده است ومورد ملامت واقع نمی شود، چون او مالک همه موجودات است و غیر او چیزی را مالک نیست .و مسلما از آثار این غنای ذاتی و ستوده بودن این است که اگر بخواهد شما را ازبین می برد و از این امر متضرر نمی شود و خلقی جدید می آفریند تا او را بستایند، البته نه از جهت اینکه او محتاج به ثنای انسانها باشد، بلکه از این جهت که او ذاتا حمیداست و مقتضای آن این است تا خلقی باشند که او به آنها جود و بخشش کند و آنهاوی را بستایند و این امر برای خدا دشوار نیست چون او دارای قدرت مطلقه بوده والله است که ذات مستجمع جمیع صفات کمالیه می باشد.

(18) (ولا تزر وازره وزر اخری وان تدع مثقله الی حملها لایحمل منه شئی ولو کان ذاقربی انماتنذر الذین یخشون ربهم بالغیب واقاموا الصلوه و من تزکی فانما یتزکی لنفسه والی الله المصیر): (هیچ حاملی بار گناه دیگری را حمل نمی کند و اگر کسی که بارش سنگین است برای برداشتن آن دیگری را دعوت کند،چیزی از آن را نتواند بردارد، اگر چه خویشاوند باشد، تو فقط کسانی را که نادیده ازپرورگار خود می ترسند و نماز را برپا می دارند بیم می دهی و هرکس که تزکیه شودپس برای خودش تزکیه شده و سرانجام بازگشت به سوی خداست. می فرماید هیچ نفسی درحالی که بار گناه خودش را بدوش دارد، بارگناه دیگری رابدوش نمی کشد، یعنی هیچ شخصی جز بواسطه وزر و وبال گناهان خودش بازخواست نمی شود و با توجه به سیاق می خواهدبفرماید اینکه گفتیم : خدا اگر بخواهد شما رامی برد و خلق جدیدی می آورد، این توهم را ایجاد نکند که کافر و مؤمن همه هلاک خواهند شد و مؤمنان به کیفر جرم کافران نابود می شوند، اینچنین نیست بلکه هرکس مسئول عمل خویش است و هیچ کس حتی اگر خویشاوند شخص گنه کار باشدنمی تواند بار عمل او را به دوش بکشد، پس در تهدید ما فقط تکذیب کنندگان موردنظر هستند.و تو ای پیامبر دعوتت هیچ سودی به حال مکذبان ندارد، چون دلهای آنها مهرخورده و حق در آن نفوذی ندارد، انذار تو فقط به سود کسانی است که از پروردگارخود نادیده درهراس و خشیت هستند و نماز را به پا می دارند و این عمل آنها بواسطه انذار توست (و نه آنکه قبل ازانذار هم خشیت داشته و نمازگزار باشند که دراین صورت انذار پیامبر تحصیل حاصل خواهد بود.) در ادامه به مساله تزکیه اشاره می کند،(تزکیه ) یعنی ملبس شدن به خشیت از خدا و پاک کردن نفس از رذائل اخلاقی .می فرماید: هر کس تزکیه شود، به نفع خود تزکیه شده و خدا از تزکیه شدن شماسودی نمی برد و در نهایت هم به سوی او بازخواهیدگشت . و خداوند پاداش افرادی را که نفسشان را تزکیه کردند، خواهد داد. پس مردم بی هدف رها نشده اند و سرانجام بسوی خدا بازخواهند گشت . همچنانکه فرمود: (افحسبتم انما خلقناکم عبثا و انکم الینالا ترجعون آیا پنداشتید شما را بیهوده آفریدیم و شما به سوی ما بازنمی گردید؟)

(19) (و مایستوی الاعمی والبصیر): ( و هرگز کور و بینا یکسان نیستند)

(20) (و لاالظلمات ولاالنور): (و نه تاریکیها و نه روشنایی )


ترجمه سوره فاطر ( از آیه 41 تا آیه 45 )
ساعت ۳:۱٩ ‎ق.ظ روز شنبه ٥ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره فاطر

إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً41وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَهُمْ نَذیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدى‏ مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذیرٌ ما زادَهُمْ إِلاَّ نُفُوراً42اسْتِکْباراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لا یَحیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاَّ بِأَهْلِهِ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ سُنَّتَ الْأَوَّلینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدیلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْویلاً43أَ وَ لَمْ یَسیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ کانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُعْجِزَهُ مِنْ شَیْ‏ءٍ فِی السَّماواتِ وَ لا فِی الْأَرْضِ إِنَّهُ کانَ عَلیماً قَدیراً44وَ لَوْ یُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِما کَسَبُوا ما تَرَکَ عَلى‏ ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ وَ لکِنْ یُؤَخِّرُهُمْ إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِعِبادِهِ بَصیراً45

 

ترجمه آیت الله مشکینی :

(41) بی تردید خداوند آسمان ها و زمین را از اینکه ( از مسیر نظام عالم هستی ) منحرف و زایل گردند نگه می دارد و اگر زایل و منحرف شوند هرگز احدی پس از او آنها را نگه نمی دارد البته او همواره بردبار و آمرزنده است.

(42) و ( مشرکان ) به سخت ترین سوگندهای خود به خدا سوگند یاد کردند که اگر برای آنها ( پیامبر ) بیم دهنده ای بیاید مسلّما ( علاوه بر آنکه یکی از امم دارای نذیر شوند ) ره یافته تر از آن امّتی که یگانه امّت هاست خواهند بود. پس چون بیم دهنده ای بر آنها آمد جز دوری و نفرت ( از حق ) بر آنها نیفزود ،

(43) برای تکبرطلبی در روی زمین و مکر و نیرنگ بد ، و مکر بد جز اهل خود را فرا نمی گیرد ، و آیا آنها جز سنّت ( الهی درباره ) پیشینیان را انتظار می کشند ( که به عذاب ناگهانی ریشه کن شوند ) ؟ و تو هرگز برای سنّت خداوند تبدیلی و هرگز برای سنّت خداوند تغییری نمی یابی.

(44) و آیا در روی زمین سیر نکردند تا بنگرند که سرانجام کسانی که پیش از آنها بودند چگونه بود؟ در حالی که آنان نیرومندتر از اینها بودند و هرگز خدا چنین نبوده که چیزی او را در آسمان ها و در این زمین درمانده کند ، چرا که همواره او دانا و تواناست.

(45) و اگر خدا مردم را در مقابل آنچه ( از گناه ) کسب کرده اند مؤاخذه می کرد بر پشت این ( کره خاکی ) هیچ جنبنده ای را ( زنده ) نمی گذاشت ، و لکن آنها را تا وقت معینی ( که در علم ازلی او گذشته و در لوح محفوظ ثابت است ) به تأخیر می اندازد ، پس چون اجلشان فرا رسید خداوند همواره به ( حال ) بندگانش بیناست ( و با هر شخصی به تناسب عملش معامله خواهد کرد ) .


ترجمه سوره فاطر ( از آیه 21 تا آیه 40 )
ساعت ٢:٥۱ ‎ق.ظ روز جمعه ٤ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره فاطر

وَ لاَ الظِّلُّ وَ لاَ الْحَرُورُ21وَ ما یَسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لاَ الْأَمْواتُ إِنَّ اللَّهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشاءُ وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ22إِنْ أَنْتَ إِلاَّ نَذیرٌ23إِنَّا أَرْسَلْناکَ بِالْحَقِّ بَشیراً وَ نَذیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خَلا فیها نَذیرٌ24وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتابِ الْمُنیرِ25ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذینَ کَفَرُوا فَکَیْفَ کانَ نَکیرِ26أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها وَ مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابیبُ سُودٌ27وَ مِنَ النَّاسِ وَ الدَّوَابِّ وَ الْأَنْعامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ کَذلِکَ إِنَّما یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ إِنَّ اللَّهَ عَزیزٌ غَفُورٌ28إِنَّ الَّذینَ یَتْلُونَ کِتابَ اللَّهِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً یَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ29لِیُوَفِّیَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ یَزیدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَکُورٌ30وَ الَّذی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ مِنَ الْکِتابِ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ إِنَّ اللَّهَ بِعِبادِهِ لَخَبیرٌ بَصیرٌ31ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبیرُ32جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها یُحَلَّوْنَ فیها مِنْ أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤاً وَ لِباسُهُمْ فیها حَریرٌ33وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَکُورٌ34الَّذی أَحَلَّنا دارَ الْمُقامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا یَمَسُّنا فیها نَصَبٌ وَ لا یَمَسُّنا فیها لُغُوبٌ35وَ الَّذینَ کَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا یُقْضى‏ عَلَیْهِمْ فَیَمُوتُوا وَ لا یُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها کَذلِکَ نَجْزی کُلَّ کَفُورٍ36وَ هُمْ یَصْطَرِخُونَ فیها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَیْرَ الَّذی کُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ ما یَتَذَکَّرُ فیهِ مَنْ تَذَکَّرَ وَ جاءَکُمُ النَّذیرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمینَ مِنْ نَصیرٍ37إِنَّ اللَّهَ عالِمُ غَیْبِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ38هُوَ الَّذی جَعَلَکُمْ خَلائِفَ فِی الْأَرْضِ فَمَنْ کَفَرَ فَعَلَیْهِ کُفْرُهُ وَ لا یَزیدُ الْکافِرینَ کُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلاَّ مَقْتاً وَ لا یَزیدُ الْکافِرینَ کُفْرُهُمْ إِلاَّ خَساراً39قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکاءَکُمُ الَّذینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونی‏ ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّماواتِ أَمْ آتَیْناهُمْ کِتاباً فَهُمْ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاَّ غُرُوراً40

 

ترجمه آیت الله مشکینی :

(21) و نه سایه و گرمای سوزان ( پاداش های نیک و کیفرهای سخت ) .

(22) و نیز زندگان ( مغز و دل که اهل ایمانند ) و مردگان ( فکر و قلب که اهل کفر و جهالتند ) یکسان نیستند. بی تردید خداوند هر کس را بخواهد ( پس از پذیرش دعوت دین راه های تکامل دینی و انسانی را به او ) می شنواند ، و تو هرگز اهل قبور را نمی توانی شنواند.

(23) تو انذارکننده ای بیش نیستی ( نه فعلا مأمور به جنگی و نه مأمور به شنواندن به قلب آنها ) .

(24) همانا ما تو را به حق ( و مطابق عقل و حکمت و رحمت و نظام اتم خلقت ) مژده دهنده ( مؤمنان ) و بیم کننده ( کافران ) فرستادیم ، و هیچ امتی نبوده مگر آنکه میان آنها بیم دهنده ای گذشته است ( پیامبری یا وصی معصومی یا دانشمند صالحی ) .

(25) و اگر تو را تکذیب کنند ( عجبی نیست ) همانا کسانی هم که پیش از آنها بودند ( رسولان خدا را ) تکذیب کردند در حالی که رسولانشان برای آنها معجزات و دلایل روشن ( نبوت ) و نوشته ها ( ی پند و اندرز و عرفان ) و کتاب روشنی افروز ( شریعت ) آورده بودند.

(26) سپس کسانی را که کفر ورزیدند به کیفر گرفتم ، پس ( بنگر که ) چگونه بود عکس العمل من؟!

(27) آیا ندیده ای که خداوند از آسمان آبی ( به صورت باران و برف و تگرگ ) فرو فرستاد و به وسیله آن میوه هایی با انواع و اصناف و رنگ های گوناگون ( از زمین ) بیرون آوردیم؟ و از کوه ها راه هایی است سفید و سرخ با رنگ های مختلف ، و سیاه پررنگ ( از خود کوه های روی کره زمین رشته هایی رنگارنگ است و در کوه ها جاده هایی رنگارنگ )

(28) و از مردم و جنبندگان و چهارپایان نیز انواع متعدد و رنگ های مختلف است ، ( آری ، امر قدرت و حکمت خدا ) این گونه است ( و ) جز این نیست که از میان بندگان خدا تنها دانشمندان از او می ترسند ، همانا خداوند مقتدر غالب و آمرزنده است.

(29) به یقین کسانی که کتاب خدا را همواره تلاوت می کنند و نماز را به پا داشته و از آنچه به آنها روزی کرده ایم نهان و آشکار انفاق نمودند ، تجارتی را امید دارند که هرگز کساد و زیان ندارد ،

(30) تا خداوند پاداش های آنها را به نحو کامل عطا کند و از فضل خویش بر ( پاداش ) آنها بیفزاید ، زیرا او بسیار آمرزنده و حق شناس و سپاسگزار است.

(31) و آنچه از کتاب به تو وحی کردیم حق محض است ، در حالی که تصدیق کننده است آنچه را که پیش از آن بوده ( از کتاب های آسمانی و شرایع الهی ) ، همانا خداوند به بندگانش آگاه و بیناست.

(32) سپس ما این کتاب را به کسانی از بندگانمان که آنها را ( به عنوان امت خاتم و اهل اسلام ) برگزیدیم به میراث دادیم ، پس برخی از آنها ستمکار خویشند ( مانند گنهکاران امت ) و برخی از آنها میانه رو هستند ( نظیر عادلان و صالحان آنها ) و برخی از آنان به اذن ( تکوینی ) خدا سبقت گیرنده به همه خیرات اند ( مانند معصومان امت که وارث کتابند. آری ) این ( کتاب و وجود معصومان و صالحان برای امت ) همان فضل بزرگ است.

(33) ( پاداش آنهاست ) بهشت های جاودانه ای که در آن داخل می شوند ، در آنجا با دستبندهایی از طلا و با لؤلؤ آراسته می شوند و لباسشان در آنجا حریر است.

(34) و گویند: ستایش از آن خداوندی است که غم ها ( ی دنیا ) را از ما بزدود ، حقّا که پروردگار ما آمرزنده ( بدی ها ) و قدرشناس ( نیکی ها ) است.

(35) همان خدایی که ما را از فضل خویش در خانه اقامتگاه دائمی جای داد که نه رنجی در آن به ما می رسد و نه خستگی به ما دست می دهد.

(36) و کسانی که کفر ورزیدند آنها را آتش جهنم است که نه بر آنها حکم مرگ صادر می شود تا بمیرند ، و نه از عذاب آن بر آنها تخفیف داده می شود. ( آری ) این گونه ما هر کافر و ناسپاس را کیفر خواهیم داد.

(37) و آنها در آنجا فریاد برمی کشند: پروردگارا ، ما را بیرون آر تا عملی صالح غیر از آنچه می کردیم به جا آوریم. ( به آنها گفته می شود ) آیا شما را آن قدر عمر ندادیم که هر که پندپذیر بود متذکر می شد و برای شما بیم دهنده نیامد؟! پس بچشید ( عذاب جهنم را ) و برای ستمکاران هرگز یاوری نیست.

(38) همانا خداوند دانای غیب آسمان ها و زمین است ( آنچه در آنها از حیطه فکری و حواس ظاهری هر ذی شعوری پنهان است می داند ) ، بی تردید او به آنچه در سینه هاست داناست.

(39) اوست کسی که شما را در روی زمین جانشین ( گذشتگان ) نمود ، پس هر کس کفر ورزد کفرش به زیان خود اوست ، و کافران را کفرشان جز مبغوضیت در نزد پروردگارشان نمی افزاید ، و کافران را کفرشان جز زیان ( اخروی ) نمی افزاید.

(40) بگو: آیا شریک خوانده هایتان را که به جای خدا می خوانید ( به دقت ) دیده اید؟ به من نشان دهید چه چیزی را از زمین ( چه نوعی از موجودات آن را ) آفریده اند؟ یا آنها در ( آفرینش یا حفظ یا تدبیر ) آسمان ها شرکت دارند؟ یا آنان را کتابی ( آسمانی ) داده ایم که آنها ( در شریک بودنشان ) بر اساس حجتی از آنند؟ ( چنین نیست ) بلکه ستمکاران یکدیگر را جز وعده های فریبنده نمی دهند.


ترجمه سوره فاطر ( از آیه 1 تا آیه 20 )
ساعت ٥:٤٥ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ۳ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،ترجمه سوره فاطر

الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِکَةِ رُسُلاً أُولی‏ أَجْنِحَةٍ مَثْنى‏ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ یَزیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ1ما یَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِکَ لَها وَ ما یُمْسِکْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ2یا أَیُّهَا النَّاسُ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ هَلْ مِنْ خالِقٍ غَیْرُ اللَّهِ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَکُونَ3وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ4یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ5إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّما یَدْعُوا حِزْبَهُ لِیَکُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعیرِ6الَّذینَ کَفَرُوا لَهُمْ عَذابٌ شَدیدٌ وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ کَبیرٌ7أَ فَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ یُضِلُّ مَنْ یَشاءُ وَ یَهْدی مَنْ یَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ بِما یَصْنَعُونَ8وَ اللَّهُ الَّذی أَرْسَلَ الرِّیاحَ فَتُثیرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى‏ بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها کَذلِکَ النُّشُورُ9مَنْ کانَ یُریدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمیعاً إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ وَ الَّذینَ یَمْکُرُونَ السَّیِّئاتِ لَهُمْ عَذابٌ شَدیدٌ وَ مَکْرُ أُولئِکَ هُوَ یَبُورُ10وَ اللَّهُ خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَکُمْ أَزْواجاً وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى‏ وَ لا تَضَعُ إِلاَّ بِعِلْمِهِ وَ ما یُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَ لا یُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلاَّ فی‏ کِتابٍ إِنَّ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسیرٌ11وَ ما یَسْتَوِی الْبَحْرانِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ سائِغٌ شَرابُهُ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ مِنْ کُلٍّ تَأْکُلُونَ لَحْماً طَرِیًّا وَ تَسْتَخْرِجُونَ حِلْیَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْکَ فیهِ مَواخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ12یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ یَجْری لِأَجَلٍ مُسَمًّى ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ لَهُ الْمُلْکُ وَ الَّذینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ما یَمْلِکُونَ مِنْ قِطْمیرٍ13إِنْ تَدْعُوهُمْ لا یَسْمَعُوا دُعاءَکُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَکُمْ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ یَکْفُرُونَ بِشِرْکِکُمْ وَ لا یُنَبِّئُکَ مِثْلُ خَبیرٍ14یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ15إِنْ یَشَأْ یُذْهِبْکُمْ وَ یَأْتِ بِخَلْقٍ جَدیدٍ16وَ ما ذلِکَ عَلَى اللَّهِ بِعَزیزٍ17وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‏ وَ إِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلى‏ حِمْلِها لا یُحْمَلْ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى‏ إِنَّما تُنْذِرُ الَّذینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَیْبِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ مَنْ تَزَکَّى فَإِنَّما یَتَزَکَّى لِنَفْسِهِ وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصیرُ18وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمى‏ وَ الْبَصیرُ19وَ لاَ الظُّلُماتُ وَ لاَ النُّورُ20

 

ترجمه آیت الله مشکینی :

(1) ستایش از آن خدای یکتاست که آفریننده ( ابداعی و ابتکاری ) آسمان ها و این زمین است ، خدایی که فرشتگان را رسولانی دارای بال های دوگانه و سه گانه و چهارگانه قرار داده ( تا رسالت تدبیر عالم تکوین و وحی و الهام در عالم تشریع را انجام دهند ) ، او هر چه را بخواهد در آفرینش می افزاید ، و در جهان هستی توسعه می دهد زیرا خداوند بر همه چیز تواناست.

(2) هر رحمتی را که خداوند برای مردم بگشاید ( رحمت های معنوی و مادی ) هرگز آن را بازدارنده ای نیست ، و هر چه را بازدارد هرگز آن را پس از او گشاینده ای نباشد ، و اوست مقتدر غالب و حکیم.

(3) ای مردم ، نعمت های خدا را بر خودتان یاد آورید ، آیا غیر از خدای یکتا آفریننده ای هست که شما را از آسمان و زمین روزی دهد؟ معبودی جز او نیست ، پس چگونه و به کجا ( از حق ) برگردانده می شوید؟!

(4) و اگر تو را تکذیب کنند ( محزون مباش ) همانا پیش از تو نیز رسولانی تکذیب شدند ، و همه کارها ( ی قابل پاداش و کیفر مکلّفین ، در روز واپسین ) به سوی خدا بازگردانده می شود.

(5) ای مردم ، به یقین وعده خدا ( به بعث و جزا ) حق است ، پس مبادا ( ظواهر و لذایذ ) زندگی دنیا شما را بفریبد! و مبادا آن ( شیطان ) پرفریب شما را به ( مغفرت و مهلت ) خدا مغرور کند!

(6) همانا شیطان دشمن شماست ، پس او را دشمن گیرید ، جز این نیست که حزب خود را دعوت می کند تا از اهل آتش فروزنده دوزخ باشند.

(7) کسانی که کفر ورزیدند برای آنها عذابی سخت است ، و کسانی که ایمان آورده و عمل های شایسته کرده اند برای آنها آمرزش و پاداشی بزرگ است.

(8) پس آیا کسی که عمل های زشتش برای او آراسته شده و آنها را زیبا دیده ( مانند مؤمن حقیقت بین است؟ هرگز چنین نیست ) زیرا خداوند ( پس از دعوت بشر و اتمام حجت ) هر کس را بخواهد در گمراهی وامی نهد و هر کس را بخواهد رهنمون می شود ، پس مبادا جانت برای آنها به خاطر حسرت ها و تأثر از بین برود! که خدا به آنچه انجام می دهند داناست.

(9) و خداوند همان است که بادها را روانه کرد پس آنها پیوسته ابری را برمی انگیزند و ما آن ( ابر ) را به سوی زمین مرده ( که مواد گیاهی آن خشکیده است ) سوق دادیم ، و بدان وسیله آن زمین را پس از مرگش زنده کردیم ( بذرهای گوناگون گیاهی را حیات بخشیدیم ) رستاخیز هم این گونه است ( ذرّات بدن های متلاشی شده در دل خاک را حرکت داده ، به هم متصل کرده و زنده خواهیم کرد ) .

(10) هر که شرف و قدرت و غلبه خواهد ( بداند که ) اینها یکسره از آن خداوند است ( و باید از او بطلبد ) سخنان پاکیزه ( اعتقاد به توحید و اصول عقاید که مفاد کلم طیّب است ) به سوی ( قرب ) او بالا می رود و عمل صالح آن را بالا می برد و کسانی که بدی ها را به نیرنگ انجام می دهند آنها را عذابی است سخت ، نیرنگشان تباه و بی اثر است.

(11) و خداوند ( جدّ و جدّه نخستین ) شما را ( بلاواسطه و به نحو اعجاز ) از خاک آفرید ، سپس ( شما را که نسل او هستید ) از نطفه ( آفرید ) و خداوند شما را ( که نسل آدمید ابتداء ) از خاک ، سپس از نطفه آفرید ، آن گاه شما را جفت هایی ( نر و ماده ) قرار داد ، و هیچ مادینه ای حمل بر نمی دارد و بر زمین نمی نهد مگر به علم او ، و به هیچ سالخورده ای عمر زیاد داده نمی شود و از عمر هیچ کس کم نمی گردد مگر آنکه در کتابی ( لوح محفوظ ) ثبت است ، همانا اینها بر خدا آسان است.

(12) و هرگز دو دریا ( نهرهای بزرگ شبیه دریا و دریاها ) با هم یکسان نیستند ، این یک پاکیزه و شیرین و تشنگی زدا که نوشیدنش گواراست و آن یک شور و تلخ مزه ، و از هر یک گوشت تر و تازه می خورید و زیور و زینتی را که می پوشید استخراج می کنید ، و کشتی ها را در آن شکافنده سینه دریا می بینی ، تا شما از فضل و نعمت خدا ( روزی ) جستجو کنید و شاید سپاس گزارید. ( روح وسیع و پهناور انسانی در مؤمن و کافر از نظر حقیقت و منافع ایمانی و اخلاقی مساوی نیست ، هر چند از هر دو کارهای خیر و خدمات بشری پدید می آید ) .

(13) ( خداوند ) شب را داخل روز و روز را داخل شب می کند ( به تدریج به سبب انحنای کره زمین از یکی می کاهد و به دیگری می افزاید ) ، و خورشید و ماه را مسخر ( اراده خود ) نموده که هر یک ( در حرکت مخصوص عمودی و استداره ای خود ) برای مدتی مشخص جریان دارد ، این است خداوند ، پروردگار شما ، ملکیت حقیقی اشیا و حاکمیت تکوینی جهان هستی از آن اوست ، و کسانی که به جای او می خوانید به اندازه پوستی از هسته خرما را هم به حقیقت مالک نیستند.

(14) اگر آنها را بخوانید دعوت شما را نمی شنوند ، و اگر بشنوند ( مانند معبودهایی از فرشته و اجنّه و قدّیسین بشر ) به شما جواب نمی گویند ( قدرت جواب گفتن یا حق جواب گفتن ندارند ) و در روز قیامت شریکتان را انکار خواهند کرد ، و هیچ کسی تو را ( از حال آنان در دنیا و در آخرت ) مانند خبیری آگاه ( چون خداوند ) با خبر نمی کند.

(15) ای مردم ، همه شما به خدا نیازمندید و خداست که بی نیاز و ستوده صفات و افعال است ( او خالق و حافظ و رازق بشر است پس اینان نیازمند مطلق و او غنی مطلق است ) .

(16) اگر بخواهد شما را ( از بین ) می برد و مخلوق نوی به وجود می آورد.

(17) و این ( کار ) بر خدا دشوار و سنگین نیست.

(18) و هیچ گرانباری از گناه ، بار گناه دیگری را برنمی دارد ( هیچ کس در دنیا مستحق عقوبت کار دیگری نمی شود و در آخرت نیز آن عقوبت را تحمل نمی کند ) و اگر نفس گرانبار از گناهی ، دیگری را برای ( برداشتن ) بار گناهش بخواند چیزی از آن برداشته نمی شود هر چند از خویشان باشد جز این نیست که تو کسانی را انذار می کنی که از پروردگارشان در نهان بترسند و نماز را به پا دارند. و هر کس ( در عقیده و اخلاق و عمل ) پاکیزگی جوید جز این نیست که به سود خود پاکیزگی می جوید و بازگشت همه به سوی خداست.

(19) و نابینا و بینا یکسان نیستند ( مؤمنان و کافران برابر نیستند ) .

(20) و نه تاریکی ها و روشنایی ( جهل و کفر و رذایل اخلاق و عمل ، با علم و ایمان و فضایل ) .


تفسیر سوره انفال ( از آیه 61 تا آیه 75 )
ساعت ٥:۱٦ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره انفال

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمیعُ الْعَلیمُ61وَ إِنْ یُریدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللَّهُ هُوَ الَّذی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنینَ62وَ أَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً ما أَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَیْنَهُمْ إِنَّهُ عَزیزٌ حَکیمٌ63یا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ64یا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنینَ عَلَى الْقِتالِ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ یَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذینَ کَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا یَفْقَهُونَ65الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فیکُمْ ضَعْفاً فَإِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ أَلْفٌ یَغْلِبُوا أَلْفَیْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرینَ66ما کانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَکُونَ لَهُ أَسْرى‏ حَتَّى یُثْخِنَ فِی الْأَرْضِ تُریدُونَ عَرَضَ الدُّنْیا وَ اللَّهُ یُریدُ الْآخِرَةَ وَ اللَّهُ عَزیزٌ حَکیمٌ67لَوْ لا کِتابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّکُمْ فیما أَخَذْتُمْ عَذابٌ عَظیمٌ68فَکُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالاً طَیِّباً وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ69یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فی‏ أَیْدیکُمْ مِنَ الْأَسْرى‏ إِنْ یَعْلَمِ اللَّهُ فی‏ قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمَّا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ70وَ إِنْ یُریدُوا خِیانَتَکَ فَقَدْ خانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللَّهُ عَلیمٌ حَکیمٌ71إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ الَّذینَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِکَ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ لَمْ یُهاجِرُوا ما لَکُمْ مِنْ وَلایَتِهِمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ حَتَّى یُهاجِرُوا وَ إِنِ اسْتَنْصَرُوکُمْ فِی الدِّینِ فَعَلَیْکُمُ النَّصْرُ إِلاَّ عَلى‏ قَوْمٍ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُمْ میثاقٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصیرٌ72وَ الَّذینَ کَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ إِلاَّ تَفْعَلُوهُ تَکُنْ فِتْنَةٌ فِی الْأَرْضِ وَ فَسادٌ کَبیرٌ73وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ الَّذینَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَریمٌ74وَ الَّذینَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا مَعَکُمْ فَأُولئِکَ مِنْکُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى‏ بِبَعْضٍ فی‏ کِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلیمٌ75

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(61) (وان جنحوا للسلم فاجنح لها و توکل علی الله انه هو السمیع العلیم ):(و اگر به صلح متمایل شدند، تو نیز به سوی آن گرایش نما و بر خداتوکل کن ، همانا که او شنوای داناست )،خطاب به رسول خود می فرماید:اگردشمن به صلح و روش مسالمت آمیز رغبت نمود،تو نیز به آن متمایل شو و برخدا توکل داشته باش و از اینکه اموری پشت پرده باشد که تو را غافلگیر کند و به خاطر نداشتن آمادگی دفاعی نتوانی مقاومت کنی ، نهراس ، چون خدای متعال شنوا و داناست و لذا هیچ امری او را غافلگیر نساخته و هیچ نقشه و توطئه ای اورا عاجز نمی کند و همو تو را یاری نموده و کفایت می نماید. اما باید دانست که معنای توکل این نیست که انسان با اعتماد به خدای تعالی همه اسباب ظاهری را باطل و هیچکاره بداند، بلکه معنایش این است که اعتمادقطعی و تام به اسباب ظاهری نکند، چون آنچه از اسباب ظاهری برای انسان سببیتش آشکار است نمونه ای بیش نیست و چه بسا اسباب دیگری باشد که انسان از آنها بی اطلاع است ،لکن انسان با توکل در واقع متوجه این مطلب می گردد که سبب تام همان اراده خدای سبحان است .

(62) (و ان یریدوا ان یخدعوک فان حسبک الله هو الذی ایدک بنصره وبالمومنین ):(پس اگر خواستند که با تو مکر نمایند، همانا خداوند تو را کفایت می کند، اوست آنکه تو را با نصرت خود و بوسیله مؤمنان تأیید نمود)،این آیه جواب از سئوال مقدراست که حال که خداوند امر به توکل نمودن و تمایل یافتن به صلح نمود، ممکن است تمایل دشمن به صلح از باب خدعه و نیرنگ باشد ودشمن بخواهد به این وسیله مؤمنان را گمراه کرده تا در موقع مناسب بر آنان شبیخون بزند، خدای سبحان در جواب می فرماید اینکه ما تو را امر به توکل کردیم ، برای همین بود که بدانی اگر دشمن بخواهد به این وسیله به تو نیرنگ بزند، خداوند نگهدار توست و هر کس به خدا توکل نماید، خداوند به کار اومی رسدو او را کفایت می کند،(ومن یتوکل علی الله فهو حسبه ان الله بالغ امره )، و اوهمان کسیست که تو را با نصرت خود و به وسیله مؤمنان تأیید نمود و این سخن به منزله احتجاج و استدلال بر فراز سابق است ، ومی خواهد با ذکر شواهدی حمایت و کفایت خدای تعالی را اثبات کند و آن شواهد عبارتند از نصرت خودو یاری مؤمنین و اینکه میان دلهای مؤمنان که با هم دشمن بودند الفت و مهربانی برقرار نمود.

(63) (و الف بین قلوبهم لو انفقت ما فی الارض جمیعا ما الفت بین قلوبهم ولکن الله الف بینهم انه عزیز حکیم ):(و میان دلهای مؤمنان الفت برقرار نمود که اگر تو هر آنچه در زمین است همه را خرج می کردی نمی توانستی بین دلهای آنان مهربانی و الفت برقرار کنی ، ولیکن خداوند میان آنها الفت قرار داد،هماناخدا مقتدر و شایسته کار است )، الفت از ریشه (الف )به معنای اجتماع و التیام است ، می فرماید از جمله موارد کفایت خداوند الفت ایجاد کردن بین قلوب مؤمنان بود و حال آنکه پیش از اسلام آنها باهم دشمن و دائمادر حال جنگهای طولانی بودند. آری خلقت انسان بر دوستی نعمات بنا نهاده شده و هر انسانی هر چه رادوست می دارد، برای آنست که از آن نفعی می برد، چه به طور مستقیم و چه ازطریق نفع رساندن به غیر، و به هر حال انسان دوستدار داشتن و وجدان و دشمن ناداری و فقدان است ، از طرف دیگرخدای متعال زندگی بشر را براساس زندگی اجتماعی قرار داده است و اجتماع جز به این صورت تحقق نمی یابد که هر فرددارای مال و جاه و زینت و جمالی هست که دیگری فاقد آنست و این امر مایه بروز عداوت و دشمنی در دلها و باعث پدید آمدن بخل در نفوس می شود، لذاافراد به جان یکدیگر افتاده و در جان و عرض و مال به یکدیگر تجاوز می کنند واین رویه مادامی که افراد اجتماع فقط در فکر بهره مندی از امور مادی باشند ادامه خواهد داشت و نمی توانند ریشه این فساد را بر کنند و چون دنیا دار تزاحم است بخششها و انعام دنیوی نمی تواند بطور کلی عداوت و بغض را از بین ببرد، اگرچه ممکن است در موارد جزئی ایجاد الفت نماید، به علاوه بعضی از مزایا ونعم هست که قابلیت بسط بر همه افراد را ندارد، بلکه مختص به افراد خاصی می باشد، مثل سلطنت و ریاست و وزارت و امثال آن که این مزایا بیشتر باعث ایجاد بغض و عداوت در بین افراد می گردد. پس به تحقیق خداوند بر امت اسلام منت نهاده و صفت رذیله بخل را ازدلهای آنها زدوده و میان آنان الفت ایجاد کرد و برای ایجاد چنین امتی نخست آنان را با معارف الهی آشنا ساخت و به آنان تعلیم نمود که زندگی انسانی یک زندگی جاوید است که منحصر به این چند روزه دنیا نیست و سعادت حقیقی دربهره مندی از لذائذ مادی و چریدن در مرتع پست مادیات نیست ، بلکه حیاتی واقعیست که به کرامت عبودیت خدای سبحان و نعمت های قرب خدا متنعم می گردد، کسی که چنین بینشی نسبت به دنیا داشته باشد در دنیا به آنچه ازنعمتهای مادی برایش مقدر شده رضایت داشته و در جهت کسب معیشت حلال تلاش می کند،اما طمع و چشمداشتی به مال دیگران ندارد و می داند که (ما عندالله خیر و ابقی )،(آنچه نزد خداست ،بهتر و پایدارتر است )،لذا روحیه محبت وهمدلی بین مؤمنان ایجاد می گردد و این روحیه امری است که پیامبر بدون تأییدالهی هرگز نمی توانست آن را در بین مردم ایجاد کند، بلکه خداوند مقتدروحکیم بوسیله این معارف الهی آن را دربین مؤمنین ایجادنمود.

(64) (یا ایها النبی حسبک الله و من اتبعک من المؤمنین ):(ای پیامبر، خدا وکسانی از مؤمنین که از تو پیروی می کنند،تو را کفایت می نمایند)، این آیه در مقام آرامش و تسلیت خاطر رسولخداست و می فرماید: ای رسول ما، خدا تو را به یاری خودش و به وسیله کسانی از مؤمنان که پیرویت کردند از شر دشمنان کفایت می کند،اگر چه تعداد مؤمنان پیرو تو کم باشد، لذا نصرت خدا و یاری مؤمنان برای کفایت رسولخدا دو سبب مستقل از هم نیستند، چون استقلال مؤمنان در این امر با توحید منافات دارد. بعضی از مفسران هم گفته اند، معنای آیه اینست که خدا تو را و کسانی ازمؤمنین را که از تو پیروی کردند،کفایت می کند،یعنی جمله (و من اتبعک من المؤمنین )را عطف بر محل (کاف )در (حسبک ) دانسته اند.

(65) (یا ایها النبی حرض المؤمنین علی القتال ان یکن منکم عشرون صابرون یغلبوا مائتین و ان یکن منکم مائه یغلبوا الفامن الذین کفروا بانهم قوم لا یفقهون ):(ای پیامبر مؤمنان را بر جهاد تشویق نما،اگر از شما بیست نفرخویشتن دار یافت شوند، بر دویست نفر غالب می گردند و اگر از شما صد نفرباشند بر هزار نفر از کسانی که کفر ورزیدند غلبه می یابند، به دلیل آنکه آنهاگروهی هستند که نمی فهمند)، این آیه برای تشویق و تحریض مؤمنان بر امرجهاد و کارزار در راه خدا است و می فرماید: بیست نفر افراد خویشتندار از شمابر دویست نفر از کفار غالب می شوند و صد نفر افراد صابر از شما بر هزار نفر ازکفار غلبه می یابند و علت این امر هم این است که کفار مردمی هستند که درک درستی ندارند و نمی فهمند، و سر این مسأله که کفار نمی فهمند آنست که مؤمنان جان خود را در راه خدا می بخشند و ایمان به خدا نیروئیست که هیچ نیروئی معادل آن نیست و تاب مقاومت در برابر آن را ندارد، زیرا نیروی ایمان مبتنی برفهم صحیح است و همین امر مؤمن را به هر خلق و خوی پسندیده ای مثل شجاعت و جرأت و استقامت و آرامش قلب متصف می سازد و در عین حال به انسان توکل و اعتماد به خدا را می بخشد، مؤمن یقین دارد که چه کشته شود و چه بکشد، برد با اوست ، زیرا در هر دو صورت پاداش او بهشت جاوید و رضوان الهیست و او در خود مصداقی برای مرگ به آن معنایی که کفار عقیده دارند ومرگ را نابودی می پندارند، نمی بیند. به خلاف کفار که اتکاءشان به هواهای نفسانی و ظواهریست که شیطان درنظرشان زینت می دهد و معلوم است چنین کسانی هرگز به اتحاد و اتفاق حقیقی نایل نمی شوند و اگر موقتابه اتفاق برسند این امر تا جایی ادامه دارد که پای جان به میان نیاید و اصولا چون این گونه عقاید مادی مبتنی بر تمایلات نفسانی چیزی نیست که انسان را در حالت احساس خطر و حال مرگ مطمئن وثابت النفس نگاه دارد، همین امر باعث تفرقه و شکست آنهاست .

(66) (ا لئن خفف الله عنکم و علم ان فیکم ضعفا فان یکن منکم مائه صابره یغلبوا مائتین و ان یکن منکم الف یغلبوا الفین باذن الله و الله مع الصابرین ):(اکنون خداوند به شما تخفیف داد و بار شما را سبک کرد و دانست که در شما ضعفی وجود دارد، پس اگر صد نفر خویشتندار در بین شما باشند بردویست نفر غلبه می یابند و اگر هزار نفر از شما باشند بر دو هزار نفر به اذن خداغالب می شوید و خدا با خویشتنداران است )، می فرماید: خداوند چون نسبت به ضعف در صفات روحی شما که ناشی از ضعف ایمان شماست آگاهی دارد، لذابه شما تخفیف داد و نسبت مؤمنان به کافران را که در آیه قبل یک به ده بود، دراین آیه به نسبت یک به دو تقلیل داد،آری یقین به حق سرچشمه همه صفات پسندیده موجب فتح و ظفر از قبیل شجاعت و صبر می باشد و لذا اگر ایمان ضعیف باشد امر به سرانجام نمی رسد، پس مراد از ضعف در اینجا ضعف قوا وتجهیزات جنگی نیست ،چون بدیهی است که مؤمنین در زمان رسولخدا همواره رو به قوت و کثرت نفرات می رفتند نه رو به ضعف و کاستی . و اینکه فرمود:(باذن الله )معنایش این است ، خداوند چون شما مردمی صبور وبا ایمان هستید خلاف این را نمی خواهد و به اذن و اراده خود شما را غلبه می بخشد و خدا با شماست که صابر هستید. از مقایسه این دو آیه معلوم می شود که با گسترش اسلام و افزون شدن تعدادمسلمانان ، به عکس قوای روحی آنان نسبت به صدر اسلام که عده کمتری بودند، روبه ضعف نهاد و در ظاهر آیه حکم تکلیفی وجود دارد، یعنی ابتدامسلمانان موظف بودند که یک به ده با کفار مقابله کنند، اما در اثر ظاهر شدن ضعف ایمان و روحیه که اثر مستقیمی در فتح و پیروزی دارد، این نسبت به یک به دو کاهش یافت ،با آنکه زمان نزول ظاهرا یکسان است اما از حالت مؤمنان دردو زمان مختلف خبر می دهند و صبر باعث برتری یک نفر، در قوای روحی دربرابر دو نفر می گردد و فقه و درک صحیح باعث برتری او بر پنج نفر می شود وچون صبر و تفقه باهم در فردی جمع گردند ،توانایی برابری با ده نفر مثل خود راخواهد داشت ، و البته هیچ گاه صبر بدون جدیت محقق نمی شود، به خلاف فقه و جدیت که ممکن است بدون صبر یافت شود و به هر صورت صبر در امر جهادو قتال امری ضروریست و از مقایسه حالات مسلمانان در جنگ بدر با حالات آنان در جنگ حنین انسان دچار شگفتی می گردد،(از اینکه مسلمانان چقدر ازجهت درجات ایمان نزول کرده اند).

(67) (ما کان لنبی ان یکون له اسری حتی یثخن فی الارض تریدون عرض الدنیا و الله یرید الاخره و الله عزیز حکیم ):(هیچ پیامبری را شایسته نیست که برایش اسیرانی باشد تا زمانیکه دینش در زمین استقرار یابد،شما سود مادی دنیارا می طلبید، ولی خدا آ خرت را می خواهد و خدا مقتدر و درست کردار است )،(عرض )یعنی چیزی که بر چیز دیگر عارض شود و زود از بین برود، این آیه توبیخ و عتابی نسبت به مسلمانانی است که در بدر شرکت داشتند، چون آنها ازکفار اسیرانی گرفتند و آنگاه از رسولخدا(ص ) خواستند تا آنان را نکشد، بلکه درعوض آنها، فدیه و خونبها از مشرکان بستاند و آنها را رها سازد،می فرماید: درسنت الهی که میان پیامبرانش جاری کرده سابقه ندارد که پیامبری اسیر بگیرد و یاحق داشته باشد که با گرفتن اسیر مالی بدست آورد، مگر بعد از آنکه آئین او درزمین مستقر ومحکم شده باشد و انبیاء سابق هنگامی که بر دشمن غلبه می یافتند،آنها را با قتل ، عقاب می نمودند تا باعث عبرت دیگران باشد و دیگران دست ازمحاربه با خدا و رسول بردارند. و خطاب به مسلمانان می فرماید:شما متاع ناچیز و ناپایدار دنیا را می طلبید وبه همین جهت هم برای اسیر گرفتن و فدیه گرفتن در قبال آنان ، اصرار می نمائیدو حال آنکه خداوند آخرت را در نظر دارد و به همین جهت هم دین را برای شماتشریع نمود و شما را امر به قتال با کفار کرد و خداوند در این سنت خود عزیزاست ، یعنی هرگز مغلوب نمی شود و حکیم است ، یعنی هرگز حکم بیهوده وعبث نمی کند، مفسران در اینکه عتاب آیه متوجه مؤمنین و پیامبر است و یا فقطبه بعضی از مؤمنان اختصاص دارد و شامل پیامبر نیست اختلاف کرده اند و بایددانست که شأن پیامبر بالاتر از این است که از پیش خود،بدون اینکه خداوند به اواجازه داده باشد،امری را جایز یا مباح بداند و بعضی گفته اند عقاب فقط متوجه مسأله فدیه گرفتن از مشرکان است .

(68) (لولا کتاب من الله سبق لمسکم فیما اخذتم عذاب عظیم ):(اگر آن حکمی که خدا رانده است نبود ،هر آینه در آنچه گرفتید عذاب بزرگی به شمامی رسید)، یعنی اگر نبود آن قضایی که از ناحیه خدا رانده شده که شما را به عذاب هلاک نکند، هر آینه در آنچه از اسیر و غنیمت و فدیه گرفتید،عذابی بزرگ به شما می رسید، چون این گناه آنان بسیار بزرگ بود که قبل از نزول آیات حلال شمارنده این موارد، مرتکب آنها شدند، و اینکه آن قضای الهی را بطور مبهم ذکرنمود، بدلیل آنست که ذهن شنونده احتمال هرگونه خطری را بدهد.

(69) (فکلوا مما غنمتم حلالا طیبا و اتقوا الله ان الله غفور رحیم ):(پس ازآنچه غنیمت برده اید، حلال و پاکیزه بهره ببرید و از خدا بپرهیزید، همانا خداآمرزنده و مهربان است )،می فرماید: تصرف در فدیه و غنائم و فوایدی که ازاموال مشرکان بدست آورده اید بر شما مباح شد و خداوند آن را برای شما حلال و پاکیزه قرار داد، پس بپرهیزید از خدایی که این موارد را بر شما حلال ساخت وشما را با عذاب مؤاخذه نکرد، همانا او خدایی است که آمرزنده و مهربان است ونقائص شما را می پوشاند .

(70) (یا ایها النبی قل لمن فی ایدیکم من الاسری ان یعلم الله فی قلوبکم خیرا یؤتکم خیرا مما اخذ منکم و یغفر لکم و الله غفور رحیم ):(ای پیامبر به اسیرانی که در دست شمایند بگو،اگر خداوند در دلهای شما خیری سراغ داشت ،بهتر از آنچه از شما گرفتند، به شما می داد و شما را می آمرزید و خدا آمرزنده مهربان است )،تعبیر نمودن از اسیر، به (آنچه در دستهای شماست )تعبیراستعاره ای و کنایه از تسلطی است که انسان بر اسیر و برده خود دارد. و مراد از خیر که خداوند می فرماید(ان یعلم الله فی قلوبکم خیرا)،ایمان و یاپیروی حق است که ایمان نیز ملازم آن می باشد، چون خداوند در این آیه وعده مغفرت به آنان می دهد و معلوم است که مغفرت با کفر نمی سازد(ان الله لا یغفر ان یشرک به )، و مقصود از آنچه از شما گرفته شده ،همان فدیه است ،لذا خداوندمی فرماید: ای پیامبر به اسیرانی که در دست شماهستند بگو اگر چنانچه دردلهایتان ایمان به خدا وجود داشت ، در این صورت خدا به شما چیزهایی می دادکه از آن فدیه ای که مسلمانان از شما گرفتند بهتر بود و شما را می آمرزید وگناهانتان را می پوشاند ،چون او آمرزنده و مهربان است .

(71) (و ان یریدوا خیانتک فقد خانوا الله من قبل فامکن منهم و الله علیم حکیم ):(اگر قصد خیانت به تو را دارند،قبلاهم خدا را خیانت کرده بودند و خداتو را بر آنان مسلط نمود و خداوند دانای فرزانه است )، می فرماید: اگر این اسراءمی خواهند به تو خیانت کنند و دوباره به همان عناد و مفسده جوئی و جنگ طلبی سابقشان برگردند،این امر تازه ای نیست برای آنکه قبلا هم با کفر خود واصرارشان در خاموش نمودن نور خدایی ، نسبت به خدا خیانت ورزیده اند وخداوند تو را بر آنان مسلط کرد و همو قادر است تا بار دیگر هم ، تو را بر آنان غلبه دهد و اگر اینها خیانت کنند، خداوند نسبت به آن داناست و در برتری دادن و تسلط تو بر ایشان درست کردار و حکیم است .

(72) (ان الذین امنوا و هاجروا و جاهدوا باموالهم و انفسهم فی سبیل الله والذین اووا و نصروا اولئک بعضهم اولیاء بعض و الذین امنوا و لم یهاجروا مالکم من ولایتهم من شی ء حتی یهاجروا وان استنصروکم فی الدین فعلیکم النصر الا علی قوم بینکم و بینهم میثاق و الله بما تعملون بصیر):(همانا کسانی که ایمان آورده و مهاجرت کرده و با اموال و جانهایشان در راه خدا جهاد کردند وکسانی که مهاجرین را جای دادند و یاری کردند، عده ای از آنان اولیاء عده ای دیگرند و کسانی که ایمان آوردند و مهاجرت نکردند، میان شما و ایشان هیچ ولایتی نیست ، تازمانیکه مهاجرت کنند ولی اگر از شما در راه دین یاری طلبند،پس بر شماست که آنها را یاری کنید، مگر اینکه بخواهند با قومی مقابله کنند که بین شما و آنان پیمانی وجود داشته باشد و خداوند نسبت به آنچه که انجام می دهید بیناست )،مراد از مهاجرین در این آیه ، گروه اول مهاجرین هستندکه قبل ازنزول این آیات مهاجرت کرده بودند ،چون در آیه 75 وضع گروه دوم راکه بعدا مهاجرت می کنند بیان می نماید و منظور از کسانی که رسولخدا(ص ) ومهاجرین را مسکن دادند و یاری کردند،طائفه انصار است که مسلمانان در آن زمان منحصر در همین دو گروه بودند، جز عده کمی از مؤمنان که هنوز مهاجرت نکرده بودند. خداوند میان این دو طائفه ولایت برقرار کرده و آنها را اولیاء یکدیگر خوانده است و این جا ولایت اعم از ولایت ارث ،ولایت نصرت و ولایت امن است (به این معنا که اگر یک فرد مسلمان کافری را امان دهد، همه مسلمانان باید او را درامان بدانند و نیز از یکدیگر ارث می برند و اگر یک فرد مسلمان از دیگران یاری بخواهد،بقیه موظف به نصرت او هستند، البته حکم ولایت ارث بعدا نسخ شد)،بنابراین همه مسلمانان نسبت به یکدیگر ولایت دارند،آنگاه می فرماید:کسانی از مؤمنان که مهاجرت نکرده اند، هیچ ولایتی بین شما و آنان نیست ، جزولایت نصرت ،یعنی اگر از شما یاری طلبیدند موظف هستید که آنها را یاری کنید،مگر اینکه باقومی قصد جنگ داشته باشند که شما با آنان پیمان صلح بسته اید. و خداوند نسبت به اعمال شما بیناست و هیچ عملی از او مخفی نمی ماند.

(73) (والذین کفروا بعضهم اولیاء بعض الا تفعلوه تکن فتنه فی الارض و فسادکبیر):(و کسانی که کفر ورزیدند اولیای یکدیگرند و اگر آنچه قبلا گفته شد،انجام ندهید فتنه ای در زمین و فسادی بزرگ به وقوع می پیوندد)، می فرماید:ولایت کفار هم در بین خودشان است و به مؤمنین تجاوز نمی کند، پس مؤمنین نمی توانند آنان را دوست داشته و ولی خود بگیرند واین جمله انشائی و امری است که بصورت خبری آمده و غرض آن ، نهی مؤمنان از ولایت و دوستی کفاراست و آنگاه در جمله بعدی مصلحت تشریع حکم ولایت را بیان می نماید،چون ولایت و دوستی از اموریست که هیچ جامعه ای از آن بی نیاز نیست ووجود آن باعث گسترش همدلی و عدالت در میان افراد جامعه می گردد،اما به عکس دوستی با کفار و آمیزش با آنان موجب فاسد شدن اعتقادات و اخلاق مسلمین می گردد و در نتیجه ، پیروی از حق در نزد مؤمنان به پیروی از هواهای نفسانی و عبادت شیطان تبدیل می شود، همچنانکه در جریان حوادث در طول تاریخ اسلام ، صدق این مطلب به ظهور رسید که چگونه آمیزش با کفار و دوستی با آنان به فتنه و فسادی بزرگ منجر می گردد.

(74) (و الذین امنوا و هاجروا و جاهدوا فی سبیل الله و الذین اووا ونصروا اولئک هم المؤمنون حقا لهم مغفره و رزق کریم ):(و کسانیکه ایمان آورده و مهاجرت کرده و در راه خدا جهاد کردند و کسانیکه آنان را مسکن داده و یاری نمودند،ایشان به حقیقت همان اهل ایمانند که برایشان آمرزش خدا و روزی شایسته ای می باشد)،در این جمله حال مهاجرین گروه اول و انصار را بیان می کند و حقیقت ایمان را برای آنان اثبات می نماید ،چون حقیقتامتصف به آثارایمان هستند و آنان را وعده آمرزش و روزی شایسته می دهد. و دین چیزی جز تشکیل یک جامعه مؤمن و مرتبط و باتحرک که براساس اقامه حکم خدا عمل می کنند، نیست.

(75) (و الذین امنوا من بعد و هاجروا و جاهدوا معکم فاولئک منکم واولواالارحام بعضهم اولی ببعض فی کتاب الله ان الله بکل شی ء علیم ):(وکسانی که ایمان آورده اند و بعدا مهاجرت کردند و همراه شما جهاد نمودند،پس ایشان از شمایند و در کتاب خدا خویشاوندان به یکدیگر سزاوارترند، هماناخداوند به هر چیز داناست )،این جمله وضعیت مؤمنانی را بیان می کند که بعدابه مدینه مهاجرت کردند وبه گروه مسلمانان پیوستند و ایشان را هم جزء مؤمنان می شمارد،آنگاه جعل ولایت در بین خویشاوندان و نزدیکان می نماید که این همان ولایت ارث است ، لذا با این آیه ولایت ارث منحصر در بین خویشاوندان شد و ولایت ارثی که بین براردان ایمانی به سبب عقد اخوت ایجاد شده بود نسخ گردید،اما بقیه اقسام ولایت منحصر در ارحام نیست و بین همه مسلمانان وجوددارد و علت جعل این احکام هم آنست که خداوند نسبت به همه چیز علم دارد.


تفسیر سوره انفال ( از آیه 41 تا آیه 60 )
ساعت ٦:۱٤ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱ شهریور ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: مذهبی ،تفسیر سوره انفال

وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبى‏ وَ الْیَتامى‏ وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‏ عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ41إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْیا وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوى‏ وَ الرَّکْبُ أَسْفَلَ مِنْکُمْ وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لاَخْتَلَفْتُمْ فِی الْمیعادِ وَ لکِنْ لِیَقْضِیَ اللَّهُ أَمْراً کانَ مَفْعُولاً لِیَهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَیِّنَةٍ وَ یَحْیى‏ مَنْ حَیَّ عَنْ بَیِّنَةٍ وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمیعٌ عَلیمٌ42إِذْ یُریکَهُمُ اللَّهُ فی‏ مَنامِکَ قَلیلاً وَ لَوْ أَراکَهُمْ کَثیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ لکِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ43وَ إِذْ یُریکُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَیْتُمْ فی‏ أَعْیُنِکُمْ قَلیلاً وَ یُقَلِّلُکُمْ فی‏ أَعْیُنِهِمْ لِیَقْضِیَ اللَّهُ أَمْراً کانَ مَفْعُولاً وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ44یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا لَقیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ45وَ أَطیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ ریحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرینَ46وَ لا تَکُونُوا کَالَّذینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ النَّاسِ وَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ وَ اللَّهُ بِما یَعْمَلُونَ مُحیطٌ47وَ إِذْ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ أَعْمالَهُمْ وَ قالَ لا غالِبَ لَکُمُ الْیَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّی جارٌ لَکُمْ فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَکَصَ عَلى‏ عَقِبَیْهِ وَ قالَ إِنِّی بَری‏ءٌ مِنْکُمْ إِنِّی أَرى‏ ما لا تَرَوْنَ إِنِّی أَخافُ اللَّهَ وَ اللَّهُ شَدیدُ الْعِقابِ48إِذْ یَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذینَ فی‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دینُهُمْ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزیزٌ حَکیمٌ49وَ لَوْ تَرى‏ إِذْ یَتَوَفَّى الَّذینَ کَفَرُوا الْمَلائِکَةُ یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَریقِ50ذلِکَ بِما قَدَّمَتْ أَیْدیکُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ لَیْسَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبیدِ51کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَفَرُوا بِآیاتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ شَدیدُ الْعِقابِ52ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى‏ قَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمیعٌ عَلیمٌ53کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَذَّبُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَکْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ أَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَ کُلٌّ کانُوا ظالِمینَ54إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذینَ کَفَرُوا فَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ55الَّذینَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فی‏ کُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لا یَتَّقُونَ56فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ57وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلى‏ سَواءٍ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْخائِنینَ58وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لا یُعْجِزُونَ59وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ وَ آخَرینَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَیْ‏ءٍ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ60

 

تفسیر المیزان _ خلاصه :

(41) (و اعلموا انما غنمتم من شی ءفان لله خمسه و للرسول و لذی القربی والیتامی و المساکین و ابن السبیل ان کنتم امنتم بالله و ما انزلنا علی عبدنا یوم الفرقان یوم التقی الجمعان و الله علی کل شی ء قدیر):(و بدانید آنچه را سودمی برید، از هر چیزی یک پنجم آن برای خدا و رسول و خویشاوند او و یتیمان وبیچارگان و در راه ماندگان است ، اگر به خدا و آنچه را که بر بنده مان در روزجدایی ، روزی که دو گروه از هم متمایز می شوند،نازل کرده ایم ،ایمان آورده اید،وخداوند بر هر چیز تواناست )،(غنیمت )یعنی فایده ای که از تجارت یا کار یا جنگ حاصل می شود و در مورد خاص بر غنمیت جنگی منطبق می گردد و (ذی القربی )یعنی خویشاوندان و نزدیکان رسولخدا(ص ) و یا بطوری که از روایات قطعی استفاده می شود ،منظور افراد معینی از ایشان می باشد و (یتیم )کسی است که پدرش در حالیکه او خردسال بوده ، فوت شده باشد، و در این آیه حکم خمس بیان شده و می فرماید: واجب است که یک پنجم در آمد انسان به اهل آن تعلق بگیرد. و می فرماید: خمس را بدهید اگر به خدا و آنچه ما بربنده مان نازل کرده ایم (یعنی قرآن ) ایمان آورده اید و مراد از (یوم الفرقان )روز بدر است به شهادت اینکه دردنباله اش فرمود، روزی که دو گروه از هم جداگشتند و خداوند در آن روز بایاری کردن حق ، آن را از باطل متمایز نمود و جمله آخر در حکم تعلیل است ،یعنی خداوند چون بر همه چیز قادر است ،لذا توانست در روز بدر حق را ازباطل متمایز نموده و آن را غلبه ببخشد و آنچه در روز بدر برپیامبر نازل شد،آیات قرآن در باره انفال و غنائم جنگی بود و تشریع حکم خمس مانند سایرتشریعات قرآن ابدی و دائمی است ومصارف خمس هم منحصر در همین مواردمذکور در آیه است و هر گروه سهمی مستقل از خمس دارند.

(42) (اذ انتم بالعدوه الدنیا وهم بالعدوه القصوی و الرکب اسفل منکم ولوتواعدتم لاختلفتم فی المیعاد ولکن لیقضی الله امرا کان مفعولا لیهلک من هلک عن بینه و یحیی من حی عن بینه و ان الله لسمیع علیم ):(هنگامی که شما درنقطه مرتفع نزدیکتر و ایشان در بلندی دورتری قرار داشتند و قافله پایینتر ازشما بودند و اگر برخورد به این شکل را قبلا قرار می گذاشتید،هر آینه در آن اختلاف می کردید، ولیکن خدا چنین نمود تا امری را که شدنی بود بگذارند، تاهلاک شود، هر کس که از روی بینش در مسیر هلاکت افتاده و زنده گردد، هرکس که از روی بینش در مسیر حیات قرار گرفته و همانا خداوند شنوا وداناست )، (عدوه )یعنی طرف بلند بیابان و(رکب ) قافله مال التجاره ابوسفیان بود. می فرماید:برخورد شما دوگروه به این صورت مشیت خدای سبحان بوده ، نه آنکه از روی برنامه ریزی و قصد و براساس مشورت و توافق طرفین باشد، چون مشرکین با آنکه دارای شوکت و تعداد فراوان بودند و در قسمت مرتفع بیابان درجایی که آب در دسترسشان بود و زمین زیر پایشان محکم بود و مؤمنان با آنکه تعدادشان کم بود و ضعف قوا داشتند و در قسمت پست تر بیابان در زمینی ریگزار و بی آب قرار داشتند و اردوگاه ابوسفیان هم در یک نقطه پایینتر قرارداشت و مؤمنین نتوانستند بر آن قافله مسلط شوند، با این همه شرایط دشوار بازهم مؤمنان بر مشرکان پیروز شدند و این امری عادی نبود، بلکه خداوند با مشیت خاص خود اراده کرده بود تا امر خود را براند و مؤمنین را نصرت نموده و آنها رابر کفار غلبه بخشد. و در تعلیل مطلب می فرماید:اگر خداوند این امر را جاری نمود و شما را تأییدکرد، همه به جهت آن بود که خود دلیل روشنی بر حقانیت حق و بطلان باطل باشد تا هر کس هلاک می شود با داشتن دلیل و تشخیص راه از چاه هلاک شده باشد و هر کس هم زنده می شود با دلیل روشن زنده شده باشد، پس منظور ازهلاکت و زنده شدن ، هدایت و ضلالت است و در آخر می فرماید: خداوند شنواو داناست ، یعنی دعا و فریاد کمک خواهی شما را می شنود و به آنچه دردلهای شماست آگاه است .

(43) (اذ یریکهم الله فی منامک قلیلا و لو اریکهم کثیرا لفشلتم و لتنازعتم فی الامر و لکن الله سلم انه علیم بذات الصدور):(هنگامی که خداوند آنها را درخوابت اندکی به تو نمایاند و اگر آنها را بیشتر می نمایاند هر آینه سستی می نمودید و در امر اختلاف می کردید،لیکن خداوند شما را به سلامت داشت ،همانا او به آنچه در سینه هاست آگاه است )، (فشل )یعنی ضعف توأم با اضطراب و (تنازع )یعنی اختلاف و (تسلیم )یعنی نجات دادن . می فرماید:ای پیامبر، به یاد آر آن زمانی را که خداوند دشمنانت را در خوابت در نظرت اندک نمود تا دلهایتان استوار شود و آرامش یابید و اگر در نظرت آنهارا زیاد جلوه می داد و تو مؤمنان را از نفرات آنها خبر می دادی قطعا از ضعف وتعداد کم خود دچار اضطراب و سستی می شدند و در امر جنگ دچار اختلاف می گشتند،اما خداوند شما را از اختلاف و سستی نجات داد، چون او به درون سینه ها علم دارد و خوب می داند که احوال قلبها چگونه است و برای اطمینان یافتن و استواری دلها و نیرومند شدن آنها چه چیز شایسته است .

(44) (و اذ یریکموهم اذالتقیتم فی اعینکم قلیلاو یقللکم فی اعینهم لیقضی الله امرا کان مفعولا و الی الله ترجع الامور):(و هنگامی که در زمان رویارویی با آنها،ایشان را در نظر شما اندک نمود و شما را نیز در چشم ایشان اندک نمایاندتا خداوند امری را که شدنی بود براند و همه امور به سوی خدا باز می گردند)،خدای سبحان در ابتدای برخورد،مؤمنان را در نظرکفار حقیر جلوه داد تا آنهامغرور شده و ایشان را غیر قابل اعتنا بپندارند و همین امر باعث شجاع شدن وپیاده شدن و جنگیدن آنها گردد،لکن چون دست به کار جنگ شدند ،خداوندمؤمنان را در نظر آنها دو برابر جلوه داد و همین امر باعث شد که عزمشان سست شده و شکست بخورند و این معنا از آیه 13 سوره آل عمران استفاده می شود. از طرف دیگر خداوند کفار را در نظر مؤمنان اندک جلوه داد تا ایشان کفار راحقیر بشمارند و قوت قلب یافته و با شجاعت بر جنگ و کارزار مشغول شوند وخداوند همه این امور را برای آن انجام داد تا امر غلبه مؤمنان بر مشرکان حتمی شود و خداوند خالق همه اسباب و مدبر امور همه عالم است ،لذا بازگشت همه امور بسوی خدای سبحان است .

(45) (یا ایها الذین امنوا اذالقیتم فئه فاثبتوا واذکروا الله کثیرا لعلکم تفلحون ):(ای کسانی که ایمان آورده اید هنگامی که با گروهی برخورد می کنید، استوارباشید و خدا را بسیار یاد کنید تا شاید رستگار شوید)،(ثبات )ضد زوال است و دراین آیه به معنای استواری و ثبات قدم در برابر دشمن می باشد. می فرماید: ای مؤمنان وقتی با گروهی از دشمن روبرو شدید،ایستادگی کنید وفرار نکنید و خدا را در دل و زبانتان یاد نمایید، ومطابق حالات درونیتان همواره به یاد خدا باشید، چون او معبود و پروردگار شماست که زندگی و مرگتان به دست اوست و این امر باعث تجدید روح تقوی و راندن حب دنیا و وسوسه های شیطانی می شود و با یاد خدا متوجه می گردید که نهایت کارشما در جنگ یکی ازاین دو نیکوئیست یا بر دشمنان خدا پیروز می شوید و یا با شهادت به بهشت الهی و جوار رحمت حق دست می یابید و این هر دو رستگاری و فلاح محسوب می شود و خداوند اجر کسانی را که عمل شایسته انجام دهند ضایع نمی کند،(انا لانضیع اجر من احسن عملا).

(46) (و اطیعوا الله و رسوله و لا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم واصبروا ان الله مع الصابرین ):(و از خدا و رسولش اطاعت نمایید و نزاع نکنید،چون سست و مضطرب می شوید و نیرویتان تحلیل می رود و صبر کنید که هماناخدا با صابران است )،از سیاق استفاده می شود که در اینجا منظور از(اطاعت )اطاعت از دستوراتی است که از جانب خدا و رسول در باره امر جهاد ودفاع از حریم دین و حوزه اسلام صادر می شود ،مثل اینکه باید اول اتمام حجت کنند و در امر جنگ متعرض زن و فرزند دشمنان نشوند و بدون اطلاع بر آنهاشبیخون نزنند... و آنگاه می فرماید: با نزاع و کشمکش در میان خود ایجاداختلاف نکنید و در نتیجه خودتان را دچار ضعف اراده مسازید و عزت و دولت و غلبه بردشمن را از دست ندهید، چون اختلاف و تفرقه ، وحدت را زایل کرده و قدرت و نیرو و شوکت شما را از بین می برد و همواره در برابر ناملایمات جنگی که ازطرف دشمن متوجه شما می شود خویشتنداری کنید و اکثرا در حال ذکر خدا و اطاعت از خدا و رسولش باشید و حوادث وسنگینی بار اطاعت شمارا از پا در نیاورد و سنگینی طاعت و لذت معصیت و عجب و تکبر، شما را گمراه نکند، چون خدا با صابران است و آنها را از ضعف و سستی حفظ می کند و صبرقویترین یاور انسان در شدائد و محکم ترین رکن در برابر سستی عزم و تحول اراده است .

(47) (ولا تکونوا کالذین خرجوا من دیارهم بطرا و رئاء الناس و یصدون عن سبیل الله و الله بما یعملون محیط):(و مانند کسانی نباشید که از دیار خود باغرور، خودنمایی در برابر مردم خارج شدند و از راه خدا باز می داشتند و خدا به آنچه می کنید احاطه دارد)،(بطر)یعنی خودنمایی و اینکه انسان نعمت خود را درغیر مورد آن مصرف کرده و حق آن را بجا نیاورد و آن را بد بکار ببرد و (رئاءالناس )یعنی مراعات مردم . می فرماید:شما مانند کفار قریش نباشید که با خود نمایی و خود آرائی باتجملات دنیوی بسوی جنگ از دیار خود خارج می شوند تا راه خدا را سدنمایند و مردم را ازطریق ایمان به دین حق باز دارند ،چون خدا به آنچه می کنیداحاطه دارد،پس مبادا مانند آنها عمل کنید. و آیات سه گانه فوق دارای شش دستور جنگی جامع می باشند که خداوندرعایت آنها را بر مسلمانان واجب کرده است : (1ـ ثبات در هنگام برخورد با دشمن (2 ـ بسیار خدا را یاد کردن (3ـ اطاعت ازخدا و رسول (4ـ نزاع نکردن (5 ـ اینکه با غرور و خودنمایی به سوی جنگ نروند (6 ـ از راه خدا جلوگیری نکنند.

(48) (واذ زین لهم الشیطان اعمالهم و قال لا غالب لکم الیوم من الناس وانی جار لکم فلما تراءت الفئتان نکص علی عقبیه و قال انی بری ء منکم انی اری ما لا ترون انی اخاف الله و الله شدید العقاب ):(هنگامی که شیطان اعمال آنها را در نظرشان زینت داد و گفت : امروز هیچ کس از مردم نیست که بتواند برشما غلبه یابد و من پناه شمایم ، تا زمانیکه دو سپاه همدیگر را دیدند در آن زمان به عقب برگشت و گفت : من از شما بیزارم ،من چیزی را می بینم که شمانمی بینید،من از خدا می ترسم و خدا شدید العقاب است )،زینت دادن اعمال توسط شیطان به این صورت است که بوسیله تهییج عواطف درونی در دل آدمی القاء کند که عملی خوب است تا متوجه تعقل در باره عواقب سوء آن عمل نباشد. و (جار)از ریشه (جوار) به معنای پناهندگی است که یکی از سنن جاهلیت می باشد و از آثار آن یکی اینست که جار،پناهنده خود را در هنگام سوء قصددشمن یاری می کند. می فرماید: شیطان به منظور تحریک و تشویق آنها به جنگ با مسلمانان اعمال زشت آنها را برایشان زینت داد آنها با اسلحه و نفرات و ابزار طرب و شراب به سوی جنگ شتافتند یاشیطان اعمال زشت آنها و لجاجت و اصراری را که درگمراهی و فسق و مقابله با خدا و رسول داشتند برایشان بیاراست و به آنهاگفت :امروز هیچ کس هماورد شما نیست و من پناه شما خواهم بود و شما را دربرابر مسلمانان یاری می کنم ، (ظاهرا شیطان بصورت سراقه بن مالک بر آنهاجلوه نمود) اما زمانی که گروه مشرکان در برابر مؤمنان قرار گرفتند، شیطان عقبگرد کرد و برگشت و اعلام برائت و بیزاری نمود و گفت : من هیچ رابطه ای باشما ندارم و زمانیکه ملائکه ای را که برای نصرت مؤمنان نازل شده بودندیاعذابی را که آنها مأمور تهدید به آن بودند مشاهده کرد، به مشرکان گفت :من چیزی را می بینم که شما نمی بینید و من از عذاب خدا می هراسم و طاقت تحمل عقاب خداوند را ندارم ،چون خدا شدید العقاب است و گناهکاران را به سختی مجازات می کند.

(49) (اذ یقول المنافقون و الذین فی قلوبهم مرض غرهؤلاء دینهم و من یتوکل علی الله فان الله عزیز حکیم ):(هنگامی که منافقان و کسانی که بیمار دلند، گفتند:دینشان این قوم را فریبشان داده ، در حالیکه هر کس بر خدا توکل کند،هماناخداوند مقتدری درست کردار است )،منافقان یعنی کسانی که تظاهر به ایمان می کردند، اما در باطن کافر بودند،و بیمار دلان یعنی افراد سست ایمانی که نفسهایشان خالی از شک و شبهه نبود . این دو گروه در حالیکه به مؤمنان اشاره می کردند،آنها را خوار و ضعیف می شمردند و می گفتند: دینشان اینها را مغرور کرده که با چنین عده کمی به چنین خطری اقدام می کنند و با این گروه بسیار به مصاف می روند، و اینها گروهی پست و ذلیل هستند، اما خداوند در جواب آنها می فرماید: اینها خودشان دچارفریب و غرور شده اند و نمی دانند که هر کس بر خدا توکل کند و او را وکیل خودقرار دهد، چون خداوند تنها نیروی مؤثر در عالم است ، در این صورت قدرت آن فرد با قدرت حق پیوند می یابد، و خدا مقتدریست که هر کس را که از او یاری بخواهد، مدد می رساند و حکیمی است که در نهادن هر امری در جای خود به خطا نمی رود. از این آیه استفاده می شودکه جمعی از منافقان و سست ایمانها در جنگ بدردر میان مؤمنان بوده اند و شاید هم این سست ایمانها در بین مشرکان بوده اند که مسلمان شده بودندو پدرانشان آنها را از اینکه به مسلمانان ملحق شوند منع می کردند و در جنگ بدر مجبور شدند که همراه مشرکان به جنگ بیایند و وقتی در بدر ضعف و تعداد اندک مسلمین را دیدند، گفتند: اینها را دینشان مغرورکرده ، به هر حال خداوند داناست .

(50) (و لو تری اذ یتوفی الذین کفروا الملئکه یضربون وجوههم و ادبارهم وذوقوا عذاب الحریق ):(و ای کاش می دیدی هنگامی را که فرشتگان گروه کافران را در می یابند،رویها و پشتهایشان را می زنند و می گویند:بچشید عذاب سوزان را)،(توفی )یعنی گرفتن تمامی حق و بیشتر در مورد قبض روح استعمال می شود، در این آیه قبض روح را به ملائکه نسبت داده است ، و چنانچه در سابق گفتیم در موارد دیگر قبض روح به خود خداوند یا به ملک الموت هم نسبت داده شده و اینها با یکدیگر منافاتی ندارند و در طول هم قرار دارند ،به هر حال می فرماید: ملائکه از روبرو و از پشت سر کفار را می زنند، یعنی از همه جهات برآنها تسلط دارند و آنها را خوار و ذلیل می نمایند و می گویند: عذاب آتش سوزان را بچشید، چون آتش سزاوار شماست .

(51) ذلک بما قدمت ایدیکم و ان الله لیس بظلام للعبید):(این به سبب اعمالیست که با دست خود پیش فرستادید و اینکه خداوند بربندگانش ستمگرنیست )، ادامه گفتار ملائکه است که خطاب به مشرکان می گویند: این عذاب به جهت آن رفتاری است که بدست خود انجام داده اید وگرنه خداوند به هیچ وجه نسبت به بندگانش ظالم نیست ، چون فعل او عین حق است و در آن تخلف واختلافی راه ندارد، لذا اگر به یک نفر ظلم کند هر آینه به همه ظلم خواهد کرد واگر ظالم باشد بسیار هم ستمگر خواهد بود، در حالیکه خداوند ساحتش از این امر متعالی و دور است و سیاق آیات شهادت می دهد که منظور از کفاری که وصفشان را نموده که ملائکه عذاب با آنها چنین و چنان می کنند،همان مشرکینی هستند که در جنگ بدر کشته شده اند.

(52) (کداب ال فرعون و الذین من قبلهم کفروا بایات الله فاخذهم الله بذنوبهم ان الله قوی شدید العقاب ):(مانند روش خاندان فرعون و کسانی که قبل از ایشان به آیات الهی کفر ورزیدند، و خداوند آنها را به سبب گناهشان مؤاخذه نمود،همانا خدا قدرتمند و شدید العقاب است )، می فرماید:کفر اینهاشبیه قوم فرعون و سایر کفار سابق است ،همانگونه که شیوه خاندان فرعون واقوام کافر پیشین بود که خداوند آنها را به سبب گناهانشان هلاک کرد و خداوندقوی است یعنی از مؤاخذه آنان عاجز نیست و شدید العقاب است ، یعنی زمانی که قصد مجازات آنها را نماید، به سختی ایشان را عقاب می کند و باید دانست که خداوند نعمتهایی را که به بندگانش داده تغییر نمی دهد، مگر آنکه آنها آنچه را که در نفوس خود دارند تغییر دهند (ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم ).

(53) (ذلک بان الله لم یک مغیرا نعمه انعمها علی قوم حتی یغیروا ما بانفسهم و ان الله سمیع علیم ):(این به دلیل آنست که خداوند تغییر دهنده نعمتی که به قومی داده نیست ،تا زمانیکه خود ایشان آنچه را که در نفسشان است تغییردهندو اینکه خدا شنوا و داناست )، یعنی خداوند نعمت قومی را تغییر و تبدیل نمی کند و آن را از آنان سلب نمی نماید،تا زمانیکه آنها خودشان ، خود را تغییردهند ،پس نعمتی که خداوند به بندگانش افاضه می کند به جهت استعداد وآمادگی که در نفس آنهاست می باشد و زمانیکه به جای شکران نعمت کفربورزند و به جای طاعت معصیت به جای آورند و به جای اصلاح ،افساد نمایندو به عوض اشتغال به ذکر خدا به لهویات مشغول شوند و به جای قیام در راه امور مفید جامعه به امور بیهوده و به جای جهاد به سستی گرایش یابند، در این صورت استعداد نفسانی خود برای نعمات را زایل کرده و خود را شایسته نقمت و هلاکت نموده اند و این امر یک ضابطه کلی در تغییر نعمت و تبدیل آ ن به نقمت و عقاب است و در آخر می فرماید: خداوند شنوای دعای شما و دانای نسبت به حاجات شماست ، پس شما را اجابت نموده و کافران را عذاب می کند،یا آنکه خداوند چون شنوای گفتار آنان و عالم به کارهای ایشان است ، پس آنان را عذاب می نماید، به هر جهت این فراز آخر در حکم تعلیل فراز قبلی است .

(54) (کداب ال فرعون و الذین من قبلهم کذبوا بایات ربهم فاهلکناهم بذنوبهم و اغرقنا ال فرعون و کل کانوا ظالمین ):(مانند روش خاندان فرعون وکسانی که قبل از ایشان آیات پروردگارشان را تکذیب کردند، و ما آنان را به سبب گناهانشان هلاک کردیم و خاندان فرعون را غرق نمودیم و تمامی آنان ستمکار بودند)این آیه شبیه آیه سابق است با این تفاوت که در اینجا خداوند به صیغه متکلم می فرماید: ما آنها را هلاک کردیم ، یعنی امر هلاکت آنان بدست خداست و خدا هیچ قومی را عذاب نمی کند جزآنکه با کفر و ظلم خودشان ،خود را مستحق عذاب نمایند و بکار بردن صیغه (متکلم مع الغیر)به جهت دلالت بر عظمت شأن و جلالت مقام پروردگار می باشد و نیز برای آنکه افاده نماید که وسائطی هستند که به امر خدا عمل نموده و مشیت او را اجرا می کنند . و در آخر می فرماید: ما خاندان فرعون را غرق نمودیم و امم سابق را هلاک ساختیم و همه آنان نسبت به خدای متعال ستمگر ظالم بودند، چون کفر به خدابزرگترین ظلم است و همین ظلم آنها را مستحق عذاب نمود .

(55) ( ان شر الدواب عندالله الذین کفروا فهم لا یؤمنون ):(همانا بدترین جنبدگان در نزد خدا کسانی هستند که کفر ورزیدند، و آنان ایمان نمی آورند)،سیاق این کلام در مقام بیان اوصاف یهود است و می فرماید:بدترین موجودات زنده ، این گروه یهود هستند که کفر ورزیده و ایمان نیاورند و ایشان شری هستند که امید هیچ خیری در آنها نیست و لذا واجب است که به هروسیله ای دفع شر ایشان بشود. و چون کفر در آنها ریشه دوانیده ، لذا هرگز امیدی به زوال کفر از آنان نیست ،و هرگز ایمان نمی آورند، هدف از این آیه و آیات بعدی زنهار دادن و بر حذرداشتن مسلمین از شر یهود است .

(56) (الذین عاهدت منهم ثم ینقضون عهدهم فی کل مره و هم لا یتقون ):(همان کسانیکه تو با آنان پیمان بستی ، سپس آنها عهد خود را در هر بارمی شکنند و ایشان پرهیز ندارند)،می فرماید، آن کسانیکه از میان طائفه کفار باآنان معاهده بستی و (کل مره ) دلالت می کند که چند بار رسول خدا با یهود پیمان بست ،اما آنها هر بار پیمان خود را نقض می کردند و اینها برای عهد شکنی از خداپروا نمی کنند یا آنکه بگوئیم اینها از شما پروایی ندارند و از عهد شکنی نمی هراسند و این آیه دلالت براین مطلب می کند که شکستن پیمان از جانب یهود چند بار تکرار شده است .

(57) (فاما تثقفنهم فی الحرب فشردبهم من خلفهم لعلهم یذکرون ):(پس اگر درجنگ بر آنان دست یافتی چنان بر آنان بتاز که هر که پشت سر ایشان است به وسیله آنان تار و مار شود، شاید متذکر شوند)، (ثقف ) یعنی پیروزی و دست یافتن به سرعت و (تشرید)متفرق ساختن با اضطراب است . می فرماید ای رسول ما اگر در میدان جنگ با اینها تسلط یافتی آنچنان آنها راتار و مار و پراکنده کن و آنچنان عرصه را بر آنان تنگ نما که نفرات پشت سرایشان عبرت گرفته و رعب و وحشت بر دلها چیره گشته و در نتیجه پراکنده شوند و اتحادشان بر علیه مسلمانان از بین برود و شاید به این وسیله نسبت به آثار سوء نقض پیمان و فساد انگیزی در زمین و دشمنی با خدا و رسول تذکرپیداکنند و متوجه شوند که خداوند گروه تبهکار و فاسق را هدایت نمی کند ونقشه های خائنان را به مقصد نمی رساند.

(58) (و اماتخافن من قوم خیانه فانبذالیهم علی سواء ان الله لا یحب الخائنین ): (و اگر از خیانت قومی بیم داشتی ، پس بطور مساوی عهدشان رابسویشان بیافکن ، همانا خدا خیانتکاران را دوست نمی دارد)،(خیانت )یعنی شکستن عهد در چیزی که آدمی را در آن امین دانسته باشند و به طور عام یعنی نقض هر حقی که قرار داد شده باشدو (نبذ) یعنی القاء و افکندن و (سواء)یعنی عدالت و برابری . می فرماید: اگر علاماتی مبنی براینکه امری خطرناک و واجب الاحتراز درحال وقوع است ظاهر شد و بیم خیانت از جانب قومی داشتی در این صورت عهد را نزد آنان بیانداز و آن را لغو نما و لغو بودن عهد را به آنان اعلام کن تا شماو ایشان در شکستن پیمان با هم برابر شوید، یا اینکه تو در عدالت مستوی واستوار شوی ، چون معامله به مثل ، خود عین عدالت است . و آنگاه می فرماید: خدا خیانتکاران را دوست ندارد، یعنی اگر بدون اعلام قبلی مبنی بر الغاء پیمان با آنان قصد جنگ نمایی ،این امر خیانت محسوب می شود.

(59) (و لا یحسبن الذین کفروا سبقوا انهم لا یعجزون ):(و کسانی که کافرشدند، هرگز نپندارند که پیشی گرفته اند،براستی آنان نمی توانند خدا را به عجزآورند)می فرماید:ای محمد(ص )، تو مپندار که کافران با عذر تراشی و خیانت ونقض عهد از ما سبقت گرفته اند و ما نمی توانیم به آنان برسیم ، چون اینان نمی توانند خدا را عاجز کنند، و حال آ نکه قدرت بر همه چیز منحصرا از آن خداست و او قادر مطلق است . این تفسیر بنا بر قرائت (تحسبن ) می باشد وگرنه در تفسیر مطابق با (یحسبن )خطاب با کفار می باشد.

(60) (واعدوا لهم مااستطعتم من قوه و من رباط الخیل ترهبون به عدو الله وعدوکم و اخرین من دونهم لا تعلمونهم الله یعلمهم و ما تنفقوا من شی ء فی سبیل الله یوف الیکم و انتم لا تظلمون ):(برای کارزار با آنان هر چه می توانید ازنیرو و از اسبان بسته شده آماده کنید و با آن دشمن خدا و دشمن خود و دیگران از غیر ایشان را که شما آنها را نمی شناسید و خدا می شناسد، بترسانید و آنچه راکه در راه خدا انفاق کنید، خدا آن را به طور کامل به شما می پردازد و شما موردستم واقع نمی شوید)،می فرماید: نهایت سعی خود را در راه جمع آوری قوای جنگی برای مقابله با دشمنان بکارببرید، از آنجا که افراد جامعه از نظر افکار وطبایع با هم متفاوت هستند و هیچ مجمعی بر اساس سنتی که حافظ منافعشان باشد اجتماع نمی کنند، مگر اینکه اجتماع دیگری علیه منافعش و مخالف باسنتش تشکیل خواهد یافت و دیری نمی گذرد که این دو اجتماع کارشان به نزاع و مبارزه می کشد ،پس در اجتماعات بشری گریزی از وقوع جنگ نیست ، لذابرای یک جامعه صالح آمادگی و تجهیز در برابر دشمنان از واجبات فطری می باشد. و در تعالیم عالیه اسلام که دین قیم است و خدای متعال آن را برای بشرفرستاده ، حکومتی را برای بشر اختیار کرده که باید نام آن را حکومت انسانی گذاشت ، که در آن حکومت ، کلیه حقوق برای فرد و جامعه محفوظ می باشد، به خلاف حکومتهای فردی استبدادی که در آنها امور مطابق تمایلات حاکمه جریان دارد و ایشان به دلخواه بر جان و عرض و مال مردم حکومت می کنند وبیت المال را به زور تصرف کرده و مردم را بنده خود نموده و با مؤمنان ستیزکرده و با ستمگران تشکیل حزب می دهند و به خلاف حکومتهای اکثریتی وپارلمانی که در آنها بر طبق خواسته اکثر افراد امور جریان دارد و لذا (نصف جمعیت به اضافه یک )به مراد خود می رسند و (نصف جمعیت منهای یک )ازخواسته خویش محروم می گردند. اما حکومت اسلامی ،حکومتی انسانی است که حقوق تک تک افراد رعایت می شود و کیست که حکمش از خدا نیکوتر باشد؟ (و من احسن من الله حکما)،لذا تکلیف دفاع از حوزه حکومت اسلامی و سعی برای برپاداشتن آن شامل جمیع افراد جامعه می شود. و آنگاه در بیان تعلیل مطلب سابق می فرماید:تجهیز این قوا و امکانات به جهت آنست که به وسیله آنها دشمن خدا و دشمن خود را بترسانید و آنان را برجای خود بنشانید که هوس منازعه با شما را از سر بیرون کنند و همچنین دشمنانی را که شما آنها را نمی شناسید ،ولی خدا آنان را می شناسد بترسانید، مراداز این گروه منافقین و کفار دیگری هستند که مسلمانان آنان را به دشمنی خویش نمی شناسند و در ادامه برای تکمیل بحث توضیح می دهد که اگر چه ارهاب دشمن به وسیله تدارک قوا،غرض صحیحی است اما غرض اصلی از این عمل آنست که مسلمانان به قدر توانائیشان بتوانند دشمن را دفع کرده و جامعه خود رااز دشمنی که جان و مال و ناموسشان را تهدید می کند حفظ نمایند و لذا باعث تحقق کلمه حق و اثبات دین و بطلان و نابودی کافران گردند. پس هر چه از قوا و امکانات که در راه خدا صرف کنند، در واقع نفع آن عایدخودشان می شود، لذا اگر غرض حقیقی آنها برپا داشتن دین حق باشد و اغراض دیگرمثل کشورگشایی و دفاع شخصی یاقومی یاطبقاتی رادر نظر نداشته باشند،در این صورت اگر مال خود را در این راه صرف کنند بزودی خداوند آن را، چه بصورت منافع دنیوی و چه اخروی دوباره به آنان واصل می کند و اگر جان خودرا در این راه داده باشند، در راه خدا شهید شده و در نتیجه به زندگی جاودان درجوار رحمت حق رسیده اند، لذا جهاد باعث احیاءجامعه می شودواحیاءجامعه ،موجب احیاء تک تک افراد آن جامعه می گردد، بنابراین انفاق در این راه نفعش در دنیا و آخرت متوجه شخص انفاق کننده می شود، پس به همین جهت خداوندمی فرماید: شما در این خصوص مورد ستم واقع نمی شوید،و آنچه انفاق کرده ایدباطل و فانی نمی شود بلکه نفع آن مستقیما در دنیا و آخرت به شما باز می گردد.